Shabdakalpadruma 233
Śabdakalpadruma 233
- Language
- Sanskrit
233.1
) kūrceśīrṣakavṛkṣaḥ | iti medinī || munibhedaḥ | iti
śabdaratnāvalī
śṛṅgavā
śṛṅgāṭa
śṛṅgiḥ
śṛṅgaṃ
śṭathuḥ
śṭatha,
śṭadha,
śṭadhuḥ,
śṭadhūḥ,
śṭa,
śekharaṃ,
śekharaḥ,
śekharī,
śepaḥ,
śepālaḥ,
śephaḥ,
śephaḥ,
śephāliḥ, strī, (śerate iti śeṣāḥ śayanaśālinastādṛśā alayo bhaṅgā yatra|) śephālikā
iti śabdaratnāvalī
śephālikā, strī, (śephāli + svārthe kan |) puṣpavṛkṣaviśeṣaḥ | śiulī iti bhāṣā | (yathā, —
“śephālikāṃ vikasitamavalokya tanvau
prāṇān kathañcidapi dhārayituṃ prabhūḥ sā
ākarṇya saṃprati vanaṃ caratāyudhānāṃ
kiṃvā vyavasyati na vedmi tapasvinī sā ||”
hanumannaṭaḥ |)
tatparyyāyaḥ | suvahā 2 nirguṇḍī 3 nīlikā 4
ityamaraḥ || catvāri śephālikāmātre | priyaṅgoti khyātanaulapuṣpāyāṃ śephālikāmiti
kecit | śephālikādvitayaṃ śephālikāmātre
nirguṇḍyādvitayaṃ nīlapuṣpaśephālikāyāmiti
kecit | iti taṭṭīkāyāṃ bharataḥ | śephālī 5
mallikā 6 rajanīhāsā 7 niśipuṣpikā 8
sā śuklā set śvetasurasā 6 bhūtaveśau 10
iti śabdaratnāvalī || śuklāṅgī 11 śītamañjarī 12 vijayā 13 vātāriḥ 14 bhūtakeśī 15 | asyā guṇāḥ | kaṭutvam | tiktatvam | uṣṇatvam | rūkṣatvam | vātakaphāṅgasandhivātagudavātādiroganāśitvañca | iti rājanirghaṇṭaḥ
śephālī, strī, (śephāli + ādikārāditi vā
ṅīṣ |) śephālikā | iti śabdaratnāvalī
naulasindhuvāraḥ | iti bhāvaprakāśaḥ
śesavī, strī, (śete iti śeḥ mohaḥ | śī + vic
taṃ sukhātīti | suṣa cauye + mūlavibhujāditvāt
kaḥ | gaurāditvāt ṅīṣ | ityamaraṭokā |)
buddhiḥ | ityamaraḥ
233.3
4 | ( yathā, rājataraṅgiṇyām
233.48
206
“khimasya hi viparyyeti tadbhavasyāpi śemuṣī ||”)
śeba, ḷ ṣṇa ja gatau | iti kavikalpadrumaḥ | (bhvā0para0-saka0-seṭ |) ḷ, aśiśebat | iti durgādāsaḥ
śeṣuḥ, puṃ, (śebatīti | śeba gatau + uḥ |) bahuvārakavṛkṣaḥ | ityamaraḥ || (yathā, suśrute | 4
233.5
“vidāryyairāvatī śaiṣuśrākṣalīhavaśāṅkarāḥ ||”
tatphalamapi | yathā, manuḥ
233.152
6
“śaiṣu gavyañca peyūṣaṃ prayatnena vivarjjayet ||”)
śevaḥ, puṃ, (śete retaḥpātānantaramiti | śī + “dṛśa
środbhyāṃ van |” uṇā0 1
233.3-2
iti van |)
meḍhuḥ | arśaḥ | ulbate, tri | ityuṇādikoṣaḥ
( klī, sukham | iti nighaṇṭuḥ
233.1-2
6 || tri,
sukhakaram | yathā, ṛgvede
233.6
58
233.124
“mitraṃ na śevaṃ diśyāya janmana ityādi
“mitraṃ na śevaṃ yathā sakhā sukhakaro bhavati
tadvat sukhakaramityarthaḥ |” iti tadbhāṣye sāyaṇaḥ ||)
śevadhiḥ, puṃ, (śevaṃ sukhaṃ dhīyate'sminniti | dhā +
kiḥ |) nidhiḥ | ityamaraḥ || (yathā, manuḥ
2
233.5-2
“vidyā brāhmaṇametyāha śevadhiste'smi rakṣa mām
asūyakāya māṃ mādāstathāsyāṃ vīryyavattamā ||”)
śevalaṃ, klī, śaivālam | iti śabdaratnāvalī
( madhukanāma | iti pāṇiniḥ
233.84
3
233.188
)
śevalinau, strī, (śevalaṃ śaivālamasyā astīti
iniḥ |) nadī | iti rājanirghaṇṭaḥ
śevālaṃ, klī, (śete jale iti | śī + “śīḍo
śukabālan vālanḥ |” uṇā0 4
233.25
iti
vālan |) śaivālam | iti śabdaratnāvalī
( yathā, rājendakarṇapūre
Linked texts (2)
- Āgamatattvavilāsa — Raghunātha Tarkavāgīśa 1662, Sanskrit
- Vaidyanāthīya — Sanskrit