Pramāṇa · Search · About · API

Shabdakalpadruma 28

Śabdakalpadruma 28

Language
Sanskrit

Contents

28.1

ayañca rathādyaṅgaviśeṣaḥ | yathā, —
“bhaktatūryyaṃ gamyatūryyaṃ rathatūryyaṃ mahāsvanaḥ
saṃgrāmapaṭahaḥ śaṅkhastathā cāmayaḍiṇḍimaḥ
mahāhaṇḍī vṛṣārobharbhāṇḍaḥ kolāhalo'pi ca
yuddhavādyasya paryyāyacānye bhedāḥ pralādayaḥ ||”
iti śabdaratnāvalī
lalāṭāsthi | ( yathā, suśrute

28.2

5
“tatra bhrūgaṇḍaśaṅkhalalāṭāccipūṭoṣṭhadantaveṣṭakalākuciṣvaṇauṣu tithekadvaita uktaḥ ||”) kuverasya
nidhiviśeṣaḥ | ( yathā, mahābhārate

28.68

10
36
“nidhipravaramukhyau ca śaṅkhapadmau dhaneśvarau ||”
yathā ca mārkaṇḍeye

28.6

42-45
“rattanātmakasadbhācaḥ śaṅkhasaṃjño nidhī nidhiḥ
tenāpi nīyate vipra tadgunaṃ nidheśvaraḥ
ekasyaiva bhaveccetta naraṃ nāmyupasarpati ca
yasya śaṅkho nidhastasya svarūpaṃ kautuke madhya
eka evātmanā bhuṅkte maṇḍanaṃ tathāmbaram
kaddamabhuk parijano na ca prībhanavacchaṅkhak
na dadāti suhṛdbhābhyo bhāṭapūjjakhuṣādiṣu
svayoṣaṣvaraḥ śaṅkī naro bhavati sarvvadā ||”)
nakhauṣāmagandhadravyam | rūpamaramedinīkārau
( yathā, suśrute

28.3

19
“manaḥśilā vyoṣagadāśaṅkhamākṣikaiḥ
sasindhukāsīsaramāñjanaiḥ kriyāḥ ||”)
karṇasabhogāsthi| iti rājanisaṇṭaḥ || ( yathā,
yājñavalkyo

28.3-2

66
“karṇau śaṅkhau bhruvau dantoveṣṭāvoṣṭhau kakundare ||”)
anantāganāyakāntargatanāgaviśeṣaḥ | ( yathā,
manasāpūjāpaddhatau
“ananto vāsukiḥ padmo mahāpadmastu takṣakaḥ
kulīraḥ karkaṭaḥ śaṅko hyaṣṭau nāgāḥ prakīrttitāḥ |” )
hastidantamadhyam | iti trikāṇḍaśeṣaḥ || daśanikharvvasaṃkhyā | lakṣakoṭiriti yāvata | yathā,
“ekaṃ daśaśataccaiva sahasramayutaṃ tathā | •• ṣṭamuḥ
lakṣañca niyutaṃ caiva koṭirarbudameva ca || • 0daḥ
vṛndaḥ kharvo nikharvvaśca śaṅkampadmau ca sāgaśaṅkhadvā
śaṅkhapu
śaṅkhinī
śaṅkakaṃ, klī, valayaḥ | iti medinī
śaṅkakamāha
“pittaraktonitā duṣṭāḥ śaṅkhadeśe vimūrcchitāḥ
tīvradāhāvarā saṃśothaṃ kurvinti dāruṇam
sa śiro viṣavadvegātriṣvahnāsu galaṃ tathā
trirātrājjīvitaṃ hanti śaṅkhako nāma nāmataḥ
tvāṣṭrājjīvati bheṣajyaṃ pratyākhyeyasya kārayet ||”
pittaraktonitāḥ atra kapho'pi yojyaḥ
ṛtānupātaḥ kaphapittaraktairiti suśrutavacanāt
vimūrcchitāḥ pravṛddhāḥ | trirātrān trirātramadhye
mārayati | iti bhāvaprakāśaḥ || asya cikitsā
śirorogaśabde draṣṭavyā || ( lalāṭāsthi | yathā,
yājñavalkyaḥ

28.16

60
“dvau śaṅkhakau kapālāni catvāri śirasastathā
uraḥ saptadaśāsthīni puruṣasyāsthisaṃgrahaḥ ||”)
śaṅkhadrāvī, [n] puṃ, ( śaṅkhaṃ drāvayatīti | dṛ + ṇic
+ ṇinniḥ |) amlavetasaḥ | iti rājanirghaṇṭaḥ
śaṅkhadhmaḥ, puṃ, ( śaṅkhaṃ dhamatīti | dhmā + kaḥ |) śaṅkhavādakaḥ | tatparyyāyaḥ | śāṅkikaḥ2| iti jaṭādharaḥ || (yathā, vājasaneyasaṃhitāyām |30

28.20

“krośāya tūṇavadhmamavarasparāya śaṅkhadhmam ||”
śaṅkhanakhaḥ, puṃ, kṣupavṛkṣaḥ | jor̤ar̤ā iti bhāṣā
itthambharannakhau || (yathā, mahābhārate |12|50

28.20.p1

“namoḥ śaṅkhanakhairgātraiḥ kroḍeṣvivairavāritam ||”)
nakhīnāmagandhadravyam | iti śabdaratnāvalī
dṛṅkhanakhī | yathā, —
“mahākharvau śaṅkhanakhaḥ śaṅkhākhyo gandhamāraṇaḥ |”
iti ratnamālā
śaṅkhapuṣpī, strī, ( śaṅkhavat puṣpaṃ yasyāḥ | ṅīṣ | )
vṛkṣaviśeṣaḥ | śaṅkhāhulī iti ḍānakunī iti
ca bhāṣā | tatparyyāyaḥ | supuṣpī 2 śaṅkhāhvā 3
kambumālinī 4 pītapuṣpī 5 kambupuṣpī 6 medhyā
7 maṅgavidhāpinī 8 kirīṭī-6 śaṅkhakusumā
10 bhūśayā 11 śaṅkhamālinī 12 | asyā
guṇāḥ | himatvam | tiktatvam | medhākharakāritvam | grahabhūtādivoṣanāśitvam | vaśīkaraṇāsiddhikāritvañca | iti rājanirghaṇṭaḥ
api ca
“śaṅkhapuṣpī tu tīkṣṇoṣṇā medhyā krimiviṣāpahā ||”
iti rājavallabhaḥ
anyacca
“śaṅkhapuṣpī tu śaṅkhāhvā maṅgalyā kusumāpi ca
śaṅkhapuṣpī sarā medhyā vṛṣyā mānasasoganut
rasāyanī kaṣāyoṣṇā smṛtikāntibalāgnidā
doṣāmrasārabhūtāskukuṣṭhakṛmiviṣapraṇut |”

28.20.p2

iti bhāvaprakāśaḥ

Linked texts (1)