Pramāṇa · Search · About · API

Shabdakalpadruma 281

Śabdakalpadruma 281

Language
Sanskrit

281.13

śrīnandanaḥ, puṃ, (śriyāḥ nandanaḥ | ) kāmadevaḥ
iti hemacandraḥ | lakṣmīputraśca
śrīniketanaḥ, puṃ, (śriyaṃ niketayati vāśayatīti
ni + kita + ghic + lyuḥ | ) viṣṇuḥ | iti
śabdaratnāvalī || ( yathā, bhāgavate |6|18

281.3

"bhagavānapi viśvātmā pāvanaḥ śrīniketanaḥ ||”
śriyaḥ āśrayasthāne, ki | yathā, bhāgavate

281.20

3

281.14

"snigdhasmitāvalokena vācā pīyūṣakalpayā
caritreṇānavadyena śrīniketana cātmanā ||”)
śrīnivāsaḥ, puṃ, (śriyo nivāsa āśrayasthānam |)
viṣṇuḥ | iti trikāṇḍaśeṣaḥ
śrīpaṃ, tri, (śrī + pā + kaḥ |) śriyaṃ pāti yat
iti mugdhabodhavyākaraṇam
śrīpañcamī, khī, (śriyaḥ sarasvatyāḥ pañcamī | )
māghaśuklapañcamī | yathā, —
“caturthī varadā śuktā tatra gaurī supūjitā
saubhāgyamatulaṃ kuryyāt pañcamyāṃ śrīrapi śriyam ||”
sarasvatīpūjānandhāyāñcāna gaur̤vācāraḥ| ana
śrīpañcamyāmārabhya pratimānaṃ ṣaḍvrakṣamānyaṃ
śrīpañcamovrataṃ kurvvanti paṭhanti ca | iti saṃvatsarakaumudīṣṭatabrahmapurāṇavacanam
śrīpatiḥ puṃ, (śriyaḥ patiḥ |) viṣṇuḥ| ityamaraḥ
( yathā, mukundamālāyām

281.4

“sevyaḥ śrīpatireva sarvvajagatāmekāntataḥ
bāndhavaḥ
prajñādañca vibhīṣaṇaśca karirāvaṭa pāṇḍavāḥ
halyā pṛthuḥ ||”)
pṛthivīnāthaḥ | iti medinī
śrīpatnaḥ, puṃ, (śriyaḥ patnyāḥ | “ṛkpūradhūḥpathāmānacce |" 5

281.1

74 | iti aḥ | ) rājayacrmā | iti hemacandraḥ
śrīparṇī, strī, (śrīviśiṣṭāni parṇāni yasyāḥ |)
padmam | agnimandhavṛkṣaḥ | iti medinī
śrīparṇikā, strī, (śrīparṇī eva | svārthe kan | )
kaṭphalavṛkṣaḥ | ityamaraḥ
śrīparṇī, strī, (śrīyuktāni parṇāni yasyāḥ | ṅīṣ|)
gambhārīvṛkṣaḥ | ityamaraḥ | kaṭphalavṛkṣaḥ | iti
medinī || śālyalīvṛkṣaḥ | dṛṣṭavṛkṣaḥ | iti
hemacandraḥ | vyagnimanthavṛkṣaḥ | iti rājanirghaṇṭaḥ
śrīpiṣṭaḥ, puṃ, (śriyaḥ saraladrumasya piṣṭaḥ |) saralavṛkṣadravaḥ | ityamaraṭīkāyāṃ rāmāśramaḥ
śrīputraḥ, puṃ, śaṃkhaḥ | iti trikāṇḍaśeṣaḥ || (śriyaḥ
puttaḥ | ) kāmadevaśca
śrīpuṣpaṃ, klī, (śrīyuktaṃ puṣpamasya |) lavaṅgam
iti rājanirghaṇṭaḥ || padmakāṣṭham | iti ratnamālā
śrīphalaḥ, puṃ, (śrīyuktaṃ phalamasya |) vilvavṛkṣaḥ
ityamaraḥ | rājādanau | iti rājanirghaṇṭaḥ
śrīphalā, strī, (śrīviśiṣṭaṃ phalamasyāḥ |) naulī
kṣudrakāravello | iti rājanirghaṇṭaḥ
śrīphalikā, strī, (śrīphalā + svārthe kan | ṭāpi
ata ittvam |) kṣudrakāravellī | mahārānīlīvṛkṣaḥ
iti rājanirghaṇṭaḥ
śrīphalī, strī, (śrīyuktaṃ phalamasyāḥ | ṅīṣ |)
āmalakī | nīlī | iti medinī
śrībhadrā, strī, bhadramustakaḥ | iti śabdaratnāvalī
śrībhāgavataṃ, klī, (śrīman bhāgavatamiti madhyamapadalopisamāsaḥ |) aṣṭādaśamahāpurāṇāntargatādvādaśaskandhaślokadvādaśapurāṇaviśeṣaḥ | (tantu matabhedena viṣṇubhāgavatadevībhāgavatabhedāt dvividham |) yathā, —
“aṣṭādaśaṃ bhāgavataṃ sāramākṛṣya sarvvataḥ
śukavān bhagavān vyāsaḥ śukamadhyāpayat sutam
skanvaidvādaśabhiryuktaṃ brahmavidyāsamanvitam
vedavedāntasāraṃ tat purāṇānāñca sattama
yatra saṃkīrttitaḥ sākṣau bhagavān vai pade pade
śrībhāgavatamitthevaṃ ye smaranti narāḥ kacit
mucyanta sarvvapāpebhyo yathā nānnā gadābhṛtaḥ
mahaubhṛtāṃ yathā merurdevānāṃ keśavo yathā
surabhiḥ kāmadhenūnāmapsarassu yathorvvaśī
kāvyānāṃ pārvvatīnātho rātrī rājāryadhairyayā
nadīnāñceva gandharvvā nadīnāṃ jāhnavī yathā
purāṇānāṃ tathā rājan śrībhāgavatamuttamam
ambarīṣa uvāca
purāṇaṃ taṃ bhāgavataṃ paṭha me purato hareḥ
caritaṃ daityarājasya prahlādasya ca matpateḥ
gautama uvāca
ambarīṣa śukaproktaṃ nittaṃ bhāgavataṃ śṛṇu
paṭhasva svamukhenāpi yadīcchasi bhavakṣayam
skandhe skandhe'śvamedhasya phalamāpnoti mānavaḥ
pratyadhyāyaṃ rājasūyaphalena paripuṣyate
pratiślokaṃ vājapeyaphalaṃ tasyopajāyate
pade pade mahārāja tīrthasnānaphalaṃ labhet
etadbhāgavataṃ devi purāṇaṃ muktisādhakam
tathāpi daśamaskandhaḥ sarvvabhaktamanoharaḥ
tatrāpi rāsalīlāyāḥ pañcādhyāyī mahāmṛtā
śrībhātā, puṃ, (śriyaḥ bhrātā samudrajātatvāt |)
candraḥ | iti rājanirghaṇṭaḥ || candraḥ | samudrotpannatvāt
śrīmatiḥ, strī, rādhā | yathā, —
“śrīrādhā śrīmattiḥ śreṣṭhā śreṣṭharūpā mṛtipriyā |”
iti nāradapañcarātre tasyāḥ sahasranāmastotram
śrīmatī, strī, (śrīrvidyate'syā iti | matup
ṅīp |) śrīyuktā | yoṣitmātraḥ pūrve etacchabdo
yogyaḥ | iti śiṣṭācāraḥ
śrīmastakaḥ, puṃ, (śrīyuktaṃ mastakandasya |) rasomaḥ
iti trikāṇḍaśeṣaḥ || (śrīyo mastakaḥ | )
lakṣmośiraśca
śrīmān, [ t ] puṃ, (śrīrvidyate'syeti | matup |)
tilakavṛkṣaḥ| ityamaraḥ || aśvatyavṛkṣaḥ| iti
rājanirghaṇṭaḥ || viṣṇuḥ | iti śabdaratnāvalī
śivaḥ | iti trikāṇḍaśeṣaḥ || kuberaḥ| iti
śabdamālā
śrīmān, [t ] tri, (śrī + matup |) manojñaḥ
( yathā, māghe

281.1-2

1
“śriyaḥ patiḥ śrīmati śāsituṃ jagat
jagannivāseo vasudevasadmani
vasan dadarśāyatavattamambarāt
hiraṇyagarbhāṅgabhuvaṃ muniṃ hariḥ ||”)
dhanī | iti medinī || tatparyyāyaḥ | lakṣmovān 2
lakṣmaṇaḥ 3 śrīlaḥ 4 | ityamaraḥ || (yathā, —
“śrīmannāya bhavadudyaśoviṭapinaḥ khe tārakāḥ
korakāśrīmalāpahā, strau, guggupatrā | iti rājanirghaṇṭaḥ
śrīsukhaḥ puṃ, kālacakrasya saptamavatsaraḥ | iti
kecit || patrapṛṣṭhe śrīśabdalikhanam | iti lokaprasiddhiḥ || śobhāyuktānane, klī
śrīmūrttiḥ, strī, (śrīyuktā mūrttiḥ |) devavigrahaḥ
vidyāpratimā | yathā | vyatha śrīmūrttayaḥ | ekādaśaskandhe
“śailo dārumayo lohī lepyā lekhyā ca saikatā
manomayī maṇimayī pratimāṣṭavidhā matā
calācaleti dvividhā pratiṣṭhā jīvamandiram
udvāsāvāhane na staḥ sthirāyāmuddhavārccane
asthirāyā' vikalpaḥ syāt sthaṇḍile tu bhavenna
dvayam
snapanaṃ tvavilepyāyāmanyatra parimārjjanam
gopālamantrāditvāt tanmūrttirevārccitā
tathāpi vaiṣṇavapraudye lekhyāḥ śrīmarttayo'khilāḥ ||”
vyatha śrīmūrttilakṣaṇāni | hayaśīrṣapañcarātre
bhagavacchīyaprayogamantrasaṃvāde
“ādisaṅkarṣaṇausudevaḥ saṅkarṣaṇamathāsṛjat
caturmmurttiḥ paraṃ proktaṃ ekaiko bhidyate tridhā
keśavāditribhedena mūrttādvādaśakaṃ śṛṇum
paṅkajaṃ dakṣiṇe dadyāt pāñcajanyaṃ tathopari
vāmopari gadā yasya cakraṃ cādhovyavasthitam
ādimūrttaistu bhedo'yaṃ keśaveti prakīrttitaḥ

281.2

adharottarabhāvena hastabhenettu yatra vai
nārāyaṇākhyā sā mūrttiḥ sthāpitā muktimuktidā

281.3-2

savyodhaḥ paṅkajaṃ yasya pāñcajanyaṃ tathopari
dakṣiṇeorddhe gadā yasya cakraṃ cādhovyavasthitam
ādimūrttastu bhedo'yaṃ mādhaveti prakīrttate

281.4-2

dakṣiṇāyaḥsthitaṃ cakraṃ gadā yasyoparitā
vāmorddhva saṃsthitaṃ padmaṃ śaṅkha cādhovyavasthitam
saṅkarṣaṇasya bhedo'yaṃ govindeti prakīrttitaṃ

281.5

dakṣiṇopari padmaṃ tu gadā cādhovyavasthitā
saṅkarṣaṇasya bhedo'yaṃ viṣṇurityabhidhīyate

281.6

dakṣiṇopari śaṅkhañca cakraṃ cādhaḥ pradṛśyate
vāmopari tathā padmaṃ gadā cādhaḥ pradṛśyate
madhusūdananāmāyaṃ bhedaḥ saṅkarṣaṇasya ca

281.7

(trivikramamūrttimāha
dakṣiṇorddha gadā yasya paṅkajaṃ cādhayaḥ sthitam
vāmorddha saṃsthitaṃ cakra madhaḥ śaṅkhaṃ pradṛśyate
brahmāñjagaṃ vāmapādaṃ dakṣiṇaṃ śeṣakaṇṭhagam

281.8

śrīvāmanamūrttimāha
valivañcanasayuktaṃ vāmanaṃ cādhayaḥsthitam
vāmorddhe kaumodī yasya puṇḍarīkamadhaḥsthitam
śrīmurttiḥ
dakṣiṇe'ṅgaṃ gadāśāraṃ pāñcajanyamadhaḥsthitam
sapratālapramāṇena vāmanaṃ kārayeta sadā

281.6-2

ūrddhaṃ dakṣiṇataścakramadhaḥ padmaṃ vyavasthitam
vāmorddhe kaumodī yasya pāñcajanyamadhaḥsthitam
padmā padmamarā vāme pārśve yasya vyavasthitā
sthito vāṇapavitro vā sānurāgavilāsavān
pradyumnasya hi bhedo'yaṃ śrīdharati prakīrttitaḥ

281.10

dakṣiṇe'ṅgaṃ gadācakraṃ kaumodī tadadhaḥsthitā
vāmorddhe nalinaṃ yasya adhaḥ śaṅkha virājate
hṛṣīkeśati vijñeyaḥ sthāpitaḥ sarvvakāmadaḥ

281.11

dakṣiṇe'rddhe puṇḍarīkaṃ pāñcajanyamadhastathā
vāmorddhe saṃsthitaṃ cakraṃ kaumodī tadadhaḥsthitā
padmanābhetisāmbodhiḥ sthāpitābhīṣṭadāyinī

281.12

dakṣiṇe'rddhe pāñcajanyamadhastāttu kuśeṣayam
savyoṃ kaumodī devī hetirājanamadhaḥsthitam
aniruddhasya bhedo'yaṃ dāmodara iti smitaḥ

Linked texts (6)