Pramāṇa · Search · About · API

Shabdakalpadruma 29

Śabdakalpadruma 29

Language
Sanskrit

Contents

29.3

śaṅkhamūlaṃ, klī, (śaṅkhavat śuklaṃ kramakaṇṭhaṃ vā mūlaṃ
yasya |) mūlakam | iti rājanirghaṇṭaḥ
śaṅkhinī, strī, (śaṅkhavat puṣpamastyasyāḥ | śaṅkha +
iniḥ |) corapuṣpī | ityamaraḥ || śvetapunnāgaḥ
iti viśvaḥ || śvetapṛṇṭā | iti medinī || śvetacukrā | iti śabdaratnāvalī || vṛddhaśaktikaṃdaḥ
iti trikāṇḍaśeṣaḥ || yavatiktā | iti rājanirghaṇṭaḥ || caturvidhastrīmadhye strīviśeṣaḥ | tallakṣaṇaṃ yathā, —
“dīrghā sudīrghanayanā varasundarī yā
kāmopabhogarasikā guṇaśolayuktā
rekhātrayeṇa ca vibhūṣitakaṇṭhadeśā
sambhogakelirasikā kila śaṅkhinī sā
praśastaṃ padminī tuṣṭā citriṇī ramate vayam
hṛṣarbha śaṅkinī tuṣṭā hastinī ramate hayam
padminī padmagandhā ca mīnagandhā ca citriṇī
śaṅkhinī cāragandhā syāt madagandhā ca
hastinī ||” iti
iti rasamañjarī || 5(ra
śabdyuktā| yathā, —
“śacinī cāpinī vāgmīśukloparicchadaḥ ||”
iti devīmāhātmye
upadevatāviśeṣaḥ| śacinīvāhanaḥ (śaharyyanāta
śaca, ṅa gatyām | iti kavikalpadrumaḥ || (bhā0ātma0-saka0-seṭ | ) ṅa, śacate | iti durgādāsaḥ
śaca, ṅa vāci | iti kavikalpadrumaḥ || (bhā0vyātma0-saka0-seṭ | ) ṅa, śacate | iti durgādāsaḥ
śacī, strī, (śaci+striyāmāditvān ṅīṣ |)
indrapatnī | tatparyyāyaḥ| pulomajā 2 indrāṇī 3
ityamaraḥ || śaciḥ 4 sacī 5 saciḥ 6 | iti
bharataḥ || punarutāyī 7 paulomī 8| iti jaṭādharaḥ || māhendrī 6 jayavāhinī 10 aindrī 11
śūtāvaṭī 12 | iti śabdaratnāvalī || (yathā,
raghuḥ

29.1

23
“umāvṛṣāṅgau śarajanmanā yathā
yathā jayantena śacīpurandarau
tathā nṛpaḥ sā ca sutena māgadhī
nanandatustatsadṛśena tatsamau ||”)
śuklaśūlī | khīrakañcārukam | tattu viṣṭikaraṇamiti kecit || iti medinī || (karma | iti
iti nighaṇṭuḥ | 2

29.15

yathā, ṛgvede | 8|32

29.3-2

“na kiśśavya śacīnāṃ niyantā sututānām |”
prajñā | iti nighaṇṭuḥ

29.1-2

6 || vāk | iti ca
nighaṇṭuḥ

29.1-2.p1

11 |)
śaṭa, sāde| śīrṇe | gatau | vatti | iti kavikalpadrumaḥ || ( bhvā0-para0-aka0-gatau saka0seṭ | ) śādeoravasādaḥ | śīryyabhedaiḥ | śaṭati
lokaḥ avasīdati | viśraryyati | gacchati
rucati vā ityarthaḥ | iti durgādāsaḥ
śaṭa, ka ṅa ślāghe | iti kavikalpadrumaḥ || (curā0ātma0-saka0-seṭ |) ka ṅa, śāṭayate | iti
durgādāsaḥ
śaṭaḥ, tri, alpaḥ | śaṭdhāto raca pratyayena niṣpannametat | iti siddhāntakaumudī
śaṭā, strī, ( śaṭa + ac | ṭāp | ) saṭā | jaṭā
ityamaraṭīkā
śaṭiḥ, strī, ( śaṭa + in |) śaṭī | iti śabdaratnāvalī
śaṭī, strī, ( śaṭi + vā ṅīṣ | ) khanāmakhyātoṣadhiḥ | “na ādā iti bhāṣā | kacūra iti
hindī bhāṣā | tatparyyāyaḥ | gandhamūlī 2
ṣaṅganthikā 3 karcūraḥ 4 palāśaḥ 5 | ityamaraḥ || saṭī 6 śaṭī 7 gandhaśaṭī 8 karcūraṃḥ 6
karpūraḥ 10 | iti bharatādayaḥ || sugandhā 11
saṭiḥ 12 śaṭiḥ 13 śundhamūlā 14 gandholiḥ15
gandhamūlakaḥ 16 | iti śabdaratnāvalī || gandhasaṭā 17 bahuḥ 18 gandhamūlam 18 | iti
jaṭādharaḥ || jāmbatamalam 20 karcūradam 21
chimnajā 22 | iti ratnamālā || hemī 23
ṣaṅganthiḥ 24 suvratā 25 gandhālo 26
palāśā 27 himā 28 | iti śabdāntaram
ṣaṅganthā 26 āmraniśrā 30 sugandhamūlā 31
gandhālī 32 śaṭokā 33 palāśikā 34
subhadrā 35 laghvī 36 drūtrā 37 gandhā 38
pṛthupalāśikā 36 yauthyā 40 chimbhodbhavā 41
gandhavadhūḥ 42 | asyā guṇāḥ | tiktatvam
ānnaravatvam | laghutvam | uṣṇatvam | rucikāritvam | jvara kāsa kaphadraṇadoṣaraktāmayadhvaṃsakāritvam| hṛdyatvañca | iti rājanirghaṇṭaḥ
api ca | aya gandhātsāgrī sugandhadravyaṃ kāśmīre
prasiddham
“śaṭī palāśrī ṣaḍgranthā suvratā gandhamūlikā
gandhārikā gandhavadhūvadhūḥ pṛthupalāśikā
bhavedvandhapalāśī tu kaṣāyā grāhiṇī laghuḥ
tiktā tokṣṇā ca kaṭukāmūṣṇāsyāmalanāśinī
śothakāsadraṇaśvāsaśūlādhmānagrahāpahā ||”

29.1-2.p2

iti bhāvaprakāśaḥ

Linked texts (1)