Shabdakalpadruma 314
Śabdakalpadruma 314
- Language
- Sanskrit
Contents
- 314.6 — 2 parts
314.6
aparañca
“mūlādhāre trikoṇākhye icchājñānakriyātmake
madhye svayambhuliṅgantu koṭisūryyasamaprabham
tadūrddhaṃ kāmavījantu ka-la-śāmīndunādakam
tadūrddhaṃ tu śikhākārā kuṇḍalī brahmavidyayā
tadvāhye hemavarṇābhaṃ va-śa-ṣasam̐ścaturddalam
hasaccesamamapadmaṃ padmaṃ tatra vibhāvayet
tadūrddhe'gnisamaprakhyaṃ ṣaḍdalaṃ hīrakamabhram
bādiphāntaṣar̤arṇena yuktādhiṣṭhānasaṃjñakam
mūlamādhāraṣaṭkāṇāṃ mūlādhāraṃ tato viduḥ
svaśabdena paraṃ liṅgaṃ svādhiṣṭhānaṃ tato viduḥ
tadūrddhe nābhimaiśe tu maṇipūraṃ mahatprabham
meghābhaṃ vidyudābhacca bahutejomayaṃ tataḥ
maṇibadbhinmaṃ tat padmaṃ maṇipūraṃ tathocyate
daśabhiśca dalairyuktaṃ ḍādiphāntākṣarānvitam
śivenādhiṣṭhitaṃ padmaṃ viṣṇalokeśvakārajam
tadūrddhe'nāhataṃ padmamudyadādityasannibham
kādiṭhāntākṣarairarkapatraiśca samadhiṣṭhitam
tanmadhye vāṇaliṅgantu sūryyāyutasamaprabham
śabdabrahmamayaṃ śabdo'nāhatastatra dṛśyate
tenāhatākhyaṃ padmaṃ tat munibhiḥ parikīrtyate
ānandasadanaṃ tattu puruṣādhiṣṭhitaṃ param
tadūrddhantu viśuddhākhyaṃ dalaṣor̤aśapaṅkajam
svaraiḥ ṣor̤aśakairyuktaṃ dhūmravarṇaṃ mahatprabham
viśuddhiṃ tanute yasmāt jīvasya haṃsalokanāt
viśuddhaṃ padmamākhyātaṃ ākāśākhyaṃ mahat param
ājñācakraṃ tadūrddhaṃ tu ātmanādhiṣṭhitaṃ param
ājñāsaṃkramaṇaṃ tatra gurorājñeti kīrttitam
kailāsākhyaṃ tadūrddhaṃ tu bodhanīntu tadūrddhataḥ
evacca śivacakrāṇi proktāni tava suvrata
sahasrārāmbujaṃ vindusthānaṃ tadūrddhamīritam
ityetat kathitaṃ sarvvaṃ yogamārgamanuttamam ||”
iti tantrasāraḥ
ṣaṭcaraṇaḥ, puṃ, ( ṣaṭ caraṇā yasya | ) bhramaraḥ
iti halāyudhaḥ || ( yathā, āryyāsaptaśatyām
587
“ṣaṭcaraṇakīṭajuṣṭaṃ parāgadhūladhūsaromāyudhaṃ
bāṇaḥ
tvāṃ sṛṣṭimeyamadhmāmadhunā śaktiṃ smarī
vakṣati ||”)
yūkā | iti rājanirghaṇṭaḥ || ṣaṭpādaśca
ṣaṭ, ka nikṣepane | hiṃse | dāne | bale | iti
kavikalpadrumaḥ; || ( curā0-para0-vāse bale ca
aka0-hiṃse dāne ca saka0-seṭ | ) mūrddhanyādirudantāntaḥ | ka, ṣaṭṭayati lokaḥ | nivasati
hanti balo syāt dadāti vā ityarthaḥ | iti
durgādāsaḥ
ṣaṭtilo, [n] tri, (udvarttanādibhedena ṣaṭprakārāstilāḥ santyasyeti | ṣaṭtila + iniḥ |) janmatithyādau tilakaraṇakaṣaṭkarmmakārī | yathā,—
“tilodvarttī tilasnāyī tilahomī tilapradaḥ
tilabhuk tilavāpī ca ṣaṭtilī nāvasīdati ||”
iti tithyāditattvam
ṣaṭtriṃśat, strī, ( ṣar̤adhikā triṃśat | madhyapadalopi samāsaḥ | ) saṃkhyāviśeṣaḥ | chattiśa iti
bhāṣā | yathā, āhnikacintāmaṇau
“āsanābhyañjane tadvadudvarttanaviśṛṅkhale
sammārjanaṃ sarpirādisnapanāvāhane tathā
pādyārghyācamanīyacca snānīyamadhuparkakau
punarācamanīyacca vastrayajñopavītake
alaṅkāro gandhapuṣpadhūpadīpau tathaiva ca
tāmbūlādikanaivedyaṃ pūjyamālāṃ tathaiva ca
anulepacca śayyā ca cāmaravyajanaṃ tathā
ādarśadarśanañcaiva namaskāro'tha narttanam
gītavādye ca dānāni stutihomapradakṣiṇam
dantakāṣṭhapradānacca tato devavisarjjanam
upacārā ime jñeyāḥ ṣaṭtriṃśat surapūjane ||”
ityekādaśītattvam
ṣaṭtriṃśanmataṃ, klī, ( ṣaṭtriṃśatastatsaṃkhyakadharmmaśāstrakāriṇāṃ munīnāṃ matam |) ṣar̤adhikatriṃśatsaṃkhyākadharmmaśāstraprayojakamunīnāmabhiprāyaḥ
yathā | tathā ca ṣaṭtriṃśanmatam | iti tithisvarūpakathane tithyāditattvam | teṣāṃ nāmāni
yathā,—
“manurviṣṇuryamo dakṣaḥ aṅgirātribṛhaspatī
āpastambaścośanā ca kātyāyanaparāśarau
vaśiṣṭhavyāsasaṃvarttā hārītagautamāvapi
pracetāḥ śaṅkhalikhitau yājñavalkyaśca kāśyapaḥ
śātātapo lomaśaśca jamadagniḥ prajāpatiḥ
viśvāmitrapaiṭhīnasī baudhāyanapitāmahau
chāgaleyaśca jābālo marīciścyavano bhṛguḥ
ṛṣyaśṛṅgo nāradaśca ṣaṭtriṃśat smṛtikārakāḥ
eteṣāntu mataṃ yattu ṣaṭtriṃśanmatamucyate |”
iti śuddhitattve
ṣaṭpadaḥ, puṃ, ( ṣaṭ padāni yasya | ) bhramaraḥ | ityamaraḥ || ( yathā, raghuḥ
314.6.p1
66
“na hi praphulla sahakārametya
vṛkṣāntaraṃ kāṅkṣati ṣaṭpadālī ||”)
tacchakunāni yathā,—
“ye ṣaṭpadādyāḥ śakunāni teṣāmāścaryyarūpāṇi nirūpayāmaḥ
ayeta vāmo yadi mañju guñjan
paśyeta vā vāmadiśaṃ prasarpan
āsvādayedvā kusumaṃ praśastaṃ
bhṛṅgastadā syāt sumahān pramodaḥ
annāparaṃ santi ca ṣaṭpadā ye
yātrāsu te vāmagatāḥ praśastāḥ ||”
314.6.p2
iti vasantarājaśākune ṣaṭpadādayaḥ 15 vargaḥ
Linked texts (2)
- Subhāṣitaratnabhāṇḍāgāra — Kāśīnātha Pāṇḍuraṅga Paraba 1886, Sanskrit
- Śūdrakamalākara — Kamalākarabhaṭṭa, Sanskrit