Shabdakalpadruma 332
Śabdakalpadruma 332
- Language
- Sanskrit
332.2
13
“bhayadau jagasaṃvāsāt
dūdi bhāṇḍānyapanayet kākaḥ ||”)
puravāsināṃ vihārārthaṃ puramadhye vahivā
anāvṛtasthānam | tatparyyāyaḥ | sanniveśaḥ 2
sannikarṣeṇam 3 | iti jaṭādharaḥ || (yathā,
rāmāyaṇe
332.4
46
332.8
“pratyakṣaṃ vāco manuṣyāṇāṃ grāmasaṃvāsavāsinām
rājānaṃ dhik daśarathaṃ kāmasya vaśamāsthitam ||”
ekatrāyasthānam | yathā, manuḥ
332.3
373
“mātṛyā saha saṃvāse cāñchāmyā tāvadeva tu ||”)
saṃvāhaḥ, puṃ, (saṃvāhayatīti | saṃ+vah+ṇic+
ac|) aṅgavimardakaḥ| iti jaṭādharaḥ
( saprakārastyānam | iti nīlakaṇṭhaḥ || yathā,
mahābhārate
332.37
150
332.16
“hāratoraṇaniryū havājasaṃvādaśobhinā ||”
saṃ+vad + ghan | vimarddanam | yathā, mārkaṇḍeye
332.12
15
“naṃ tathā bādhitaṃ bhāryā patiṃ devamivācaiyata
pādābhyāṅgaṅgasavāhasnānācchādanabhojanaiḥ ||”)
saṃvādakaḥ, tri, (saṃvādayatīti | saṃ + vada +
ṇic + ṇvul |) aṅgamahaṃkārakaḥ | tatparyyāyaḥ
aṅgamaīkaḥ 2 | iti trikāṇḍaśeṣaḥ || aṅgamarddaḥ 3 | iti hemacandraḥ || (yathā, kāmandakīyanītisāre
332.10
45
“prasādhakā bhojakāca gātrasaṃ vāhakā api
jalanāmbulakusumasraggandhūpapradāyakāḥ
karttavyāśca sadā hote ye cānye'bhyāsavarttinaḥ ||”)
saṃvācanaṃ, klī, (saṃ + vacca + ṇic + lyuṭ |) aṅgamarddanam | (yathā, mārkaṇḍeye
332.16-2
74
“tailābhyaṅgo bālyavānāmaṅgasa bācanacca yat
tena cāpyāyyate jantu rakṣāśantri gavāsavāḥ ||”)
bhārādivahanam | iti medinī
saṃvinttiḥ, strī, (saṃ + vid + ktin |) pratipattiḥ
jantyāvivādaḥ | iti medinī || cetanā
buddhiḥ | iti śabdaratnāvalī hemacandraśca
(yathā, kirāte
332.11
32
“chāyāṃ viniḍya tamasomayoktāṃ
tastasya saṃvittirivāpa vidyām ||”
anubhavaḥ | yathā, tatraiva
332.12-2
34
“bhavsyayā sukhasaṃvittiḥ smaraṇīyādhunātanī
iti svamropamān malā kāmān māgāstadaṅgatām ||”)
svāmī
“vāgīśā yasya vadane lakṣmīryasya ca vakṣasi
yasyāsti hṛdaye saṃvit taṃ nṛsiṃhamahaṃ bhaje ||”)
mambhāṣā| kriyākāraḥ | yuddham | ityamaraḥ
ācāraḥ | (yathā, māghe
332.7
55
“ojasvibaryojjvalamūnaśāsinaḥ
prasādino'nujjhitagotrasa ṃvidaḥ
ślokādupetrasya puraḥ sma bhūyaso
guṇān samuddiśya paṭhanti bandinaḥ ||”)
saṅketaḥ | (yathā, raghuḥ
332.4-2
31
“sa rājalokaḥ kṛtapūrvvasaṃ vit
ārambhasiddhau samayopalabhyam
ādāsyamānaḥ pramadāminaṃ tam
āddatya paśyānamajasya tasthau ||”)
nāma | toṣagram | iti medinī || samādhiḥ
iti śabdaratnāvalī
saṃviditaḥ, tri, ( saṃ + vid + ktaḥ |) aṅgīkṛtaḥ
ityamaraḥ
saṃvidhā, strī, (saṃ samyak vidhī yate |) ativiṣā | iti mugdhacandrikā
saṃvīkṣaṇaṃ, klī, (saṃ + vi + īca + lyuṭ |) anveṣaṇam | aprakṛtavastusattāparyyantānveṣaṇam
ityamaraḥ || samyaktātparyyeṇa vividhaprakārerīkṣaṇaṃ saṃvīkṣaṇaṃ bhyanaṭ | iti bharataḥ
saṃvītaṃ, tri, (saṃ + ve + ktaḥ |) raham | ābṛtam
ityamaraḥ | (yathā, manuḥ
332.414
46
“tiraskṛtyoccaret kāṣṭhaloṣṭapatratṛṇādinā
niyamya prayato vācaṃ saṃvītāṅgo'vaguṣṭhitaḥ ||”)
saṃbhūtaḥ, puṃ, āhataḥ | saṃpūrvvavṛṇadhātoḥ ktapratyayena
niṣpannaḥ
saṃvṛttaḥ, puṃ, ( saṃ + vṛt + ktaḥ |) varaṇaḥ | iti
śabdamālā
saṃvṛttiḥ, strī, (saṃ + vṛt + ktin |) samyakprakāreṇa varttanam | (yathā, kathāsaritsāgare
56
332.7-2
“itatā hṛdi bhīmabhunujā
nnata saṃvṛttyupacāratantrikyaḥ
ṛtupāyogyairapi saṃ nanaṃ
pratipuṣyātha jagāma kośalān ||” )
āvaraṇam | iti saṃpūrvvakavṛṇudhātoḥ ktipratyayena niṣpannā || (devīviśeṣaḥ | yathā, mahābhārate
332.36
91