Shabdakalpadruma 337
Śabdakalpadruma 337
- Language
- Sanskrit
337.6
"sādhurakṣayeṇa duṣṭavadhena ca dhammaṃ sthirīkartum |”
iti taṭṭīkāyāṃ śrīdharasvāmī
saṃsthitaḥ, tri, (saṃ+sthā+ktaḥ |) mṛtaḥ | ityamaraḥ || (yathā, manuḥ
337.22
160
"saṃsthisyānapatyasya sagotrāt putramāharet
tatra yatkathajātaṃ syāt tattasmin pratipādayet ||”)
samyaksthitiviśiṣṭaśca || (yathā, kaurmma |2
337.6-2
"idantu pañcadaśamaṃ purāṇaṃ kaumamuttamam
caturddhāsaṃsthitaṃ puṇyaṃ saṃhitānāṃ prabhedataḥ ||”)
saṃsthitiḥ, strī, (saṃ+sthā+ktin |) saṃsthānam | (yathā, manuḥ
337.55
60
"yathā nadīnadāḥ sarve sāgare yānti saṃsthi
tim
tathaivāśramiṇaḥ sarvve gṛhasthe yānti saṃsthitim |”)
mṛtyuḥ | gṛham | iti kecit
saṃsparśaḥ, puṃ, (saṃ+spṛśa+ghañ |) samyaksparśaḥ | sa tu vyatiṣvigrayā hyuyugaviśeṣaḥ | yathā,
chāgaleyaḥ
"ālāpāt gātrasaṃsparśāt niḥśvāsāt sahabhojanāt
sahaśayyāsanādhyāyāt pāpaṃ saṃkrāmate nṛṇām ||”
iti prāyaścittavivekaḥ
saṃsparśī, strī, (saṃspṛśyate'sau iti | saṃ+spṛśa
+karmāṇi ghañ | ṭāp |) jatonāmagandhadravyam | ityamaraḥ
saṃsphālaḥ, puṃ, (samyak sphālaḥ sphuraṇaṃ yasya |)
meṣaḥ | iti trikāṇḍaśeṣaḥ
saṃsphuṭaḥ, tri, (saṃsphuṭatoti | saṃ+ sphuṭ + dṛgudha
diti kaḥ |) vikasitaḥ | iti śabdaratnāvalī
saṃsphoṭaḥ, puṃ, (saṃ+ sphuṭa anādare + adhikaraṇe
ghañ |) yuddham | ityamaraṭīkāyāṃ bharataḥ
saṃsphoṭaḥ, puṃ, (saṃsphoṭayateti | saṃ+ sphuṭ bhedana
+ ghañ |) yuddham | ityamaraḥ
saṃskāryaṃ, klo, (saṃ+ sṛ+ lyuṭ |) saṃsmṛtiḥ
saṃskārajanyajñānam | yathā, yogiyājñavalkyaḥ
"dhyānenārādhaṇaṃ nityaṃ snānādiyu ca karmasu
saṃsmāritti mantreṇa chāyāyādastu punaḥ punaḥ
gāyatrīṃ vaiṣṇavī sādhyā viprāṇāṃ saṃsmara ṇāya vai|"
iti tithyāditattvam
saṃsmṛtiḥ, strī, saṃsmaraṇam | saṃpūrvvasmṛdhātoḥ
ktinpratyayena niṣpannā || (yathā, kathāsaritsāgare
337.5
206
"tatkṛtvā saṃsmṛtiṃ lagdhā sa rājā pratyuvāca
tam ||”)
saṃhataḥ tri, (saṃ+ hana + ktaḥ |) dṛr̤hasandhiḥ
ityamaraḥ || militaḥ | dṛr̤haḥ | iti medinīkarahemacandrau || samyakprakāraṇa hataśca
saṃhatajānuḥ, tri, (saṃhate jānunī yasya |)
lambajānukaḥ | yathā, —
"prabhuḥ pragatajānuḥ syāt pracī'thaiva ca dṛśyate
saṃjñaḥ saṃhatajānuśca bhavet saṃśroṇi tatra hi
jaṃghoruvvaiyātuḥ syāddurvvalo'thaivajānukaḥ |”
iti bharataṣṭatavyāsavākyaḥ
saṃhatajānukaḥ, tri, (saṃhatajānureva | svārthe kan |)
lagṇajānukaḥ | tatparyyāyaḥ | saṃhruḥ 2 | ityamaraḥ || saṃhatajānuḥ 3 saṃjraḥ 4 | iti taṭṭīkāyāṃ bharataḥ
saṃhatalaḥ, puṃ, (saṃhataṃ parasparāśleṣaṃ lātīti
lā + kaḥ | ) militapāṇidvayam | ityamaraḥ
dvau vāmadakṣiṇau pratalau saṃhṛtau militau saṃhatala ucyate | prataladvayaṃ militaṃ saṃhatalaḥ
syādityarthaḥ | saṃhataṃ lāti saṃhatalaḥ hunajanāditi ḍaḥ | nirvimargepāṭhe dvau vāmadakṣiṇau
pāṇī saṃhṛtau militau ceta tadā saṃhatalapratalāvucyete | āśliṣṭārthe pratalo'yaṃ capeṭe saṃhatale ca vartamānatvāt nānārthaḥ| iti bharataḥ
saṃhatiḥ, strī, (saṃ + hana + ktin | ) saṅghaṭṭaḥ
ityamaraḥ || ( yathā, hitopadeśe
“alpānāmapi vastūnāṃ saṃhatiḥ kāryyasādhikā
tṛṇairguṇatvamāpannairbadhyante mattadantinaḥ ||”)
saṃhananaṃ, klī, ( saṃhanyate iti | saṃ + hana +
lyuṭ | ) śarīram | ityamaraḥ || ( yathā, bhāgavate
337.21
2
337.5-2
“āgnīdhrasutāste māturanugrahādautpattikenaiva
saṃhananabalopetāḥ pitrā vibhaktā ātmatulyanāmāni yathāvibhāgaṃ jambūdvīpavarṣāṇi bubhujuḥ ||”)
samyagdhātanañca || ( kaṭhine, tri | yathā, bhāgavate
337.20
6
337.3
“śroṇīgravātanavarṣeṣu dvaya ivānāśutāṅgaḥ pīnaḥ
saṃhananāṅgaḥ vicacāra ||” “saṃhanyante
nibiḍībhavanti aṅgāni yasya | kaṭhināvayava
ityarthaḥ ||” iti taṭṭīkāyāṃ svāmī ||)
saṃhārakaḥ, puṃ, (saṃhara iti ākhyā yasya | )
pāvakanāmāgniḥ | iti matsyapurāṇam
saṃharṣaḥ, puṃ, ( saṃ + hṛṣa + ghañ | ) pramodaḥ
sparddhā | (yathā, mahābhārate
337.24
218
337.6-3
“saṃharṣādvārayan kraudhaṃ dhanvī sakhau ratha sthitaḥ
samare nāśayena śatrunnamogho nāma pāvakaḥ ||”)
vāyuḥ | iti viśvamedinyau || ( lomaharṣaḥ
yathā, suśrute
337.122
6
“dāhasaṃharṣatāmralaśophanistodagauravaiḥ ||”)
saṃharaṇaṃ, klī, samyakaprakāreṇāhūtiḥ | saṃpūvrvvahvadhātorbhaviṣyaṭlyuṭ)pratyayena niṣpannam
saṃhāraḥ, puṃ, (saṃhriyate'neneti | saṃ + hṛ + “adhyāyanyāyeti | ” 3|3
Linked texts (2)
- Subhāṣitaratnabhāṇḍāgāra — Kāśīnātha Pāṇḍuraṅga Paraba 1886, Sanskrit
- Indische Sprüche — Otto von Böhtlingk 1863, Sanskrit