Shabdakalpadruma 35
Śabdakalpadruma 35
- Language
- Sanskrit
Contents
- 35.2 — 2 parts
35.2
“mayūraiḥ śatapatraiśca jīvañjīvakakokilaiḥ ||”)
śatapatrakaḥ, puṃ, (śatapatra + svārthe kan |) dāvvāghāṭapakṣī | ratnamaraḥ || kāṭhaṭhokarā iti bhāṣā
śatapatranivāsaḥ, puṃ, ( śatapace nivāso yasya | )
brahmā | iti kavikalyalatā || padmasthe, tri
śatapatrī, strī, ( śataṃ patrāṇi yasyāḥ | ṅīṣ | )
puṣpaviśeṣaḥ | seutī iti bhāṣā | pāṭalavarṇāsau golāva iti vadanti | tatparyāyaḥ
sumanāḥ 2 suśītā 3 śivavallabhā 4 saumyagandhā 5 gandhāmbuḥ 6 gandhālāḥ 7 śatapatrikā 8
galam | kuṣṭhamukhasphoṭapittadāhanāśanim
rucyamam | surabhillañca | iti rājanirghaṇṭaḥ
śatapatrikā, strī, ( śatapatrī + kan | ṭāp | ata
ittvam | ) śatapatrī | iti rājanirghaṇṭaḥ
śatapathikaḥ, tri, (śatapatha madhīte tadveda iti vā |)
“śa̱tapatheḥ pikan patho bahulam |” 4
35.2.p1
60
ityasya vārttikoktyā śata-śabdottarapathinśabdāt ṣikanpratyayena niṣpannaḥ |) nānāmatāvalambī | nānāthathagāmī | iti siddhāntakaumudī
śatapadacakraṃ strī, ( śataṃ padāni koṣṭhā yasya tacca
taccakrañceti | ) nānā nakṣatrajñānārthaṃ cakram
yathā, —
“cakraṃ śatapadaṃ vakṣye ṛkṣāṃśāṅgajasambhavam
nāmādivarṇato jñeyā ṛkṣarāśyaṃśakāstathā
tiryyagūrddhagatā rekhā rudrasaṃkhyā likhedbudhaḥ
jāyate koṣṭhakānāñca śatekaṃ 100nātra saṃśayaḥ
a-va ka-ḍa-ḍā aiśānyāṃ ma-ṭa pa-ra-tā hariti
cāyeṣyām
na-ya bha-ja-khā nairṛtyāṃ ga-sa-da-ca-lā vāyavyām
pañca pañca krameṇaiva viṃśāvarṇān prayojayet
pañcasvarasamāyoge ekaikaṃ pañcadhā kuru
plavarṇānāñjayo jñeyāḥ sandhyakṣarayutāstathā
sajātīyaikyamāsyāya pañcasvaravinirṇayaḥ
adṛṣṭanorapyakāreṇa jñeya masya pariśramaḥ
kuryyāt kṛ-pṛ-bhū-tṛbhyāntaṃ cauṇi cauṇyakṣarāṇi
ca
ku-gha-ḍa-ṅā bhavet stambhe raudre līśānagocare
pṛ-ma-ṇa-ṭhā bhavet stambhe dṛste cāyeyasaṃjñake
sra-dha-pha-ḍhā bhavet stambhaṃ pūvvāṃṣār̤he ca nairṛte
dṛ-tha-bha-ḍā bhavet stambhe vāyavye bhādra uttare
evaṃ stambhacatuṣkañca jñātavyaṃ svaravedibhiḥ
dviṣṭāni ṛkṣikādīni pratyekaṃ caturakṣaraiḥ
sābhijinnakṣatrāstatra śataikaṃ dvādaśādhikam
yadṛkṣāṃśaprakoṣṭhasyaḥ krūraḥ saumyo'pi vā grahaḥ
tannakṣatre vadhayeta savyaka puṃso nāmādimākṣaram
saumyairviddhaṃ śubhaṃ jñeyamaśubhaṃ pāpakhaicaraiḥ
mitrairmitraphalaṃ tatra nirvvidhena śubhāśubham
yadārthaṃ sarvvatobhadraṃ gṛhopagrahavedhanaḥ
subhāśubhaphalaṃ sarvva tadihāpi vicintayet ||”
pañcasvarā a-i-u-e-okārāstairyoge dhiṣṇāni
nakṣatrāṇi | atra caturbhiścagairekanakṣatraṃ yathā, —
a 1 u e 3 | o va vi 3 4 | ve vo ka ki
5 | ku gha ṅa ka 6 | ke ko ha hi 7 | hu he
ho ḍa 8 | ḍi ḍu ḍe ḍo 6 | ma mi mu me 10
mo ṭa ṭi ṭū 11 | ṭe ṭo pa pi 12 | puṣa ṇa
ṭha 13 | pe po ra ri 14 | ru re ro ta 15
ti tu te to 16 | na ni nu ne 17 | no ya yi
yu 18 | ye yo bha bhi 16 | bhu dha pha ḍha 20
bhe bho ja ji 21 | ju je jo kha | • | khi kha
khe kho 22 | ga gi gu ge 23 | go śaṃ [śiśu
de śe ṣa ci 07 | cu ce co la | ] li lu le
bho 2 | kṛtyayuktaḥ akārayuktena jñeyaḥ | hrasvena/
dīrghā jñeyaḥ | tāllakṣaṇakāreṇa datthasakāgo
jñeyaḥ | iti śatapadacakram | iti jyotistattvam
śatapadī, strī, ( śataṃ pādā yasyāḥ | ṅīṣ | )
bahupadayuktakīṭaviśeṣaḥ | kāṇavichā iti
kāṇakoṭārī iti ca bhāṣā | tatparyāyaḥ
karṇajalaukāḥ 2 | ratnamaraḥ || karṇakīṭī 3
bhīruḥ 4 śatapādikā 5 karṇajalūkā 6 | iti
śabdaratnāvalī || śatapāta 7 śatapādī 8| iti
jaṭādharaḥ || śatāvarā iti rājanirghaṇṭaḥ
śatapadmaṃ, klī, śvetakamalam | yathā, —
“śatapadmaṃ mahāpadmaṃ puṇḍarīkaṃ sitāmbujam ||”
iti ratnamālā
śatapañcā, [n ] puṃ, ( śataṃ parvāṇi yasya | ) vaṃśaḥ
ratnamaraḥ || icchubhedaḥ | yathā, —
“śatapañcā bhavet kiñcitkośakāraguṇānvitaḥ
viśeṣāt kiñciduṣṇaśca santāraḥ pavanāpahaḥ ||”
35.2.p2
iti bhāvaprakāśaḥ