Pramāṇa · Search · About · API

Shabdakalpadruma 359

Śabdakalpadruma 359

Language
Sanskrit

Contents

359.2

“kṣaṇamiha sajjanasaṅgatirekā
bhavati bhavārṇavataraṇe naukā ||”
yuktiḥ | yathā, —
“tvamadya bhava no rājā rājaputra sahāyavān
saṅgayā nāparāpnoti rājyametadanāyakam ||”
iti rāmāyaṇe

359.3

76

359.3-2

)
saṅgamaḥ, puṃ, klo, (saṃ + gam + “grahavṛdṛniścigamaśca |” 3

359.1

58 | iti ap |) saṅgaḥ
ityamaraḥ || (yathā, sāhityadarpaṇe
“saṅgamavirahavikalpe varamiha viraho na
saṅgamastasyāḥ
saṅgame saiva tathaikā tribhuvanamapi tanmayaṃ
virahe ||”)
nadādimelakaḥ | iti puṃnapuṃsakaliṅgasaṃśayaṭīkāyāṃ bharataḥ || strīpuṃsormithunībhāvaḥ | sa
trividhaḥ | prathamaḥ 1 | madhyamaḥ 2 | uttamaḥ 3
yathā,-“vividhaṃ taṃ samākhyātaṃ prathamaṃ madhyamottamam
adṛṣṭakālabhāvātrirniglānte ca parastriyāḥ
kaṭākṣāvekṣaṇaṃ hāsyaṃ prathamaṃ sāhasaṃ smṛtam

359.2-2

praraṇaṃ gandhamālyānāṃ dhūpabhūṣaṇavāsasām
pralobhanañcāntrapānairmmadhyamaṃ sāhasaṃ smṛtam

359.31

sahāsanaṃ vivikteṣu parasparasamāśrayaḥ
keśorkeśigrahaścaiva samyaksaṃgrahaṇaṃ smṛtam ||”3
iti mitākṣarādhṛtayājñavalkyavacanam
saṅgaraṃ, klo, (saṃgīyate iti | saṃ + gu + ap | )
śamīvṛkṣaphalam | iti medinī
saṅgaraḥ, puṃ, (saṃgrāmanti prāpnuvanti vīrā yatra
saṃ + gṛ śabde + ap |) yuddham | (yathā, kathāsaritsāgare

359.26

63
“saṅghaṭe hi parīkṣyante prājñāḥ śūrāśca saṅgare|”)
āpat | aṅgīkāraḥ | (yathā, raghuḥ |5

359.5

“tatheti tasyā vitathaṃ pratītaḥ
pratyagrahīt saṅgaramagrajanmā ||”)
saṃvit | ityamaraḥ || kriyākāraḥ | viṣam | iti
medinī
saṅgaraḥ, puṃ, (saṅgatāḥ gāvo dohanārthaṃ yatra
nipātanāt sādhuḥ |) prātaḥkālāt paraṃ saṅgamatrayam | yathā, —
“prātaḥkālo muhūrttāṃstrīn saṅgarastāvadeva tu
madhyāhnastrimuhūrttaḥ syādaparāhnastataḥ param
sāyāhnastrimuhūrttaḥ syācchār̤aṃ tatra na kārayet ||”
iti tithyāditattvam
(yathā, ṛgvede

359.3-3

56

359.3-3.p1

“utāyātaṃ saṅgave prātaraho
madhāvhina uditā sūryyasya |”)
“ahno dvedhā tredhā pañcadaśadheti samānā vibhāgāḥ
santi dṛha pañcadhā vibhāga āktaḥ utāpicchāyātaḥ
āgacchataṃ kadā saṅgave saṅgamakāle | saṅgacchante
gāvo dohanabhūmiṃ yasmin kāle sa saṅgamaḥ
rātryaparakāle hi gāvo vane vimalagaṇāni
bhakṣayitvā punadohāya saṅgave pratinivarttante |”)
iti tadbhāṣye sāyaṇaḥ || )
saṅgī, [ n ] vi, ( saṅgo'syāstīti | iniḥ | )
saṅgaviśiṣṭaḥ | yathā, —
“ātmatuṣṭau naiva manorathānāmantau'sti vijñātamidaṃ mayādya
manorathāsaktiparasya cittaṃ
na jāyate vai paramārthasaṅgi ||”

359.3-3.p2

iti viṣṇupurāṇe 4 aṃśe 2 adhyāyaḥ

Linked texts (3)