Pramāṇa · Search · About · API

Shabdakalpadruma 366

Śabdakalpadruma 366

Language
Sanskrit

Contents

366.2

iti gyadādyādeśau nipātyete |) yajñaviśeṣaḥ
iti mugdhabodhavyākaraṇam
sañcāraḥ, puṃ, (saṃ+cara + ghañ | ) durgasañcaraḥ
ityamaraṭīkā || gamanam | yathā | sañcāro ratimandirāvadhi ityādi kāvyaprakāśaḥ || (yathā,
raghuḥ

366.1

15
“sañcārapūtāni digantarāṇi
kṛtvā dinānte nilayāya gantuṃ
pracakrame pallavarāgatāmrā
prabhā pataṅgasya muneśca dhenuḥ ||” )
grahāde rāśyantarasaṃkramaṇañca || (yathā, yājñavalkye

366.2-2

272
“tārā nakṣatrasañcāre'ṅgāraiḥ khaprajairapi ||”
sañcaraṇakṣipreti | adhikaraṇe ghañ | deśaḥ
iti rāmāyaṇaṭīkā || yathā, rāmāyaṇe

366.18

116

366.6

“sādhuvṛtte vanacarāstāpasā dharmmacāriṇaḥ
vanasya tasya sañcāraṃ rākṣasaiḥ samabhiḍutam ||”)
sañcārajīvī, [ n ] tri, (sañcāreṇa jīvatīti | jīva + ṇiniḥ |) praraṇāpannaḥ | iti
trikāṇḍaśeṣaḥ
sañcārikā, strī, (sañcārayati nāyakayorvyāpāramiti | saṃ + cara + ṇic + ṇvul |) dūtī
ityamaraḥ || yugalam | kuṭṭanī | grāhyam | iti
medinī
sañcārī, [ n ] puṃ, ( sañcaratīti | saṃ + cara +
ṇiniḥ | ) dhūpaḥ | iti trikāṇḍaśeṣaḥ || vāyuḥ
iti śabdacandrikā || bhāvaviśeṣaḥ | yathā, —
“sthāyināmuktarūpatvādiramarddeḥ syāditaḥ punaḥ |”
iti hemacandraḥ
anyacca
“sañcāriṇaḥ pradhānāni devādiviṣayā ratiḥ
udvuddhamātrasthāyī ca bhāva ityabhidhīyate ||”
api ca
“nānābhinayasambaddhān bhāvayanti rasān yataḥ
tasmādbhāvā amī proktāḥ sthāyisañcārisāttvikāḥ ||”
vātsalyarasasañcāriṇo yathā, —
“sañcāriṇo'niṣṭaśaṅkāharṣagarbhādayo matāḥ ||”
vīrarasasañcāriṇastu | “dhṛtimatismṛtismṛtigarvvaromāñcāḥ |” iti sāhityadarpaṇe 3 paricchede
( gatiśīle, tri | yathā, gītagovinde

366.54

11
“saṅketābharaṇaṃ karoti bahuśaḥ panne'pi
sañcāriṇi
prāptaṃ māṃ pariśaṅkate vitanute śayyāṃ ciraṃ
dhyāyati ||” )
sañcāriṇī, strī, (sañcaratīti | saṃ-cara +
ṇiniḥ | ṅīṣ | ) haṃsapadī | iti rājanirghaṇṭaḥ || (gatiśīlā | yathā, kumāre | 5

366.155

“padmapriyāprasravaṇāvanambā
sañcāriṇī pallavinī lateva ||” )
sañcālī, strī, guñjā | yathā, —
“sañcālī procyate guñjā sā tinno rūpakaṃ
bhavet ||”
iti yuktikalpataruḥ
sañcitrā, strī, (samyak cittamasyāmiti |) makṣīkarṇā| iti śabdaratnāvalī
sañceyaṃ, tri, sañcayanīyam | sacetanam | saṃpūbbakaciñdhātoḥ karmmaṇi yatpratyayena niṣpannam
sañjaḥ, puṃ, (samyak jāyate iti | saṃ + jana + ḍaḥ
samyak janyoti| ji + āñcebhyoti vā ḍaḥ |)
brahmā | śivaḥ | iti medinī
sañjananaṃ, klī, (sañjayanti saṃmilantyaneti | saṃ +
ju gatau + adhikaraṇe lyuṭ |) anyonyābhisukhagṛhacatuṣṭayam | tatparyyāyaḥ | catuḥśālam 2
ityamaraḥ || saṃyamanam 3 catuḥśālī 4 | iti
bharataḥ || sañjovanam 5 śālā 6 nilayaḥ 7
catuḥśālakam 8 | iti śabdaratnāvalī || (yathā,
harivaṃśe

366.30

53
“tasmin suvihitāḥ sarvve ratnabaddhāḥ patākinaḥ
sadane vāsudevasya mārgeṣvañjanasañjñāḥ ||”)
sañjñā, strī, kāmo | iti trikāṇḍaśeṣaḥ
sañjīvanaṃ, klī, (sañjīvayate'sminniti | saṃ+jīva+
adhikararo lyuṭ | ) sañjananam | iti śabdaratnāvalī || (saṃ+jīva+bhāve lyuṭ |)
samyakaprakāreṇa prāṇadhāraṇañca | (yathā, mukundamālāyām

366.4

“śrīmodhoddala nauṣadhaṃ sunimanovṛttitravṛttauṣadhaṃ
daityānarthakarauṣadhaṃ tribhujatāṃ sañjīvanaikauṣadham
bhaktāttipraśamauṣadhaṃ bhavabhayapradhvaṃsi divyauṣadhaṃ
śreyaḥ prāptikarauṣadhaṃ piba manaḥ śrīkṛṣṇanābhauṣadham ||”
narakaviśeṣaḥ | yathā, manuḥ

366.1-2

86
“narakaṃ kālasūtrañca mahānarakameva ca
sañjīvanaṃ mahāvīciṃ tapanaṃ sampratāpanam ||”
strī, vidyāviśeṣaḥ | yathā, mahābhārate

366.33

76

366.4-2

“tataḥ sañjīvanīṃ vidyāṃ prayujya kacamañjayat ||”)
sañjaṇaṃ, klī, sañjayaṃ | iti śabdacandrikā
sañjaḥ, tri, saṃjñaḥ | ityamaraṭīkāyāṃ bharataḥ
sañjapaṇaṃ, klī, (saṃ+jñā + ṇic + lyuṭ | )
saṃjñapanam | ityamaraḥ
sañjñaptiḥ, strī, (saṃ+jñā + ṇic + ktin | )
saṃjñaptiḥ| iti hemacandraḥ
sañjñā, strī, (saṃ+jñā + aṅ |) saṃjñā | iti
medinī
sañjuḥ, tri, (saṃhate jānuno yasya | “prasaṃbhyāṃ
jānunormuḥ |” 5

366.60

126 | iti muḥ | )
saṃjñaḥ | ityamaraḥ
sañjavvaraḥ, puṃ, (samyak jvaraḥ | ) saṃjvaraḥ | ityamaraḥ
saṭaṃ, klī, (saṭanīti | saṭa avayave + ac |)
jaṭā | yathā, —
“jaṭā jaṭilaiṭī jaṭo juṭakantu saṭaṃ saṭā
kauṭīraṃ jūtakaṃ hastaṃ śikhāyāṃ pratināmani ||”
iti śabdaratnāvalī
saṭā, strī, (saṭa avayave + ac | ) jaṭā
keśaraḥ | iti medinī || (yathā, raghuḥ
6

366.4-3

‘taṃ vāhanādavavatottarakāyamīṣata
vidhvastamuhunasaṭāḥ pratihantumopuḥ ||”)
śikhā | iti śabdaratnāvalī || (yathā, bhāgavate

366.2-3

5

366.2-3.p1

“kruddhaḥ sadaṣṭauṣṭhapuṭaḥ sa dhūrjaṭirjaṭāṃ taḍillaṅgitaṭoyarauciṣam ||” )
saṭākuḥ, puṃ, (saṭā aṅkīcchatraṃ yasya |) siṃhaḥ
iti śabdaratnāvalī
saṭiḥ, strī, (saṭanīti | saṭa avayave + in | )
śaṭhī | iti śabdaratnāvalī
saṭikā, strī, gandhapatrā| saṭhī| iti rājanirghaṇṭaḥ
saṭī, strī, (saṭi + vā ṅīṣ |) gandhadravyaviśeṣaḥ
vana ādā iti kastūridā iti ca bhāṣā
āvehaldī iti koṅkaṇe prasiddhā | tatparyyāyaḥ
śaṭhī 2 gandhaśaṭī 3 sugandhā 4 saṭiḥ 5
saṭiḥ 6 gandhamūlā 7 gandhamūlī 8 palāśī 6
karpūraḥ 10 ṣaḍgranthikā 11 karpūraḥ 12
gandhāliḥ 13 gandhamūlakaḥ 14| iti śabdaratnāvalī || śaṭhī 15 ṣaḍgranthā 16 ajmaśṭaṅgā 17
badhūḥ 18 gandhārī 16 saṭikā 20 palāśikā 21 samudrā 22 śubhī 23 durvvarā 24
gandhā 25 pṛthupalāśikā 26 saumyā 27
himodbhavā 28 gandhavadhūḥ 26 | asyā guṇāḥ
sutiktatvam | katvaramalam | laghutvam | uṣṇālam | rucimadatvam | jvarakāsakacchuvraṇadoṣavaktrāmayanāśisvam | mukhalañca | iti rājanirghaṇṭaḥ
saṭṭā, strī, paścimedeḥ | vādyam | iti saṃkṣiptamāroṇādisaṃjñaḥ
saṭha, ka aṭhārthe | iti kavikalpadrumaḥ || (curā0para0-saka0-seṭ | ) dantyādiḥ | ka, sāṭhayati
aṭhārthe pratāryyasaṅketasaṃketeṣu | iti durgādāsaḥ
saṭhī, strī, śaṭhī | iti rājaninirghaṇṭaḥ
saṇasūtraṃ, klī, (saṇasya sūtram |) pratyaksūtram
ityamaraṭīkāyāṃ rāyasakuṭaḥ
saṇḍaḥ, puṃ, ṣaṇḍaḥ | ityamaraṭokā
saṅghiṇaḥ, puṃ, sandaḥśaḥ| sām̐r̤āśi iti bhāṣā
yathā, —
“pāyasaṃ lavaṇañcāmlaṃ hevānnāni ca yāni vai
bhaktāni yairasaṃskṛtya teṣāmantrāṇi pāpinām
nipātitānāṃ bhūpṛṣṭhe udvahanti nirocanām
makriṅgai rapakṛṣyante naroyairmmarmmukhāntataḥ ||”

366.2-3.p2

iti mārkaṇḍeyapurāṇe 14 adhyāyaḥ

Linked texts (4)