Shabdakalpadruma 417
Śabdakalpadruma 417
- Language
- Sanskrit
417.1
6
“sandhiśca me sapītiśca me haviṣca me
yajñena kalpantām |”)
sapītikā, strī, chinnaghoṣā | iti rājanirghaṇṭaḥ
sapta, [n] tri, (sapa samavāye + kanin | tuṭ ca
hasvaśca
417.3
156 | ) saṃkhyāviśeṣaḥ | sāta
iti bhāṣā | bahuvacanānto'yam | tadvācakāni
yathā | pātālam 1 bhuvanam 2 muniḥ 3 dīpaḥ 4
sūryyāśvaḥ 5 vāraḥ 6 samudraḥ 7 kharaḥ 8 rājyāṅgam 6 vodhiḥ 10 vahniśikhā 11 parvvataḥ 12
iti kavikalpalatā || saptasaṃkhyāviśiṣṭaḥ | yathā,
“sapta sapta vilikhya prarekhikāstviryagūrddhamaya hastikādikam
lekhayedabhijitā samanvitaṃ
cakrarekhakhagairna vidhyate ||”
iti jyotistattve dīpikā
api ca
“kramāta svarāṇāṃ saptānāmā rohaścāvarohaṇam
mūcrcchanetyucyate grāmacaye tāḥ sapta sapta ca ||”
iti saṃgītadarpaṇam
saptakaḥ, tri, (saptan+kan |) saptānāṃ pūraṇaḥ
yathā, —
“yoṭake saptake jñeyatuce yugmaddaye tathā
siṃhaghaṭo sadā barjyau stutiṃ tanātravocchidaḥ ||”
iti jyotistattvam
saptasaṃkhyāviśiṣṭaḥ | yathā, —
“yasya jāya daridrā ca cakāsta śāstireva ca
dīdhī vevī ca vijjñeyo yacādiḥ saptako gaṇaḥ ||”
iti mugdhabodhaṭīkāyāṃ durgādāsaḥ
saptasaṃkhyā | sapta eva saptakaḥ svārthe kapratyayaḥ
saptako, strī, (saptabhiḥ svarairiva kāyati śabdāgrate
iti | kai+kaḥ | gaurāditvāt ṅīṣ |) kākṣī
ityamaraḥ
saptagodāvaraṃ, klī, saptānāṃ godāvarīṇāṃ samāhāraḥ| iti suptabodhavyākaraṇam || (yathā,
mahābhārate
417.44
85
417.5
“saptagodāvaraṃ snātvā niyato niyatāśanaḥ
mahat puṇyamavāpnoti devalokañca gacchati ||”)
saptacchadaḥ, puṃ, (sapta sapta kṛdā yasya |) uṇāviśekhaḥ
chātima iti bhāṣā || (yathā, raghuḥ
417.74
48
“mattadvipañcī ra kaṭapravāhamasaṅgamādrāya madaṃ tadīyam
vilaṅghitādhoraṇatīvrayatnāḥ
senāgajendrā vimukhā babhūvuḥ |” )
tatparyyāyaḥ | gucchapuṣpaḥ 2 yugmaparṇaḥ 3 mahiśacchadaḥ 4 vṛhattvak 5 bahuparṇaḥ 6 śālmalipatrakaḥ 7 madagandhaḥ 8 gandhiparṇaḥ 6 | asya
guṇāḥ | tiktatvam | uṣṇatvam | tridoṣaghnatvam
dīpanatvam | madaharśitvam | vraṇaraktāmayakṛmināśitvañca | iti rājaninirghaṇṭaḥ || anyat saptaparṇaśabde dṛṣṭavyam
saptajihvaḥ, puṃ, (sapta jihvā kālyyādayo yāhutigrasanātha yasya |) agniḥ | iti trikāṇḍaśeṣaḥ
(yathā, ḍhaṅgatvartusaṃhitāyām
417.70
16
“suhuta hutayājñānā gatāstūna
avasṛjya praviśanti saptajihvam ||” )
tasya saptajihvānāṃ nāmāni yathā, —
“kālī karālī ca manojavā ca
sulohitā ceva sudhūmravarṇā
ugrā pradīptā ca hapotayoṃne!
eteva kīlāḥ kathitāśca jihvāḥ ||”
ṭīkāyantekhe tu ugrāpradīptayoḥ sthāne sphuliṅginī viśvarudākheti nāmaddagram | ityamarasaptan
iti tantrasāraḥ
saptajvālaḥ, puṃ, (sapta jvālā yasya |) agniḥ
iti hemacandraḥ
saptatantuḥ, puṃ, (saptabhirmūrādibhirmahāvyāhṛtibhiragnijihvābhirvā tanyate iti| tana vistāre +
“titaniśamīti |” uṇāṃ 0 1
417.14
iti tun
sapta tantavaḥ saṃkhyā yasyeti vā|) yajñaḥ | ityamaraḥ || ( yathā, māghe