Shabdakalpadruma 482
Śabdakalpadruma 482
- Language
- Sanskrit
482.2
“jadāmunātivāhya pṛṣṭhe lagnāpi kālamacalāpi
sarvvasa he kaṭhorakhalaḥ kimaṅgena kamaṭhasya ||”
rājñi, puṃ, | iti kāśikā || sarvva leśyādisahe, tri, | yathā, sāhityadarpaṇe
482.2-2
20
“kāmaṃ santu dṛḍhaṃ kaṭhorahṛdayo rāmo'smi sarvvaṃsaho
vaideho tu kathaṃ bhaviṣyati hahā hā devi
dhīrā bhava ||”)
sarvva kaḥ, tri, sakalaḥ | sarvva śabdasya ṭeḥ pūrvvamakitasmāt svārthe ke ca niṣpannaḥ | iti mugdhabodhavyākaraṇam
sarvva karttā, [ṛ] puṃ, (sarvvaṣāṃ karttā |) brahmā
iti śabdaratnāvalī
sarvva karmmīṇaḥ, triḥ (sarvva karmmāṇi vyāpnotīti
sarvva karmā + “tatsarvvādeḥ pathyaṅgakammapatrapātraṃ
vyāpnoti |”5
482.2-3
7 | iti khaḥ | ) sakalakamīkarttā | yathā, bhaṭau 5 sarge
“saṃdāme sarvva kammīṇo bāhū yasyopajātuko||”
sarvva ke, vya, sarvva śaḥ | sarvvaśabdāt akacpratyayena
niṣpannaḥ | iti siddhāntakaumudī
sarvva keśī [n]puṃ, (sarvva keśo'syāstoti | sarvvakeśa + “sarvvādetha ti vaktavyam | ” 5
482.48
125
ityasya vārttikoktyā iniḥ | ) naṭaḥ | iti
śabdaratnāvalī
sarvvacāraḥ, puṃ, ( sarvvaṣāṃ cāraḥ | ) kṣārabhedaḥ
sāvān iti bhāṣā | iti kecit || tatparyyāyaḥ
bahucāraḥ 2 samūhakṣārakaḥ 3 cāmacāraḥ 4
mahācāraḥ 5 salāriḥ 6 kṣāramevalakaḥ7 | asya
guṇāḥ | aticāratvam | cakṣuṣyatvam | vahniśodhanatvam| udāvarttakṛmināśitvam| malavastraviśodhanatvañca | iti rājanirghaṇṭaḥ
sarvvagaṃ, klo, ( sarvva gacchatīti | gama + “antātyantādhvai ti |” 2|2
482.13
iti ṅaḥ |) jalam
iti medinī
sarvvagaḥ, puṃ, (sarvvaṃ gacchatīti | gama + ṅaḥ | )
śivaḥ | (yathā, mahābhārate
482.104
17
482.85
"prabhāvaḥ sarvvago vāyuraryyamā savitā raviḥ ||”)
brahmā | iti medinī || ātmā | iti śabdamātā || (bhīmasya putraḥ | yathā, mahābhārate
1
482.120
77
bhīmo'pi kāśyāṃ baladharāṃ nāmopayeme vīryyaśulkāṃ tasyāṃ sarvvagaṃ nāmotpādayāmāsa ||”
sarvvagagāmini, tri || ( yathā, yājñavalkye
3
482.42
“śarīravitvenāpi pūrvvajñānaṃ kathañcana
vetti sarvvagatāṃ bhakttyāt sarvvago'pi na vedanāma ||”)
sarvvagandhaḥ, klī, (sarvvaṃ gandho yatreti |) caturjātakādi | yathā, śabdacandrikāyām
“caturjātakakaṅkolalavaṅgagurusikthakam
sarvvagandhamidaṃ dhātra sugandhiḥ parikīrttitam”
anyacca bhāvaprakāśe
“cāturjātakakarpūrakaṅkolāgurukuṅkumam
lavaṅgasahitañcaiva sarvvagandhaṃ vinirddiśet ||”
(puṃliṅge'pi dṛśyate | yathā, hayakta hitāyām
48
482.3
“rakṣāni sarvva gandhāṃśca vilakṣya savitaskṛtam
praśastānāccavījabhyo diekṣa maṃṅgalāni ca ||”
sarvvagandhaviśiṣṭe, tri | yathā, chāndogyopaniṣadi
482.2-4
14
482.5
“ākāśātmā sarvva karmā sarvvakāmaḥ sarvvagandhaḥ
sarvvarasaḥ sarvvamidamabhyātto'vākyanādaraḥ ||”)
sarvvagā, strī, (sarvva gacchatīti | gama + ḍaḥ
ṭāp |) priyaṅgavṛkṣaḥ | iti śabdacandrikā
sarvvagranthiḥ, puṃ, ( sarvvasmin granthiriva yatra |)
pippalīmūlam | iti rājanirghaṇṭaḥ
sarvvagranthikā, strī, (sarvvatra granthirivāṅga | kan|)
pippalīmūlam | iti hemacandraḥ
sarvvacarmmoṇaḥ, tri, (sarvvacarmmaṇā kṛtaḥ | sarvvacarmman + “sarvvacarmmaṇaḥ kṛtaḥ khañjau |” 5
2
482.6
iti khaḥ |) sakalacarmmanirmitaḥ
iti siddhāntakaumudī
sarvva janīnaḥ, tri, (sarvva janāya hitaḥ| sarvva jana +
“sarvva janāt ṭhañ khañau |” 5|1
482.8
ityasya
vārttikoktyā khaḥ |) sarvva janasambandhī | iti
siddhāntakaumudī
sarvvajayā, strī, (sarvveṣāṃ jayo yasyāḥ |) strīkarttavyamārgaśīrṣodidvādaśamāsaniyāmyavrataviśeṣaḥ
yathā | atha sarvvajayāvratam | sāmānyoktaṃ kṛtvā
adya mārgaśīrṣe māsi amukapace amukatithau
viṣṇupadosaṃkrāntyāmārabhya varṣaparyyantaṃ amukagotrā śrīamukī dvādaśamāsayāvadādityagāphalaprātipūrvakaputrapautrādyaiśvaryyaprāptyuttara-svargakāmā
manorathakāmā vā gaṇeśadikṣvaragaurīpūjālakasarvvajayāvratamahaṃ kariṣye | tataḥ sāmānyoktajayagrahapūjāntaṃ kṛtvā ṣaṣṭhantyāsaṃ praṇavena kṛtvā
gaurausahitaharaṃ dhyāyet
“śvetavarṇaṃ vṛṣārūḍhaṃ vyāghracarmmopavītinam
vibhūtibhūṣitāṅgañca vyāghracarmmāmbaraṃ śubham
pañcavaktraṃ daśabhujaṃ jaṭilaṃ candracūr̤akam
trinetraṃ pāvatīyuktaṃ pramathaiśca samanvitam
prasannavadanaṃ devaṃ varadaṃ bhaktavatsalam ||”
iti dhyātvā oṃ namaḥ śivāya oṃ durgāyai
namaḥ | iti mantreṇārghyaṃ datvā punardhyātvā oṃ
gaurīsahitaharāya namaḥ | ityāsanādinā pūjayet | tataḥ pañcapuṣpāñjalidānaṃ kṛtvā praṇamet
“namaste pārvvatīnātha ! namaste śaśiśekhara !
namaste pārvvatīdevye caṇḍikāyai namo namaḥ||”
atha kathā
lakṣmodavāca
“bhagavantaṃ sukhāsīnaṃ lakṣmoḥ pṛcchati keśavam
kena vratena deveśa strīṇāṃ sarvvamanoratham
saubhāgyamatulañcāpi putrapautravivarddanam
nānāsukhasamāyuktaṃ labhyate vaiṣṇavaṃ padam
tadvrataṃ brūhi me deva ! kriyate ca yathā prabho
śrībhagavānuvāca
asti sarvvajayā nāma vratānāṃ vrattamuttamam
tasyānuṣṭhānamātreṇa strīṇāṃ sarvva manoratham
lokatrayahite yuktā siddhyatīha na saṃśayaḥ
kuru tvaṃ tadvrataṃ devi ! pracāraya mahotale
lakṣmīruvāca
prasanno yadi deveśa vidhānaṃ mahi kathyatām
sukhena yena deveśa ! kriyate vratamuttamam
śrībhagavānuvāca
sarvvajayāvrataṃ vakṣye śṛṇu patni suśobhanam
naiva dṛṣṭaṃ vrataṃ devi yathā sarvva jayāvratam
puruṣāṇāṃ gayāśrāddhaṃ strīṇāṃ sarvvajayāvratam
pitṛṇārakṣakaṃ nāma manorathapradāyakam
vratarāṛmidaṃ bhadre nārīṇāṃ sukhadāyakam
mārgaśīrṣe tyajet śākaṃ pauṣṇerīkaṃ phalaṃ labhet
pauṣe tu lavaṇaṃ tyaktvā gosahasraphalaṃ smṛtam
māghe tailaṃ parityajya śriyaṃ prāpnoti mānavī
phālgune ca tyajet pūgaṃ bhavet pativratā satī
caitre puṣpaṃ parityajya sā yāti paramāṃ gatim
bhaktaṃ tyaktvātha vaiśākhe yāti candrapurīṃ śubhām
jyeṣṭhe dhārājalaṃ tyaktvā vāruṇaṃ lokamāpnuyāt
āṣār̤he ca dadhi tyaktvā vāruṇaṃ lokamāpnuyāt
śrāvaṇe vasanaṃ tyaktvā prajāpatipuraṃ vrajet
bhādre tu vyajanaṃ tyaktvā nārāyaṇapuraṃ vrajet
āśvinaṃ ca ghṛtaṃ tyaktvā lāvaṇyamuttamaṃ labhet
śayyāñca kārttike tyaktvā prayāti paramāṃ gatim
māsānte caupabhuñjīta sarvva dattvā dvijātaye
śayyā deyā vrate pūrṇe dānāni vividhāni ca
gauryyā harañca saṃpūjya śākaṃ bhuñjīta pāyasam
evaṃ yā kurute nārī varṣaṃ yāvat samāpyate
svarga vasaṃti sā nityaṃ pūjyate'pratiṣṭhitā
tat kuruṣva prayatnena yena sarvvajayā bhava
śacova devarājasya ratova madanasya ca
tasmadvaśo bhavet bharttā pratyakṣāsya prasādataḥ ||”
iti skandapurāṇoktaḥ sarvvajayāvratakathā samāptā
tataḥ stutvā praṇamya visṛjet | varṣānte pratiṣṭhā
karttavyā| dravyavdāne'susamāptāsukadravya tyāgajanya
sukaphalaprāptikāmā śivadurgāprītikāmā vā
brāhmaṇānnārcca dade iti vadet | iti kṛtyacandrikā
sarvvajit, puṃ, (sarvvān jayatīti | ji + kkip |)
kālacakrasya ekaviṃśavarṣaḥ | iti kecit
(tvāṣṭra yugaṃ ṣāṣṭayavatsaraḥ | yathā, bṛhatsaṃhitāyām
482.38
37
tvāṣṭre yuge sarvvajidādya uktaḥ
saṃvatsaro'nyaḥ khalu sarvvadhārī ||”)
sakalajayakarttari, tri
sarvvajñaḥ, puṃ, (sarvvaṃ jānātīti | jñā + kaḥ | )
śivaḥ | (yathā, mahābhārate |13|17
482.14
“suvarttarantaḥ sarvvajñaḥ suvījo vījavāhanaḥ ||”
buddhaḥ | ityamaraḥ |1|1|35|; 1|1
482.13-2
(viṣṇuḥ
yathā, mahābhārate
482.61
148
482.10
“sarvvadarśo vimuktātmā sarvvajño jñānamuttamam||”)
sakalajñātari, tri || (yathā, raghuḥ
482.3-2
“savvajñastvamavijñātaḥ sarvvayonitvamātmabhūḥ||”)
sarvvajñā, strī, (sarvvaṃ jānātīti | jñā + kaḥ
ṭāp |) durgā | yathā, devīpurāṇe 45 adhyāye
“utpattisthitināśeṣu rajādviguṇā matā
sarvvajñā sarvvavettṛtvācchāntilācchāttirucyate||”
sarvvataḥ, vya, catuddigbhivyāptiḥ | tatparyyāyaḥ
samantataḥ 2 paritaḥ 3 viśvak 4 | ityamaraḥ
482.13-3
4
482.5-2
(yathā, muṇḍakopaniṣadi | 3|2
Linked texts (2)
- Bhāvaprakāśa (another edition) — Sanskrit
- Kriyākāṇḍavāridhi — Upendranātha Mukhopādhyāya, Sanskrit