Shabdakalpadruma 545
Śabdakalpadruma 545
- Language
- Sanskrit
545.2
140
545.2-2
“kāni sāntvāni govindaḥ sūtaputre prayuktavān ||” )
sāma | tacca priyavādārthapradānasambandhādibhiḥ
krodhopaśamanam | ityamarabharatau || (yathā,
māghe
545.2-3
54
“caturthopāyasādhye tu ripau sāntvamapakriyā
sve dyāmajjvaraṃ prājñaḥ ko'mbhasā pariṣiñcati ||”
dākṣiṇyam | iti medinī
sāntvanaṃ, klī, (sāntva + lyuṭ |) sāmopāyaḥ
iti hemacandraḥ || priyakaraṇam | iti sāntvadhātuṭīkāyāṃ durgādāsaḥ || (yathā, mahābhārate
545.6
38
545.88
“nānye deyo hyanunayo nāyamarhati sāntvanam
lokahastame kṛṣṇe yo'rhanāṃ nābhimanvate ||”)
sāntvanā,strī, klī,sāntva + yuc | ṭāp | klībatve
lyuṭ | ) sāntvanam | pratrayaḥ | yathā | “praśrayaḥ
māntvanā na nā |” iti jaṭādharaḥ
sāntvavādaḥ, tri, ( sāntvasya sāmasya vādaḥ
kathanam | ) sāntvanāvākyam | iti kecit
sāndīpaniḥ,puṃ,(sandīpanasyāpatyamiti | sandopana + iñ |) muniviśeṣaḥ | yathā, brahmavaivartte
śrīkṛṣṇa janmakhaṇḍe
545.5
30
“viśvāmitraḥ satānando jājalisautilistathā
sāndīpaniścha brahmoṃgo yogināṃ jñānināṃ guruḥ||”
api ca
“viditākhilavijñānā tattvajñānamathāvapi
śiṣyācāryyakramaṃ vorī vyatanvantī yadṝttamau
tataḥ sāndīpaniṃ kāśyamavantipuravāsinam
prasārthya jagmaturvīrau baladevajanārddanau ||”
kāśyaṃ kāśyāṃ jātam
“tasya śiṣyatvamabhye tya guruvṛttimarī hi tau
dṛgaiyyāñcakṛtāvargīgavācāramakhile jane
sarahasyaṃ dhanurvedaṃ sasaṃyamamadhīyatām
ahorātrai yatuḥṣaṭyā tadadbhutamabhūddvija
sāndīpanirsaṃbhāvyaṃ tayoḥ karmmātimānuṣam
vicintya tau tadā mene prāptau candradivākarau
alpayāmamaśeṣañca proktamātramavāpya tau
acatustriyatāṃ yā te dātavyā gurudakṣiṇā
so'pyatīndriyamālokya tayoḥ kammai mahāmatiḥ
ayācata mṛtaṃ putraṃ prabhāte lavaṇārṇave ||”
atīndriyaṃ anyatrādṛṣṭapūrvyam
“gṛhītāstrau tatastau tu sārddhapātrau mahodadhiḥ
uvāca na mayā putro hṛtaḥ sāndīpaneriti
daityaḥ pañcajano nāma śaṅkarūpaḥ sa bālakam
jagrāha so'sti salile mamaivārinisūdana
ityukto'ntarjalaṃ gatvā hatvā pañcajanañca tam
kṛṣṇo jagāda tasyāsthiprabhavaṃ śaṅkhamuttamam
taṃ pāñcajanyamāpūryya gatvā yamapurīṃ hariḥ
baladevaśca balavān jitvā vaṃvasvataṃ yamam
taṃ bālaṃ yātanāsaṃsthaṃ yathāpūrvvaśarīraṇam
pitre pradattavān kṛṣṇo balaśca balivāṃ varaḥ ||”
iti viṣṇupurāṇe
545.18
21
545.31
30
sānnidhyaṃ
sāndraḥ,
sāndraḥ,
sāndrapuṣpaḥ,
sāndrasnigdhaḥ,
sāndhikaḥ,
sāndhivelaṃ,
sāndhyaḥ,
sāndhyakusumaṃ,
sānbadhanikaḥ,
sānnāyyaṃ,
sānnidhyaṃ,
sāphalaṃ
tri,
sāmtrāsikaḥ,
sāpatnaḥ,
sāpiṇḍyaṃ,
sāptapadīnaṃ,
sāphalaṃ,
sāma
sāmbī,
sāma, klī sāntve
sāma, tu ka sāntvane
sāma, [n ]
tathyaśca sāma karttavyaṃ kuśaśīlādivarttinā
tathā sadupacārāṇāṃ jñatānāñcānuvarttanam
anayeva tathā yuktyā jñātaścāpyāyanaṃ svakam
evaṃ sāmnaiva karttavyā vaśagā dharmatatparāḥ
sānnā yadyapi rakṣāṃsi gṛhṇantīti parā śrutiḥ
tathāpyetadasādhūnāṃ prayuktaṃ nopakārakam
atiġālikamikṣevaṃ puruṣaṃ sāmavādinam
asādhavo'vajānanti tasmāt teṣu vivarjjayet
ye pṛtharvyāā manujāḥ pratotā
dharmmo sthitāḥ satyaparā vinītāḥ
te sāma sādhyāḥ puruṣāḥ pradiṣṭā
mānonnatā ye satatañca rājan ||”
iti mātsye rājadharme sāmavidhiḥ|222|1-10
(priyavākyādinā sāntvanam| yathā, devībhāgavate| 1|10
Linked texts (4)
- Śiśupālavadha — Māgha, Sanskrit
- Subhāṣitaratnabhāṇḍāgāra — Kāśīnātha Pāṇḍuraṅga Paraba 1886, Sanskrit
- Indische Sprüche — Otto von Böhtlingk 1863, Sanskrit
- Rājanītiprakāśa (Mitramiśra) — Mitramiśra, Sanskrit