Pramāṇa · Search · About · API

Shabdakalpadruma 554

Śabdakalpadruma 554

Language
Sanskrit

Contents

554.3

sāyaṃ, vya, (syati samāpayati dinamiti | so +
bāhulakāt ṇam | yugāgamāśca |) sāyāhnaḥ
ityamaraḥ

554.18

4

554.18.p1

sandhyā | iti rājanirghaṇṭaḥ || tathā, —
“dinānte puṃsi sāyaḥ syāt sāyāhne sāyamavyayam |”
iti śabdārṇavaḥ
sāyaṃkālaḥ, puṃ, ( sāyaṃ sāyāhnaḥ kālaḥ | )
sāyāhnaḥ | sāyaṃsandhyāsamayaḥ | yathā, smṛtisāgaradhṛtamatsyasūktam
“jyeṣṭhā vāpyathavā ṣaṣṭhī sāyaṃkāle na ceḍyeta
sāyameva tathāpi syādviṇvaśāstrābhimantraṇam
iti tithyāditattvam
sāyaṃsandhyā, strī, (sāyaṃ sāyāhne yā sandhyā |)
sāyaṃkālopāsyā devatā | sāyaṃkālakarttavyopāsanā | sāyaṃsandhyopāsanākālaśca | tatpramāṇaṃ
sandhyāśabde draṣṭavyam | paścimā sandhyā | tasyā
utpattiryathā, —
mārkaṇḍeya uvāca
“nārāyaṇaḥ svayaṃ sandhyāṃ paśyaṃṇīthāyapāṇinā
tataḥ puroḍāśamayai staccharīramabhūt kṣaṇāt
mahāsunemreṣṭāyacaṃ tasmin viśvopakāriṇi
nāgniḥ kravyādatāṃ yātotyetadatha tathā kṛtam
evaṃ kṛtvā jagannāthastatraivāntaradhīyata
sandhyāpyagacchadyataste tatra medhātithiyuniḥ
atha viṣṇoḥ prasādena kanyāpyanupalacitā
praviveśa tadā yajñaṃ sandhyā medhātithermuneḥ
vahnikuṃ na purā yā tu varṣībhūtā tu sā sutā
upādiṣṭā tapastaptuṃ vacanāt parameṣṭhinaḥ
tameva jñātvā manasi tapaścaryyopadeśakama
patilene tadā sandhyā brāhmaṇaṃ brahmacāriṇam
vasiṣṭhe'gnau mahāyajñaṃ munibhirnīpakañcitā
tadā viṣṇoḥ prasādena sā viveśa vidheḥ sutā
tasyāḥ puroḍāśamayaṃ śarīraṃ tatkṣaṇāntarataḥ
dagdhaṃ puroḍāśagandhaṃ vyasārayadasañcitama
vahnistasyāḥ śarīraṃ taddagdhvā sūryyasya maṇḍale
śuddhaṃ praveśayāmāsa viṣṇorevājñayā punaḥ
sūryo dvidhā vibhajyātha tatśarīraṃ tadā rathe
svake saṃsthāpayāmāsa prītaye pitṛdevayoḥ
yatpūrvvabhāgaṃ tasyāstu śarīrasya dvijottamaḥ
prātaḥ sandhyābhavat sā tu ahorātrādimadhyagā
yaccaiṣabhāgastasyāstu ahorātrāntamadhyagā
sā sāyamabhavat sandhyā pitṛprītipradā sadā
sūryodayācca prathamaṃ yadā sūryyāruṇodayaḥ
prātaḥsandhyā tadodeti devānāṃ prītikāriṇī
astaṃ gate tataḥ sūrye śoṇapadmanibhā sadā
udeti sāyaṃsandhyā sā pitṝṇāṃ modakāriṇī||”

554.18.p2

iti śrīkālikāpurāṇe arundhatījanmakathane 22 adhyāyaḥ