Pramāṇa · Search · About · API

Shabdakalpadruma 56

Śabdakalpadruma 56

Language
Sanskrit

Contents

56.1

“tayoḥ kṣapitayoḥ svāmi bhuktaṃ bhojitayostayoḥ
śayye śayitayoścaiva jñānamodaśvidhaṃ mama ||”)
vasantakusume, puṃ | yathā, —
“vasantakusumaḥ ślakṣṇaḥ śayito dvijakuñcitaḥ ||”
iti śabdamālā
śayane, strī
śayitavān, tri, nidrāluḥ | śīṅdhātoḥ ktavatupratyayena niṣpannametat
śayuḥ, puṃ, (śete iti | śī + uḥ | ) ajagaraḥ
ityamaraḥ || (ṛṣiviśeṣaḥ | yathā, ṛgvede

56.16

212

56.4

“yābhina̍rā śa̱yave̱ yābhira̱traye ||”
“he narā netārāvaśvinau purā pūrvvasmin kāle
śayave etan saṃjñakāya ṛṣaye |” iti tadbhāṣyam || śayānaṃ, tri| yathā, ṛgvede

56.12

18

56.3

“kastāṃ mātaraṃ vidhavāmacakrat
śayūṃ kasvāmajighāṃsañcarantam |”
“kasyacolbaḥ śayaṃ śayānaṃ carantaṃ jāyataṃ
vā tāṃ ajighāṃsat |” iti tadbhāṣyam || )
śayunaḥ, puṃ, ajagaraḥ | ityuṇādikoṣaḥ
śayyā, strī, (śī śayane + “saṃjñāyāṃ samajaiti |”
3

56.3.p1

66 | iti kyap | ) gumphanam | iti
medinī || śīyate yatra sā | tatparyyāyaḥ | śayanīyam 2 śayanam 3 | ityamaraḥ || talpam 4
iti jaṭādharaḥ || śayanīyakam 5 | iti śabdaratnāvalī || tasyā guṇāḥ
“sukhaśagyāsanaṃ jñeyaṃ nidrāpuṣṭivṛtipradam
aśāntilaṅghahrataṃ ślakṣṇaṃ viparītamano'nyathā
bhṛśaśyānilapittaghnī dvyaṅgulo muktavarddhinī
khaṭṭā tu vātalā proktā paṭṭo rūkṣo'nilāvahaḥ ||”
iti rājavallabhaḥ
api ca
“śirīṣaśamano khaṭṭā tūlī vātakaphāpahā
bhṛśayyā dvyaṅgo dṛṣyā kāṣṭhapaṭṭau tu vātalā ||”
anyat punarāha
“bhṛśayyā vātalottīva rūkṣā pittāsranāśinī
suśaśyāśayanaṃ hṛdyaṃ puṣṭinidrāṣṭatipradam
aśāntilaṅghahrataṃ ślakṣṇaṃ viparītamano'nyathā |”

56.3.p2

iti bhāvaprakāśaḥ