Pramāṇa · Search · About · API

Shabdakalpadruma 643

Śabdakalpadruma 643

Language
Sanskrit

643.p1

“sukhaṃ caturviṃśatiguṇāntargataguṇaviśeṣaḥ| tacca
nityaṃ janyañca | nityaṃ paramātmano viśeṣaguṇānta
rgataṃśca | janyasukhaṃ jīvātmano viśeṣaguṇāntarvvartti | tacca śubhyādṛṣṭajanyaṃ dhanamittalābhārogyamiṣṭānnapānaputrotpattistrīsaṅgamādisakalahetukāmlāsambhogādijanyañca tasya dvikṣaṇasthāyitvaṃ
strotpattikṣaṇādubhayanāśāyatvāt sukhādyaparāgeṇaivātmano mānasabādhaḥ | sukhaṃ tadupāyaśceṣṭaḥ
bālasya stanyapānapravṛttau sukhasādhanatvajñānaṃ
hetuḥ tatra sukhaṣveveṣṭatvam| duḥkhajanakagamanādipravṛttau sukhopāyo dhanaṃ tadevaṃṣṭaṃ tatsādhanatvajñānameva hetuḥ | yāgādipravṛttāvapi pāralaukikasukhasādhanatvajñānaṃ kāraṇaṃ sukhopāyasvargādirūpeṣṭasādhanatvajñānamapi kāraṇam | sukhasya kālāvacchedyatvaṃ śarīrāvacchedyatvañcāto'vyāpyavṛttitvaṃ
śarīrakadaśāvacchedena duḥkhasambhave'pyanyadeśāvacchedena sukhasambhavāt ekatraṇāvacchedena
jīvasya duḥkhasambhave'pi kṣaṇāntarāvacchedena
sukhasambhavācca tasya visphoṭakabato miṣṭānnabhojanādau draṣṭavyam| iti tārkikāḥ
tatkāraṇaṃ yathā, —
“sudinaṃ durddinaṃ śaśvadbrahmanneva bhave bhava
sarveṣāṃ prāktanānāñca dve bīje sukhaduḥkhayoḥ
sukhādbhavati harṣaśca darpaḥ śauryyaṃ prasannatā
rāga aiśvaryyakāmo ca vidveṣaśca parasparam
duḥkhāt śokāt samudvegādbhayaṃ nityaṃ pravarttate
itānyetāni sarvvāṇi dūte bīje maheśvara
sudinaṃ durddinañcaiva sarvvaṃ karmmanibandhanam ||”
iti brahmavaivartte śrīkṛṣṇajanmakhaṇḍe |42|48-51
tasya kāraṇāntaraṃ lakṣaṇañca yathā, —
“rāgadveṣādiyuktānāṃ na sukhaṃ kutracit dvija
vicāryya khalu paśyāmi tatsukhaṃ yatra nirvṛtiḥ
yatra kleśo bhayaṃ tatra kleśo duḥkhasya bhājanam
kleśamūlāni duḥkhāni tasmiṃ styaktaṃ mahat
sukham
śarīramevāyatanaṃ duḥkhasya ca sukhasya ca
jīvitañca śarīrasya jātaṃye sada jāyate
sarvvaṃ paravaśaṃ duḥkhaṃ sarvvamātmavaśaṃ sukham
etadvidyāt samāsena lakṣaṇaṃ sukhaduḥkhayoḥ
sukhyānantaraṃ duḥkhaṃ duḥkhasyānantaraṃ sukham
sukhaṃ duḥkhaṃ manuṣyāṇāṃ cakravat parivartate ||”

643.p2

iti gāruḍe 113 adhyāyaḥ

Linked texts (2)