Pramāṇa · Search · About · API

Shabdakalpadruma 73

Śabdakalpadruma 73

Language
Sanskrit

73.1

“śalañca śūlanorāsīt gaṅgāyāṃ bhojya ātmavān |”
śalyarājaḥ | yathā, bhāgavate

73.16

15

73.10

“naṣṭaśriyaṃrvvaddala sainyavapāṅgitādyaiḥ |”
kaṃcāmātyaḥ | yathā, sabheve

73.21

66

73.122

“tato muṣṭikacāṇūra śalatośalakāṃstathān ||”)
śalakaḥ, puṃ, markaṭaḥ| iti trikāṇḍaśeṣaḥ || mākar̤athā
iti bhāṣā
śalaṅkaḥ, puṃ, lokapālaḥ | lavaṇaviśeṣaḥ | ityuṇādikoṣaḥ
śalabhaḥ, puṃ, ( śala + “laśupūtrikaligahibhyo
'bhac |” uṇā0 3

73.3

iti abhac | )
kīṭaviśeṣaḥ | phar̤iṃ iti par̤apāla iti ca
bhāṣā | tatpayyāyaḥ | pataṅgaḥ 2 | ityamaraḥ
pacāṅgaḥ 3 pattrāṅgaḥ 4 | iti śabdaratnāvalī
sa tu dvaitiviśeṣaḥ | yathā, —
"ativṛṣṭiranāvṛṣṭiḥ śalabhā mūṣikāḥ śukāḥ
pratyāsannāśca rājānaḥ ṣar̤ete ītayaḥ smṛtāḥ ||”
iti jyotistattvam
(asuraviśeṣaḥ | yathā, harivaṃśe

73.14

88
“śūrabhaḥ śalabhaścaiva citracitreśca vīryyavān ||”)
śalabhaṃ, klī, (śalaṃ calanaṃ saṃvaraṇambo; + uncāditvāt
kal | ) śūlam | ityamaraḥ
śalalī, strī, (śalaja + gaurāditvājjātisvāddā
ṅīṣ | ) śūlam | ityamaraḥ || śūṇī | iti rājanirghaṇṭaḥ
śalākā, strī, (śala + “balākādayaśca |” uṇā0
4

73.10-2

iti ākaḥ | khiyāṃ ṭāp |) śalyam
madanavṛkṣaḥ | śārikā | śalakī | kuñcādikāṭhī | ( yathā, gurugītāyām
“ajñānatimirāndhasya jñānāñjanaśalākayā
cakṣurunmīlitaṃ yena tasmai śrīgurave namaḥ ||”)
śaraḥ | iti medinī || āvetdhakurcikā | iti
hemacandraḥ || asthi | iti śabdacandrikā
śalākāpari, vya, śalākākrīr̤āyāṃ parājayaḥ
yathā | “akṣaśalākāsaṃkhyāḥ pariṇā |” 2|1

73.25

dyūtavyavahāre parājaye evārthe samāsaḥ | ace
viparītaṃ vṛttam | akṣapari | evaṃ śalākāpari | ekapari | iti siddhāntakaumudī
api ca | nanvekasyācasya śalākāyā vā
dyūte'nyathāpātanamityarthe akṣapari śalākāpari
ityavyayībhāve'nyāptistayorathayattamaṃtvena picyadyayapūrvatvābhāvāt | iti śabdaśaktiprakāśikā
śalākāpuruṣāḥ, puṃ, bauddhānāṃ tripaṣṭidevapuruṣāḥ
tatra dvādaśa cakravarttinaḥ | caturviṃśatitirthyāḥ
nava vāsudevāḥ | nava baladevāḥ | nava prativāsudevāśca | yathā, —
“yaḥ sarvvamaṇḍalo'grau rājachatraśca yojayan
cakravarttī sārvvabhaumaste tu dvādaśa bhārate
vyārthabhirbharataścaiva sagarastu sumitrabhūḥ
maghavā vaijayittyāñca senahṛtpañcamaḥ
samanatkumāro'tha prāntirundharo'jitā api
śubhrabhūmsa kārttavīryyaḥ padyaḥ padmottarātmajaḥ
hariṣeṇo harisuto jayo vijayandanaḥ
brahmasubṛba dhadattaḥ sarvve caiṣāñcaturgrahāḥ
prājāpatyāstṛeṭho'tha dviṣpṛṣṭho brahmasambhavaḥ
svayambhū rudratanayaḥ somabhūḥ puruṣottamaḥ
śaiviḥ puruṣasiṃho'tha mahādhīraḥ susuṣṭavaḥ
syāt puruṣapuṇḍarīko dattotthiḥ siṃhanandanaḥ
nārāyaṇo dāśarathiḥ ṣaṣṭhāstu vasudevabhūḥ
vāsudevā amau lacmā nava guñjā balāsvamau
acalo vijayo bhadraḥ suprabhaśca sudarśanaḥ
ānando nandanaḥ padmo rāmro viśuddhipakṣabhau
aśvagrīvastarakaśca merako madhureva ca
niśumbhavatiprahlādaścaiṣu pramagadheśvarāḥ
jinaḥ saha civaṣṭiḥ syuḥ śalākāpuruṣā amau ||”
iti hemacandraḥ
śalāṭaḥ, puṃ, śakaṭaparimāṇam | yathā, —
“tulāprasaṅgataṃ tācāṃ viṃśatyā bhāra ācitaḥ
śakaṭaḥ śākaṭīgaśca śalāṭo daśarācitaḥ | ”
iti hemacandraḥ
śalāṭuḥ, tri, apakaphaṇam | ityamaraḥ |2|4