Pramāṇa · Search · About · API

Shabdakalpadruma 74

Śabdakalpadruma 74

Language
Sanskrit

Contents

74.1

( yathā, suśrute

74.4

41
“madanaśalāṭu cūrṇāmbhavaṃ vā bakularasyalopayuktāni madhulavaṇayuktānīti |")
śalāṭuḥ, puṃ, mūlaviśeṣaḥ | ratuṇyādikoṣaḥ || viktaḥ
iti rājanirdhaṇṭaḥ
śalābhoniḥ, puṃ, uḍuḥ | iti hemacandraḥ
śalālu, lo, sugandhidravyaviśeṣaḥ | iti siddhāntakaumudī
śalālukaḥ, tri, śalāmunā krītaṃ bastu | yathā
“śalāluno'nyatarasyām |” 4

74.14

54 | iti
pakṣe ṭhak | śalālukaḥ | śalālukī | śalālukaḥ | śalāluko | śalālu sugandhidravyaviśeṣaḥ | iti siddhāntakaumudī
śalī, lī, (śalaṃ śaṅkakīlauma astyasyā iti
śala+ac | ṅīṣ |) svarūpapratyakaḥ | 'tatparyyāyaḥ | śalalī 2 vyāṣit 3 | asya māṃsaguṇāḥ | gurutvam | snigdhatvam | śītalatvam
kaphapittanāśitvañca | iti rājanikhaṇṭaḥ
śalkaṃ, klī, (śala calane sno+“rupabhokāpāśalāmisaṃkhibhyaḥ kan |” uṇā0 3

74.12

iti kan |) khaṇḍam | valkalam | ityamaraḥ
matsyavak | khoisa iti bhāṣā | yathā, —
"śalkaṃ syāt valkale khaṇḍe śalkantu matsayavalkale ||”
iti bharatadvirūpakoṣaḥ
( yathā, mahābhārate

74.26

76

74.21

"abhavyā brāhmaṇairbhakṣyāḥ śalkairvva vai vivajjitāḥ |”)
śalkala', lī, matsyavalkalam | uccalakaṃ | śaladhātoḥ kalacpratyayena niṣpannametat | iti
siddhāntakausudī
śalkalī, [n] puṃ, (śalkamastyasyātīti | śalkala+
iniḥ | ) matsyaḥ | iti śabdaratnāvalī
śalkī, [n ] puṃ, ( śalkamastyasyātīti | śalka +
iniḥ | ) matsyaḥ | iti hemacandraḥ
śalpadā,
śalpparttikā,
strī, medā | iti rājanikhaṇṭaḥ
śalla, ṅa katthane | iti kavikalpadrumaḥ || ( bhā0ātma0-saka0-seṭ | ) ṅa, śallate | katthanaṃ
praśaṃsā | iti durgādāsaḥ
śallakiḥ, puṃ, śvācchalīvṛcaḥ | (yathā, vājasaneyasaṃhitāyām

74.107

62 | “śālalyirjambhā |”
“śāllavirvṛkṣaviśeṣo bahuśa lābhavat śallakivaṃtvasaṃtīnāṃ varṣiṣṭhaṃ varddhate iti śruteḥ |” iti
tadbhāṣyam || )
śallakī, strī, śvācchalivṛcaḥ | yathā, —
“śallakiḥ syāt śālakiśca śākhalo śallalī
tathā ||”
iti bharatadvirūpakoṣaḥ
śālyaṃ, klī, (śalati calaveti | śala+“śālavivaryādayaṇvīti |" uṇā0 4

74.75

iti
ṣaḥ| ) śuddhaḥ| rakṣaḥ| (yathā, raghuḥ
6

74.75.p1

“śalyaprotte prekṣya sakumbhaṃ suniputtraṃ
tāpādantaḥśalya dūvāsīt kṣitipo'pi ||”)
lomadam | iti medinī || vaṃśakaṇvikā | iti
viśvaḥ || duḥkhadam | duḥkhoṣṇam | iti śabdaratnāvalī || pāpam | iti trikāṇḍaśeṣaḥ
asthi | yathā | atha śalyoddhāravidhiḥ
“munikhitāṃ mandirabhūmimādau
śilāya toyāvadhi yatnatastām
kuryyāddijallāmathavā imaśānaṃ
jñātvāthavā prannavaśāstravidbhiḥ
duttrāpravālākṣatapuṣpapāṇiḥ
śuciḥ śuciṃ daivavidaṃ sametya
pṛcchedvinīto madhurasvareṇa
śalākhya tatraṃ bhavane tadośaḥ
tataḥ prajādibho varṇaiḥ sambhāvyaṃ yatnato'thavā
kramāt puṣpāñcādaiva phalānāṃ brāhmaṇāditaḥ
praṇavo dharaṇī dhāriṇī karo ca tadanantaram
ga bhūmye nama ityeṣa mantro vaṅkipriyāntakaḥ ||”
vahnipriyā svāhā
“mantreṇānena kaṭhinaumabhimanvatrya vibhāvayet
navadhā sadanañcaiva tathā pañcādilekhayet
da-ka-ca-ta-e-hāḥ śa-pa vā nava caiva prannācarāśca jāyante
prāgādikoṣṭhe navake varṇāste śalyamākhyānti
praśve dakāraḥ purato narāsthi
bravīti śalyaṃ marudapradādhi
śauryopradaṣṭoraga hetumṛtyupradaṃ kakāraḥ kharaśalyamanye
vāmyāṃ cakāraḥ pravarāsthi veśma
prabhorvināśaṃ prakaroti śastam
rakṣodiśi svāsthvayaṭeśśatānāṃ
mahadbhayaṃ vakti suniścitaṃ tat
yaḥ pāścimāsthyaḥ śiśornaveti
mṛtyuṃ pravāsādgṭahameva śastam
ho vāyukoṇe nararūpamasthi
dāridrya bhinnañcayaśaścidhatte ||”
dhanapadithi śakāraḥ prāha viprāsthi vittacayaśadaya pakāro vakti ṛkṣāsthi śambho
taddiha kulavināśaṃ godhanānāñca hāniṃ
vitarati gṛhanāthasyāpi guptasya devaiḥ
yo madhyabhāge bhasitaṃ kapālaṃ
kālāyasaṃ cāmbu kulakṣayāya
yattrādapāsyāpyathavā pramāśaṃ
sarvvatra tanmaṃ kathayāmi śambho
rannara colaveśmāni śastaṃ sārddhakare kaṭau
bahuratnakakubereṣu puruṣe madhdhāvasayoḥ ||”
devīpurāṇam
“plavabādhaḥsthitaṃ śastaṃ na gṛhe doṣahaṃ bhavet
prāsāde doṣaṭaṃ śastaṃ bhavedyāvanjalālakam
grahārambho'tikaṣṭotiḥ snāpyaṅgaṃ yadi jāyate
śalyaṃ lapamayettatra prāsāde bhavane'pi vā ||”
iti jyotistattvam
yatra śalyāni yathā, —
“nṛpo na harisaṃvako vyathajano na lakṣmāpaṃkaḥ
kavirna surajit kaviḥ mṛtagururna saddaiṣṇavaḥ
guṇī na bhagavatparo rasikadhīrna lakṣmyāśrayaḥ
sa na brajajanānugo jagati sapta śalyāni ca ||”

74.75.p2

iti pādmottarakhaṇḍe 100 vyadhyāyaḥ