Shabdakalpadruma 80
Śabdakalpadruma 80
- Language
- Sanskrit
80.1
“idaṃ vaktraṃ sākṣādvirahitakalaṅkaḥ śaśadharaḥ |”)
karpūraḥ | ityamaraḥ
śaśapratarka, klī, nakhāghātaḥ | iti śabdamālā
śaśavinduḥ, puṃ, viṣṇuḥ | rājaviśeṣaḥ | iti medinī
( yathā, mahābhārate
80.225
1
80.72
“rāmaṃ dāśarathiścaiva śaśavinduṃ bhagīratham ||”)
sa tu citrarathaputtraḥ | iti purāṇam
śaśabhṛt, puṃ, ( śaśaṃ bibhartīti | bhṛ + kvip |)
candraḥ | iti hemacandraḥ || ( yathā, kathāsaritsāgare
80.20
256
“yadyeto rājaśaśabhṛt vaidyāvāthena yakṣyathā ||”)
śaśabhṛccheta, puṃ, (śaśabhūtaṃ candraṃ vibhartīti | bhṛ+
kvip |) śivaḥ | yathā,―
śaśaloma, [n] klo, (śaśasya loma |) śaśakasya
roma | tatparyyāyaḥ | śaśodbhavam 2 | ityamaraḥ
( puṃ, saṃgrāmakarājaḥ | yathā, mahābhārate
15
80.18
14
“śaśalomā sa rājāsīt rājan paramadhārmikaḥ ||”)
śaśaśimbi kā, strī, jīvantī | iti rājanirghaṇṭaḥ
śaśasatthau, strī, śarmmavarttī | iti trikāṇḍaśeṣaḥ
sā ca gaṅgāyamunayormadhyadeśaḥ | adhunā doyāva
iti nāmā khyātaḥ
śaśāṅkaḥ, puṃ, (śaśo'ṅkaścihnaṃ aṅka kror̤e vā yasya |)
candraḥ | iti halāyudhaḥ || (yathā, kathāsaritsāgare
80.3
165
“sa janerdadṛśe tatra śikhare jvalitauṣadhau
śaśāṅkaiva pūrvādvirudayastho vidūṣakaḥ ||”)
karpūraḥ | iti rājanirghaṇṭaḥ
śaśāṅguliḥ, strī, karkaṭībhedaḥ | tatparyyāyaḥ | bahuphalā 2 takralī 3 pīnasabhavā 4 sudāmbā 5
lomaśaphalā 6 dhūstrā 7 vṛttarulā 8 | asyā
guṇāḥ
“śaśāṅgali stikatakaṭuśca komalā
kaphavyuktā madhurā kaphāpahā
pakke tu sāmlā madhurā vidāhakṛt
kaphe tu śuṣkā rucikṛcca dīpanī ||”
iti rājaninrghaṇṭaḥ
śaśādaḥ, puṃ, (śaśamattīti | ada + aṇ |) khagapattī | iti rājanirghaṇṭaḥ | (ikṣvākuputtraḥ
yathā, mahābhārate
80.1-2
991
80.6
“icvākoḥ saṃkṣite rājan śaśādaḥ pṛthivīmimām
prāptaḥ paramadharmātmā so'yodhyāyāṃ nṛpo'bhavat ||”
asya vikukṣiriti nāma āsīt | ayaṃ hi
pittumujñaptaḥ āhārthyaṃ māṃsamānetuṃ vanaṃ gataḥ
mṛgān vyāpādayāmāsa| tato'tiśrāntaḥ kṣutparīta ekaṃ śaśamabhakṣat ato'sya śaśāda iti
nāma bjāyata | etadvivaraṇaṃ bhāgavate