Pramāṇa · Search · About · API

Shabdakalpadruma 832

Śabdakalpadruma 832

Language
Sanskrit

832.3

(subhadrā prayojanamasya | “saṃtrāme prayojanayoddhṛbhyaḥ |”4

832.4

56 | iti ghaṇ | saṃgrāmaviśeṣaḥ | subhadrāmadhikṛtya kṛto granthaḥ | “adhikakṛtyakate granthe |” 4

832.1

87 | ityaṇ | granthaviśeṣaḥ | iti kāśikā || || tīrthaviśeṣe,
klī | yathā mahābhārate

832.120

217 | 3-4
“agastyatīrthaṃ saubhadraṃ paulomañca supāvanam
kārandhamaṃ prasannañca iyamedhaphalaśca tat
bhāradvājasya tīrthantu pāpapraśamanaṃ mahat
etāni pañcatīrthāni dadarśa kurusattamaḥ ||”)
subhadrāsambandhini, tri
saumadreyaḥ, puṃ, (subhadrāyāḥ apatyaṃ pumāniti
subhadrā + “strībhyo ḍhak|”4|1

832.10

iti
ḍhak |) abhimanyuḥ | subhadrāyā apatyatvāt
vibhotacavṛkṣaḥ | iti śabdacandrikā
saubhariḥ, puṃ, muniviśeṣaḥ | yathā, -
“mīnān suduḥkhitān dṛṣṭvā dīnān maunapatau
mṛte
kṛpayā dhībhariḥ prājña tattattvacemamācaran ||”
iti śrībhāgavate

832.10-2

17

832.126

(asya viśeṣavivaraṇantu viṣṇupurāṇe 4 aṃśasya
2 ṣadhyāthamārabhya draṣṭavyam ||)
saubhāgineyaḥ, puṃ, (subhagāyā apatyaṃ pumāniti
subhagā + “kalyāṇyādīnāmin |” 4|1

832.3-2

iti ḍhak inṅādeśaśca | “hṛdbhagasindhvante pūrvvapadasya ca |” 7

832.2

18 | iti ubhayapadavṛddhiḥ |) subhagāputtraḥ | tatparyyāyaḥ | subhagāsutaḥ 2 | ityamaraḥ

832.24

6

832.3-3

subhāgineyasambandhini, tri,
saubhāgyaṃ, klī, (subhagāyai hitam | subhagā + ṣyañ
“hṛṅgeti |” 7

832.5

16 | ityubhayapadavṛddhiḥ|)
sindūram | ṭaṅkaṇaḥ | iti rājanirghaṇṭaḥ
( asya paryyāyau yathā, -
“saubhāgyaṃ ṭaṅkaṇaṃ cāro dhātudrāvakamucyate ||”
iti bhāvaprakāśasya pūrvvakhaṇḍe prathame bhāge
subhagāyāḥ subhagasya vā bhāvaḥ | ṣyañ | ) subhagatvam | (yathā, kumāre

832.31

1
“tathā samakṣaṃ dahatā manobhavaṃ
pinākinā bhagnamanorathā satī
nininda rūpaṃ hṛdayena pārvatī
priyeṣu saubhāgyaphalā hi cārutā ||”)
yogabhedaḥ | iti medinī || sa ca viṣkambhādisaptaviṃśatiyogānāmekacaturthayogaḥ | tatra jātaphalam
“saubhāgyasañjhā subhago manuṣyaḥ
ślāghyo janānāṃ dhanavān guṇaśaḥ
udāracitto balavān vivekī
mahābhimāno priyabhāṣaṇaśca ||”
iti koṣṭhopradīpaḥ
vrataviśeṣaḥ | yathā, -
bhagasya uvāca
“ataḥ paraṃ mahārāja saubhāgyakaraṇaṃ vratam
śṛṇu yenāśu saubhāgyaṃ strīpuṃsorupajāyate
phālgunasya tu māsasya tṛtīyā śuklapakṣagā
upāsitavyā naktena śucinā satyavādinā
satraukañca hariṃ pūjya vaṭaṃ vā comayā saha
yā gauḥ sā girijā proktā yo hariḥ sa
trilocanaḥ
evaṃ sarveṣu śāstreṣu purāṇeṣu ca paṭhyate
etacchādanyathā yastu brūte śāstraṃ pṛthaktayā
baddho janānāṃ martyānāṃ vācaṃ grāhyaṃ na tadbhavet
viṣṇuṃ rudrakṛtaṃ brūyāt śrīgaurīti nigadyate
etayorantaraṃ yaśca brūyāt so'dhama ucyate
taṃ nāstikaṃ vijānīyāt sarvvadharmmavahiṣkṛtam
evaṃ jñātvā savallokāṃ hariṃ saṃpūjya bhaktitaḥ
mantreṇānena rājendra tatastaṃ parameśvaram
gabhīrāyeti pādau tu subhagāyeti vai kaṭim
udaraṃ devadevāya trinetrāyeti vai mukham
śaṣastaye ca śiro rudrāyeti ca sarvvataḥ
evamabhyaccya medhāvī viṣṇuṃ bhaktyā samanvitam
haraṃ vā gaurīsaṃyuktaṃ gandhapuṣpādibhiḥ kramāt
tatastasyāgrato homaṃ kārayet madhusarpiṣā
tilaiḥ saha mahārāja saubhāgyapatayeti ca
tatastvacāravirasaṃ giroca dharaṇītale
gobhūmāśantu bhuñjīta havye'pyevaṃ vidhiḥ smṛtaḥ
āṣār̤hādititīye tu pāraṇaṃ tatra bhojayet
yavānnantu tataḥ paścāt kārttikyādiṣu pārthiva
śyāmākaṃ tatra bhuñjīta trīn māsān niyataḥ
tato māghe site pakṣe tṛtīyāyāṃ narādhipa
sauvarṇoṃ kārayedgaurīṃ rudraṃ caikatra buddhimān
salakṣaṇaiktaṃ hariścāpi yathāśaktyā prasabadhīḥ
tatastāṃ brāhmaṇe dadyāt pātrabhūte vicakṣaṇe
anena ḍone vedānāṃ pārage sādhuvarttini
sadācāriratayā dadyāt viṣṇubhakta viśiṣataḥ
ṣaḍbhiḥ pāvaiśvopetan brāhmaṇāya nivedayet
ekaṃ madhvamayaṃ pātraṃ hitoyaṃ ghṛtapūritam
tṛtīyaṃ tolatailasya caturthaṃ gur̤asaṃyutam
pañcamaṃ lavaṇaiḥ pūrṇaṃ ṣaṣṭhaṃ gokṣīrasaṃyutam
etāni dattvā pātrāṇi sasajjanāntaraṃ bhavet
subhago darśanīyaśca nārī vā puruṣo'pi vā ||”
saubhāgyacintāmaṇiḥ, puṃ, (saubhāgyāya cintāmaṇiriva |) auṣadhaviśeṣaḥ | yathā, —
“saubhāgyāmṭatajīrapañcalavaṇavyoṣābhayācāgalā
nicandrāmrakagṭaṅgaśṛṅkarasānīkoṣṭhatān bhāvayet
nirguṇḍībhṛṅgabhṭaṅgarājakahavāpāmārgapatrotthasat
pratyekaṃ svarasena siddhavaṭikā kṛnti tridoṣottham
yeṣāṃ śotamatīva dehamakhilaṃ khraṃ dardavādrodgataṃ
nidrā ghoratarā samastakaraṇavyāmohabhūd manaḥ
śūlaśvāsabalāgrakāsasahitaṃ mūrcchādbhāṃcaṃ chaṭa
jvaraṃ
teṣāṃ vai parihṛtya jīvitamasau gṛhṇāti mṛtyormukhāt ||”
iti sārakaumudī
saubhāgyadvatīyā, strī, (saubhāgyāya dvatīyā |)
bhādraśukladvatīyā | sā ca manvantarā| iti
smṛtiḥ
śobhāñjanaḥ, puṃ, (śobhāñjana eva | svārthe aṇ |)
śobhāñjanadṛkṣaḥ | ityamaraṭokā | 2|4

832.7

saubhikaḥ, puṃ, (sobhaṃ kāmacāripurādinirmāṇaṃ
śilpamasya | ṭhak |) indrajālikaḥ | iti
hārāvalī
saumanasā, strī, jātīpavī | iti rājanirghaṇṭaḥ
saumanasyaṃ, lo, (sumanaso bhāvaḥ | ṣyañ |) śraddhe
piṇḍadānāntarabrāhmaṇahaste pṛṣyadānamantraḥ
yathā śātātapaḥ
“piṇḍanirvvāparahitaṃ yattu śrāddhaṃ vidhīyate
svadhāvācanalopo'va vikiraśca na lupyate
akṣayyadaciṇāsasti saumanasyamathāsviti ||”
chandogapariśiṣṭam
“athāgrabhūmimāsiñcet susuprocitamastviti
śivā āpaḥ sanviti ca yugmānevoṭakena ca
saumanasyamastviti ca puṣpadānamanantaram
akṣatañcāriṣṭaścāstviti ca akṣatānapi dāpayet ||”
atha prakṛtabrāhmaṇavacanāntaram | brāhmaṇāyabhūmiṃ susuprocitamastviti prokṣayet | śivā
āpa ityādinodakena haste siñcet || saumanasyamastvityanena haste puṣpadānaṃ kuryyāt | iti
śrāddhatattvam || sumanaso bhāvaḥ saumanasyaṃ tadava
śraddhe dattaṃ puṣpaṃ saumanasyaṃ manasaḥ prasādajanakaṃ
bhavatu | iti guṇaviṣṇuḥ || (santuṣṭacittatā
yathā māgha

832.44

28
“rathacaraṇavarāṅganākarājavyatikarasampadapāttasaumanasyāḥ ||”
prasannacittatvaṃ, tri| yathā, bhāgavate | 4|12