Pramāṇa · Search · About · API

Shabdakalpadruma 84

Śabdakalpadruma 84

Language
Sanskrit

Contents

84.6

api ca | evaṃ parastāt kṣīrodāt parita
upaveśitaḥ śākadvīpo, dvātriṃśallakṣayojanāyāmaḥ
samānena dadhimaṇḍodena parītaḥ | yasmin hi
śāko nāma mahāvṛkṣaḥ svakṣetravyapadeśakaḥ
yasya hi mahāsurabhigandhastaddīpamanuvāyati
tasyāpi praiyavrata evādhipatirnāmā medhātithiḥ
so'pi vibhajya sapta varṣāṇi putrenāmā ni teṣu
svātmajān purojavananoghava vepamādhrumadhvīnokacitrarephabahurūpaviśvadhārasaṃjñāna nidhāyodhipatīn svayaṃ bhagavatyananta āveṇitamatistapovanaṃ
praviveśa | eteṣāṃ varṣamaryyādāgirayo nadyaśca
sapta saptaiva | īśāna uruśṭaṅgo balabhadraḥ śatakesaraḥ sahasrakhotā devapālo mahānasa iti
anaghā cāyurdā ubhayasṛṣṭiraparājitā pañcapadī
sahasrasrutirnijadhṛtiriti | tadvarṣapuruṣā ṛtavratasatyavratadānavratānuvratanāmā no bhagavantaṃ vāyātmakaṃ prāṇāyāmavidhūta rajastamasaḥ paramasamādhinā yajante | iti śrībhāgavate 5 skandhe 20
adhyāyaḥ | | yudhiṣṭhiravikramādityaśālivāhanādiśakanarapatīnāmatotābdaḥ | tasya
pramāṇaṃ dinapañjikāyāṃ draṣṭavyam | ( śaktiḥ
kamme | yathā, ṛgvede

84.4

24

84.5

“śacīvataḥ sudhayāka śākā
gavāmiva sruttayaḥ sañcaraṇoḥ ||”
“he putraśāka bahukarmannindra śacīvataḥ prajñāvataste tvadīyāḥ śākāḥ śaktayaḥ karmmāṇi vā |”
iti tadbhāṣye sāyaṇaḥ || || samarthaḥ, tri | yathā,
ṛgvede

84.10

30

84.4-2

“santā indho ahrajadasya śākeryadī somāsaḥ suyutā amandan ||”
“śākeḥ śaktermahaddhiḥ saha |” iti tadbhāṣye
sāyaṇaḥ || )
śākaputrikā, strī, ciścā | iti rājanirghaṇṭaḥ
śākaṭaṃ, tri, ( śakaṭa + aṇa |) śakaṭasyedam
śakaṭavor̤hā | iti medinī
śākaṭaḥ, puṃ, kṣudrānalakavṛkṣaḥ | iti rājanirghaṇṭaḥ
( śakaṭaṃ vahatīti | śakaṭa + “śakaṭāic |”
4

84.66

80 | ityāc |) yugādirvor̤hā | tatparyyāyaḥ | yumyaḥ 2 prāsaṅgyaḥ 3 | ityamaraḥ
śākaṭākhyaḥ, puṃ, (śākaṭa iti ākhyā yasya |)
dhattūravṛkṣaḥ | iti ratnamālā
śākaṭāyanaḥ, puṃ, (śakaṭasthāpatyaṃ pumān | śakaṭa +
“nar̤ādibhyaḥ phak |” 4|1

84.4-3

iti phak |) vyākaraṇāṅgāntargataśrābdikaviśeṣaḥ | yathā, —
“indraścandraḥ kāśakṛtsnā piśalī śākaṭāyanaḥ
pāṇinyamarajainendrā jayantyaṣṭādiśābdikāḥ ||”
iti kavikalpadrumaḥ
( asyatu nāmamātraṃ dhātunighnamāha | yathā,
kānte vye luptamu uṇādayo bahulamiti pratyaya
strilocanaḥ
“nāma ca dhātujamāha nirukte
vyākaraṇe śakaṭasya ca tokaḥ
yanna padārthāvayavaprasaktaṃ
pratyayataḥ prakṛteśca tadūhām ||”)
śākaṭikaḥ, [tri, śakaṭagāmī | śakaṭena gacchatotyarthe ṭhakapratyayena niṣpannametat | iti siddhāntakaumudī || (yathā, bṛhatsaṃhitāyām | 10

84.4-3.p1

“rohiṇyāṃ kośala mallakāśipāñcālaśākaṭikāḥ ||”)
śākaṭīnaḥ, puṃ, viśatitulāparimāṇam | tatparyyāyaḥ | bhāraḥ 2 vyācitaḥ 3 śakṭaḥ 4
śūlāṭaḥ 5 | iti hemacandraḥ
śākataruḥ, puṃ, (śākākhyastaraḥ |) śākavṛkṣaḥ
iti śabdamālā || śāgauna iti hindī bhāṣā
śākapatraḥ, puṃ, śigruḥ | iti rājanirghaṇṭaḥ
śākavāleyaḥ, puṃ, brahmayaṣṭiḥ | iti śabdaratnāvalī
śākambharī, strī, (śākena bibhartti | bhṛ+ khaś
ṅīṣ |) durgā | yathā, —
“tato'hamakhilaṃ lokamātmadehasamudbhavaiḥ
bhariṣyāmi surāḥ śākairāvṛṣṭeḥ prāṇadhārakaiḥ
śākambharīti vikhyātiṃ tadā yāsyāmyahaṃ bhuvi
tatraiva ca vadhiṣyāmi durgamākhyaṃ mahāsuram ||”
iti mārkaṇḍeyapurāṇe nārāyaṇostutiḥ
api ca
“bhūyaḥ surāṣṭraviṣaye kirāṭanānirodhtha mārībhayace samāśritā
lokān bhariṣyāmi tanūdbhavaiḥśākaistadā bhaviṣyāmi śākambharīti ||”

84.4-3.p2

iti vāmane 51 adhyāyaḥ

Linked texts (1)