Shabdakalpadruma 90
Śabdakalpadruma 90
- Language
- Sanskrit
Contents
- 90.62 — 2 parts
90.1
“śākuneya bhavān śaktaṃ ātmaḥ kiṃ dūramāgataḥ
tvaṃgaṃ viṣṇvyatāṃ puṃsa tvāṃtmānaṃ sarvvakāmadhuk ||”)
śakunasambandhini, tri
śākuntaleyaḥ, puṃ, (śakuntalāyā apatyamiti
śakuntalā + “strībhyo r̤hak |” 4
90.4
120
iti ḍhak |) bharatarājaḥ | iti jaṭādharaḥ
śakuntalāsambandhini, tri
śākulikaḥ, tri, śakulān hanti yaḥ | śakulaśabdāt “pakṣimatsyamṛgān hanti |” 4
90.24
35 | iti ṭhakpratyayena niṣpannametat | iti
siddhāntakaumudī
śākaraḥ, puṃ, (śakara eva | svārthe aṇ |) anaḍḍān | iti hemacandraḥ
śāktaḥ, tri, śaktirdevatā asya | (śakti+ “sāsya
devatā |” 4|2
90.7
ityaṇ |) śaktyupāsakaḥ
asya praśaṃsā yathā, —
“svarge martye ca pātāle nāsti śāktāt paraḥ
priyaḥ
śaivarāṇāṃ gāṇapatyānāṃ vaiṣṇavānāṃ tathaiva ca
sadasye caiva śāktāḥ syuḥ krameśraḥ kramaśraḥ priye
gṛhya devi varārohe nāsti śāktāt paro janaḥ
śākto'pi śaṅkaraḥ sākṣāt paraṃ brahmasvarūpabhāk
ārādhitā yena kālī tārā trisuvaneśvarī
ṣor̤aśī caiva mātaṅgī chinnā ca galavāsukhau
ārādhitā maheśāni sa śivo nātra saṃśayaḥ
atigopyaṃ maheśāni śāktānāṃ paramaṃ padam
yo jānāti mahośadhye sa śivo nātra saṃśayaḥ
brahmātyāṃrśvatapādānāṃ yo bhavet satataṃ sudā
sa yātyacirekālena muktimanvarameva hi
pārvvatocaraṇadvandvabhajanātkiṅkaro bhavet
svargabhogaśca mokṣaśca śāktānāṃ na bhavet kimu
śāktānāñcaiva nindāṃ ye kurvvanti narādhamāḥ
teṣāṃ lohitapānaṃ vai kurvvanti bhairavogaṇāḥ
bhairavāścaiva bhairavyaḥ sadā hiṃsanti pāmarān
śāktān hiṃsanti garjanti nindanti bahujalpakāḥ
chinatti teṣāṃ deveśi śirāṃsi haravallabhā
śāktibhya uttamo nāsti svarge marye rasātale
śāktastu śaṅkaro jñeyaśchinnetraśvandraśekharaḥ
svayaṃ gaṅgādharo bhūtvā viharet kṣitimaṇḍale |”
devīṃ prati śivavākyam
“madaṃśāścaiva ye bhūtāste śaivā nātra saṃśayaḥ
tvadaṃśāścaiva śāktāśca sataṃ vai girinandini
vahuvarṇasamutpannāste śaivāḥ śaktiparāyaṇāḥ
śāktā vai śaṅkarā devi yasya kasya kulodbhavāḥ
cāṇḍālā brāhmaṇāḥ śūdrāḥ kṣatriyā vaiśyasambhavāḥ
ete śāktā jagaddhātri na manuṣyāḥ kadācana
paśyanti mānuṣān loke kevalaṃ kaṇicakṣuṣā
brāhmaṇaiḥ kṣatriyairvaiśyaiḥ śūdraireva ca jātibhiḥ
vāmamārgeṇabhāvena kartavyaṃ japapūjanam
ye śāktā brāhmaṇā devi kṣatriyā brāhmaṇāḥ
vaiśyāśca brāhmaṇā devi sarve śūdrāśca brāhmaṇāḥ
brāhmaṇāḥ śaṅkarāñcahni triṇetrāścandraśekharāḥ ||”
“śāktā eva dvijāḥ sarve na śaivā na ca
vaiṣṇavāḥ
upāsyante yato devau gāyatrīṃ paramāmṛtaum ||”
śaktyupāsanānantaramanyopāsananiṣedho yathā, —
“ambāyārādhanaṃ kṛtvā nānyasyārādhanaṃ caret
anyasya smaraṇāddevi yoginīśāpamātmanet ||”
tasya ābhyantarasnānaṃ yathā, —
“śāktamābhyantarasnānamuktaṃ śrīpañcabhaumate
snānaprakārau dvividhau bāhyābhyantarabhedataḥ
āntaraṃ jñānamamalaṃ rahasyamapi sādarāt
kathayāmi bhavacchrastyai caturvvargaphalaprade
sañcityamanuṣutya caraṇadvayamadhyataḥ
suvaktvaṃ saccidānandaprabhāvaṃ bhāvagocaram
vimuktikliśadhamaṃ puṃsāṃ kṣaraṇādeva yoginām
tena plāvitamātmānaṃ bhāvayena bhayaplāvane ||”
tasya kuśāviśeṣo yathā, —
“tarṇanyā rajataṃ dhāryyaṃ svarṇaṃ dhāryyamanāmayā
eṣa eva kuśaḥ prokto na darbho vanasambhavaḥ ||”
( śaktimān | yathā, ṛgvede
90.5
103
90.58
“vācaṃ śāktyeva vadati śikṣimāṇaḥ ||”
“śikṣamāṇaḥ śikṣamāṇāḥ śiṣyaḥ śāktyeva
śaktimataḥ śikṣakasya vācaṃ yathā anuvadati
tadvat |” iti tadbhāṣye sāyaṇaḥ || )
śāktīkaḥ, puṃ, ( śaktiḥ praharaṇamasya | śakti +
“śaktiyaṣṭyorīkak |” 4|4
90.62
iti īkak |)
śaktidhārakaḥ | tatparyyāyaḥ | śaktihetikaḥ 2
śākyaḥ, tri, śaktyupāsakaḥ | iti śaktiśabdāt
ṣṇapratyayena niṣpannametat
śākyaḥ, puṃ, ( śako'bhidhānamastyeti | śaka +
“śakādibhyo ṇaḥ |” 4|2
90.62.p1
iti ṇaḥ |)
buddhaḥ | iti halāyudhaḥ
śākyamuniḥ, puṃ, śākyavaṃśāvatīrṇabuddhasya viśeṣaṇam
śākyasiṃhaḥ, puṃ, (śākyaḥ siṃha iva |) śākyamuniḥ
śākrī, strī, durgā | yathā, —
“indrāṇī indrajananī śākrī śakraparākramā
vajrāṅkuśakarā devī vajrā tenogragīyate ||”
śākha, ṛ vyāptau | iti kavikalpadrumaḥ || ( bhvā0para0-saka0-seṭ | ) ṛ, aśaśākhat | iti
durgādāsaḥ
śākhaḥ, puṃ, kārtikāputraḥ | yathā, —
“avāpa cānilāt putramamityudyugaṃ punaḥ
agniputraḥ kumārastu śarajanma ṣar̤ānana
tasya śākho viśākhaśca naigameyaśca pṛṣṭhajaḥ
apatyaṃ kṛttikānāñca kārttikeyastataḥ smṛtaḥ ||”
kṣitiḥ
śākhā, strī, (śākhati gaganaṃ vyāpnotīti | śākha
+ ac | ṭāp | ) vṛkṣāṅgaviśeṣaḥ | ḍāla iti
bhāṣā | (yathā, durgāpūjāpaddhatau
“śākhācchedīdbhavaṃ duḥkhaṃ na ca kāryyaṃ layā
prabho ! ||”)
tatparyyāyaḥ | latā 2
laṅgā 3
90.62.p2
iti jaṭādharaḥ | śikhā 4 | iti bharatadhṛtamedinī || paścāṅgaram | bāhuḥ | vedabhāgaḥ
Linked texts (1)
- Kulamuktīkallolinī — Ādyānanda, Sanskrit