Jatakapaddhati Keshavi 1
Jātakapaddhati Keśavī 1
- Language
- Sanskrit
1.1
natvā vighnapaśāradācyutaśivabrahmārkamukhyagrahān
kurve jātakapaddhatiṃ sphuṭatarāṃ horāvidāṃ prītaye
yantraiḥ spaṣṭataro'tra janmasamayo vedyo'tha kheṭāḥ sphuṭā
yatpakṣe hi ghaṭanta udgama ihāstarkṣaṃ saṣaḍbhaḥ sa ca
1.2
"miśreṣṭayoryadvivaraṃ dinādyaṃ gatisaṃguṇam
ṣaṣṭyā bhaktaṃ lavādyaṃ syānmiśrādhikye phalaṃ tvṛṇam
alpe grahe dhanaṃ kāryamevaṃ tātkālikā bhavet
vakre tu viparītaṃ syādrāhuketvostathaiva hi ||"
"nandā bhūpā grahā vedā rasā bāṇagajāḥ kramāt
binā candraṃ dhruvāḥ proktāḥ sūryādīnāṃ nabhaḥ sadām
śaśibāṇāṅgabhūtulyo vyavasthitaśako mataḥ
vyavasthitaśakaṃ svīyācchakātsaṃśodhya yatnataḥ
antaraṃ svadhruvairbhaktaṃ phalaṃ yadvikalātmakam
tadvyavasthitamandocce yuktamiṣṭaṃ tu tadbhavet ||"
"śodhayetsvasvamandoccāt svasvamadhyaṃ prayatnataḥ
śeṣaṃ kendraṃ budhairjñeyaṃ tryadhikaṃ yadyadā bhavet
ṣaḍbhāttaṃśādhayettattu ṣaḍbhādhikyaṃ yadā bhavet
apāsya madhyaṃ nijaśīghratuṃgāccheṣaṃ bhavedrāśimukhaṃ svakendram
ṣaḍbhādhikaṃ vīkṣya kujādikānāṃ saṃśoṣayed dvādaśarāśimadhye
khatrighnaḥ kendrarāśiḥ syādbhujaḥ svīyalavānvitaḥ
tadbhātpūrvavacchlaighyaṃ phalamādau prasādhayet
tadardhaṃ svamṛṇaṃ kuryāt kendre meṣatulādige
paragraho bhavedevaṃ mandoccāttaṃ viśodhayet
śeṣaṃ dvitīyakendraṃ syāttato bāhuśca pūrvavat
tadbhātpūrvavanmāndaṃ phalaṃ jñātvā tu tadgrahe
madhyākhye svamṛṇaṃ kuryāt samastaṃ dvimaho bhavet
dvigrahaṃ śodhayecchīghrāccheṣaṃ kendraṃ tṛtīyakam
kendrādbāhustataḥ śaighyaṃ punaḥ saṃsādhayetphalam
samastaṃ svamṛṇaṃ kuryāt dvigrahe tatphalaṃ kramāt
kendre meṣatulāṣaṭake bhavedevaṃ sphuṭo grahaḥ
evaṃ kujādipañcānāmuditaṃ spaṣṭasādhanam ||”
atha kujādikānāṃ gatispaṣṭīkaraṇam | tatra tāvanmadhyamāgatistu
prathamacakre draṣṭavyā | gatisphuṭīkaraṇapadyam-makarandaprakāśe“madhyāṃ gatiṃ mandaphalāntareṇa hatvā haredambarasairrihāptam
madhye svakendre kilarāśipaṭake karkānmṛgānmadhyagatau dhanarṇam
mandasphuṭā sā ca tayonitā syācchīghrā gatiḥ kendragatirgrahāṇām
hatvā'tha tāṃ śīghraphalāntareṇa ṣaṣṭyā bhajedāptaphalaṃ dhanarṇam
mandasphuṭāyāṃ nijaśīghrakendre mṛgādikarkādigate dvitīye
bhavettadā bhūmijapūrvakānāṃ gatiḥ sphuṭā saiva nabhaścarāṇām ||”
athāyanāṃśānayanapadyam -
“śākamekākṣivedonaṃ dviḥkṛtvā daśabhirharet
labdhaṃ hīnañca tatraiva ṣaṣṭyāptā ayanāṃśakāḥ
lavīkṛto'rkastriguṇo nakhāptāstanmittābhirvikalābhirāḍhyaḥ
[a]tha lagnamānayanapadyam nīlakaṇṭhyām—
tātkāle sāyanārkasya bhuktabhogyāṃśasaṃguṇāt
svodayāt khāgniruhlabdhaṃ bhuktaṃ bhogyaṃ ravestyajet
iṣṭanāḍīpalebhyaśca gatagamyānnijodayān
śeṣaṃ khatryāhataṃ bhaktamaśuddhena lavādikam
aśuddhaśuddhabhe hīnayuk tanuvyeyanāṃśakam
rātreḥ śeṣamitaṃ yutaṃ dinadalenāhno gataṃ śeṣarka
viśleṣyaṃ khalu pūrvapaścima nataṃ triṃśaccyutaṃ connatam
yatpūrvonnataṣaḍbhayuktakhitaḥ paścānnatādityato
yallaṅkodayakaiśca lagnabhiva tanmādhyaṃ saṣaḍbhaṃ sukham
1.3
atha daśamalagnasādhanamtatra kriyālāghavārthaṃ unnataghaṭīṣaḍbhayuktaravitaḥ bhuktaprakāreṇodāathāvaśiṣṭabhāvasandhyānayanaṃ tatphalaṃ cāha -
tryaṃśo vyastakhamasya bhūyamahatò yojyastanau dvighnuto
bandhau te'pi ca sāṅgabhāstanumukhāḥ sandhirdviyogo'rdhitaḥ
śūnyaṃ sandhiṣu bhāvage'khilaphalaṃ syādbhāvasandhyantareṇāptaṃ sandhikhagāntaraṃ kṣayacayaṃ bhāvādhike'lpe khage
1.4
atha dṛṣṭisādhanamāha—
khaikāgnidvikhavedarāmayamabhūkhāśrāmekādime
draṣṭrā varjitadṛśya kasya guruṇā cedaṣṭavede kṛtāḥ
mandenāṅkayame'sṛjā nagaguṇe'ṅkā bhādijāḥ saṃskṛtā
bhāgannakṣayavṛddhikhānalalavenābdhyuddhṛtā dṛg bhavet
1.5
atha grahāṇāmuccabalaṃ saptavargajabalaṃ cāhanīcono bhagaṇāccyutaḥ ṣaḍadhikaścetṣaḍdṛdauccaṃ balaṃ
svarkṣe'rdhaṃ samame'ṣṭamastricaraṇā mūlatrikoṇe balam
mitrarkṣe'ṅghriradhīṣṭame traya imāṃśā vairibhe'ṣṭyaṃśako
dantāṃśo'dhyaribhe gṛhādipavaśātkheṭasya saptaikyajam
1.6
atha yugmāyugmarāśinavāṃśabalaṃ kendrādibalaṃ cāha—
śukrendū samabhāṃśake hi viṣame'nye dadyuraṅghriṃ balaṃ
kendrāyeṣu ca rūpakārdhacaraṇān yacchanti kheṭāḥ kramāt
strīkheṭau carame narāḥ prathamake klībau ca madhye tathā
dreṣkāṇe vitaranti pādamuditaṃ syāt sthānavīryaṃ tvidam
1.7
atha digbala-kālabale āha—
mandālagnaminātkujācca hibukaṃ śodhyaṃ vidhorbhārgavāt
madhyaṃ jñād guruto'stamatra rasabhātpṛṣṭaṃ tyajeccakrataḥ
digvīryaṃ rasahṛtvatho samayajaṃ rūpaṃ sadā syādvidastriṃśadbhaktanatonnate śaśikujārkīṇāṃ pareṣāṃ bale
1.8
atha pakṣabalaṃ tryaṃśabalaṃ varṣeśādibalañcāhaśukle'ntye tithihṛdgataiṣyatithayo vīryaṃ satāṃ bhūrcyutaṃ
pāpānāṃ dviguṇaṃ vidhoridamathāhnastryaṃśakeṣu kramāt
saumyārkārkabhuvāṃ niśaḥ śaśisitārāṇāṃ ca rūpaṃ sadejyasyāthāṅghricayādvalī kila samāmāsadyahorośvaraḥ
1.9
athāyanabalamāhasadā krāntibhāgairyutā jñasya siddhāḥ
śanīndvoryutonāḥ kramādyāmyasaumyaiḥ
vilomaṃ pareṣāṃ gajāmbhodhibhaktā
bhavedāyacaṃ vīryamarkasya dṛghnam
1.10
atha ceṣṭābalaṃ naisargikabalaṃ cāhamadhyaspaṣṭayuterdalonitacalaṃ ceṣṭākhyakendraṃ kujāt
syāccettadbhagaṇāccyutaṃ ṣaḍadhikaṃ ṣaḍhucca ceṣṭābalam
syādekottararūpamadrivihṛtaṃ naisargikaṃ syādvalam
mandārajñasurejyaśukraśaśabhṛttīkṣṇadyutīnāṃ kramāt
1.11
atha yuddhādibalamāhayuddhe bāṇaviyogahṛtakhacarayorvīryaikayorantaraṃ
svaṃ saumyasthakhage kṣayaṃ ca yamadiksaṃsthasya kuryādvale
saddṛṣṭyaṅghripugugrahaṅghricaraṇonaṃ kheṭavīryaṃ bhavet
atha bhāvānāṃ trividhabalamāhabhāvānāṃ balamīśajaṃ ca nṛcatuṣpādākhyakīṭāmbujāḥ
1.12
jāyāmbavādyakhamonitāḥ khalu tato digvīryavatsadyutaṃ
saddṛṣṭyaṃghriguyugrahaṣṭricaraṇonaṃ jñejyadṛgyuk punaḥ
atha kaṣṭeṣṭasādhanārthaṃ candrārkayośceṣṭābalamāha
vyarkendustribhayuktasāyanaraviśceṣṭākhyakendre tayorgīkaṣṭeṣṭavidhau bale kuru tataḥ prāgvanna vīryāya te
1.13
ye ceṣṭoccabale rasairvihate saika nija raśmayaśceṣṭātuṅgabalāhateḥ padamiheṣṭaṃ syādvalonaikayoḥ
ghātānmūlamidaṃ hi kaṣṭamatha tadrūpaṃ daśāyāḥ phalaṃ
vīryaṃ dṛk pṛthagiṣṭakaṣṭaguṇite dve ceṣṭakaṣṭāhvaye
1.14
svocce rūpaṃ trikoṇe caraṇavirahitaṃ svakṣage'rdhaṃ trayoṣṭāṃśāścādhīṣṭakṣaṃ iṣṭarkṣayuji ca caraṇaḥ syātsamarkṣe'ṣṭamāṃśaḥ
bhūpāṃśo vairigehe'pyaribhayuji radāṃśaśca nīce khamīśādiṣṭaṃ gehe tadaunaikamasadatha dalaṃ ṣaṭsu kārye tadaikye
1.15
paṃktyoḥ saptasukoṣṭhayoḥ prathamayoriṣṭāsadekye kṛtāse
sthāpye bhadalādiṣaṭsu ca tadardhe vargapānāṃ pṛthak
kṛtvoktyā sadasadyutī nijanije tannighna iṣṭāśubhe
varge'tatsthakhagaujasoḥ sadasatorghātātpadaghne sphuṭe
1.16
kakandrijyayutodaye budhasitau kendre tryarīśetarairāyurvidbhiducāmitaṃ hi yogajamihānyatrocyate'thonmitam
tryalpāścet kiraṇāḥ sarūpakiraṇāṅghriścetrayordhvā vibhūgo'rdhaṃ caiṣṭikatuṅgasambhavaguṇau taddhātamūlaṃ sphuṭaḥ
Linked texts (3)
- Bṛhatkeśavī — Keśavārka, Sanskrit
- Keśavī laghvī — Keśavārka, Sanskrit
- Jātakapaddhati (Keśavārka) — Keśavārka, Sanskrit