Pramāṇa · Search · About · API

Viramitrodaya 5: atha tilakavidhiḥ

Āhnikaprakāśa 5

Language
Sanskrit

atha tilakavidhiḥ

5.p1

pratyarkam ādityābhimukho bhūtvā| snānaśāṭīmityatra mṛttoyenetyanuṣaṅgaḥ | buddhyā manasā | śaravadityanena śironamanaṃ vivakṣitam | śarapatane prathamamagrabhāgasyaiva patanāt | mantrata iti sāmānyata uktāvapi yogiyājñavalkyokto'trācamane mantro draṣṭavyaḥ | tena drupadādyanyatamaṃ mantraṃ trirāvṛtyācāmet | yathā yogiyājñavalkyaḥ,

5.p2

varuṇaṃ devaṃ, saṃsmarānniti adhyāhāraḥ| kacidvāruṇairdevamiti pāṭhaḥ| tatra ca mantrairveti vākāraḥ saṅgacchate| vāruṇaistribhiḥ| vāruṇāḥ pāvamānyaśca svasvaśākhoktāḥ draṣṭavyāḥ | pāvamānyaśca upāsmaigāyatānara ityādi śaṃrājanyoṣadhībhya ityantam ṛktrayamiti śrīdattaḥ | prajapedityatra trijapediti śrīdattasaṃmataḥ pāṭhaḥ | aghamarṣaṇam ṛtaṃcetyetatsūktam | iti nṛsiṃhapurāṇoktasnānam |

5.p3

idamāpaḥ pravahaṃta yatkiñceti ṛk |

5.p4

tailaṃ ca vasā ca tailavase | uṣṇīṣaṃ ca keśajalāpakarṣaṇārthaṃ

5.p5

yena snāto yena vastreṇa snātaḥ | na codake, vastraṃ pīḍayedisanuṣaṅgaḥ |

5.p6

kaupīnaścyotavāriṇeti | kaupīnaṃ jaghanagadeśastataścyutena jaleneti kalpataruḥ | snānavidhyanantaram--

5.p7

paridhāyāgretanaṃ karma kuryādityarthaḥ| vāsasī iti | adhastanamuttarīyaṃ cetyarthaḥ | vikaccho'nuttarīyaścetyādinā vakṣyamāṇabhṛguvākyenottarīyadhāraṇasyāvaśyakatvāt | uttarīyadhāraṇaṃ ca yajño-

5.p8

iti vākyāt | yathā dvijottamaiḥ savyāpasavyatvādinā upavītaṃ dhāryate tathā uttarācchādanaṃ sarvaireva dhāryamityarthaḥ |

5.p9

kutapaṃ nepālakambalaḥ | uttarīyāsambhave parihitavastrabhāgenottarīyaṃ kāryamityuktampāraskareṇa, ekaṃ cedvāso bhavati tasyaivottarārdheṇa pracchādayīteti | te ca vastre śuṣke dhārye |

5.p10

iti jābālivacanāt | śuṣkāsambhave tu śātātapenoktaṃ, saptavātāhataṃ śuṣkavad bhavatīti |

5.p11

ulbaṇamitiraktaviśeṣaṇaṃ, tenātyantaṃ raktamityarthaḥ |

5.p12

nāntarvāsa iti | kaupīne jalasaṃsargaparihārāya pūrvaṃ vāsaḥ paridhāya tatparisrajya vāso'ntaraṃ paridadhyādityarthaḥ | viṣṇudharmottare,

5.p13

mahābhārate,

5.p14

manuḥ,

5.p15

devalaḥ,

5.p16

nāhateneti samastaṃ padam | ahatabhinnena kriyā na kāryetyarthaḥ | ahatalakṣaṇaṃ tu śātātapenoktam,

5.p17

īṣaddhautaṃ kṣārādirahitajalaprakṣālitam| yanna dhāritamityanyena puruṣeṇa na dhāritamityarthaḥ | kvacit-

5.p18

iti ahatalakṣaṇamuktam | kvacid nāhatena ca kutraciditi pāṭhaḥ | tatrāhataṃ yantranirmuktamityucyate | ahatena yantranirmuktena kriyā na kāryetyarthaḥ | tathāca satyatapāḥ,

5.p19

uddhvapuṇḍraṃ trividhaṃ, uttamamadhyakaniṣṭhabhedāt| tatrottamamapi trividham, uttamottamaṃ daśāṅgulaṃ madhyamottamaṃ navāṅgulaṃ kaniṣṭhottamamaṣṭāṅgulam| evamuttaratrāpi draṣṭavyam| tatra sthānabhedenākṛtiviśeṣānāha-

5.p20

tilakadhāraṇe mantrānāha-

5.p21

lalāṭe keśavaṃ vindyāditi| keśavanāma saṃkīrttya lalāṭe tilakaḥ karttavya iti| evamuttaratrāpi | kakud kakudi | dvādaśaitāni nāmāni, dvādaśatilakadhāraṇamantrabhūtāni | mūrddhani tu vāsudeveti nāmamantramuccārya tilakaḥ karttavyaḥ| kṛṣṇapakṣe tu saṃkarṣaṇādināmabhiḥ dvādaśa tilakāḥ mūrdhni nārāyaṇanāmneti viśeṣaḥ| tāni nāmānyācamanaprakaraṇe likhitāni tatraiva draṣṭavyānīti| pūjākāle ceti śrautasmārttakarmmakālamātropalakṣaṇam | tathāca brahmapurāṇe,

5.p22

evaṃ ca,

5.p23

tripuṇḍrādikaṃ nordhvapuṇḍrasya bādhakaṃ kiṃ tu tena samuccīyate phalaviśeṣakāmanayā |