Pramāṇa · Search · About · API

Viramitrodaya 1.p142

Vīramitrodaya 1.p142

Language
Sanskrit

1.p142.1

ghaṭamūrddhā cādhvarahācirddimastakaḥ pāpakṛjjanaparityaktaḥ | iti | sāmudratilake, dhanavirahito dvimauliḥ pāparato mīnamauliratiduḥkhī | adhvarucirghaṭamaulirghananatamauliḥ sadā nindyaḥ || iti | iti śirolakṣaṇam | atha keśalakṣaṇam | bhaviṣye, kapilaiḥ sphuṭitai rūkṣaiḥ sthūlaiśca cikuraiḥ kharaiḥ | duḥkhitāḥ puruṣā jñeyā romaśmaśrubhireva ca || viralā mṛdavaḥ snigdhā bhramarāñjanasuprabhāḥ | keśā yasya tu dṛśyante sa bhavetpṛthivīpatiḥ || iti | varāhasaṃhitāyām, ekaikabhavaiḥ snigdhaiḥ kṛṣṇairākuñcitairabhinnāgraiḥ | mṛdubhirna cātibahubhiḥ keśauḥ sukhabhāṅ narendro vā || bahumūlaviṣamakapilāḥ sthūlasphuṭitāgraparuṣahrasvāśca | atikuṭilāścātighanāśca mūrddhajā vittahīnānām || iti | iti keśalakṣaṇam | atha sarvagātralakṣaṇam | viṣṇudharmottarāgnipurāṇayoḥ, rūkṣaṃ śirātataṃ gātraṃ tathā māṃsavivarjitam | durgandhi cāśubhaṃ sarvaṃ viparītaṃ praśasyate || iti | gāruḍe, yadyadgātraṃ mahārūkṣaṃ śirālaṃ māṃsavarjitam | tattatsyādaśubhaṃ sarvaṃ śubhaṃ sarvaṃ tato'nyathā || iti | iti sarvagātralakṣaṇam | atha pādādyaṅgapramāṇam | sāmudratilake, aṅgopāṅgānāmiha vistārāyāmaparidhibhedena | mānaṃ yathānurūpaṃ saṅkṣepeṇa pravakṣyāmi || āpāṣṇijyeṣṭhāntaṃ talamatra caturdaśāṅgulāyāmam | vistāreṇa ṣaḍaṅgulamaṅguṣṭho dvyaṅgulāyāmaḥ || pañcāṅgulapariṇāhaḥ pādonaṃ tannakho'ṅgulaṃ dairghyāt | aṅguṣṭhasamā jyeṣṭhā madhyā tatṣoḍaśāṃśonā || aṣṭāṃśonā'nāmā kaniṣṭhikā ṣaṣṭhabhāgaparihīnā | sarvāsāmapyāsāṃ nakhāḥ svaparvatribhāgamitāḥ || satryaṅgulapariṇāhā prathamā'ṅgulīvistṛtā'ṅgulī bhavati |

1.p142.2

aṣṭāṣṭabhāgahīnāḥ śeṣāḥ kramaśaḥ parijñeyāḥ || jaṅghāntaḥpariṇāho dhruvamaṣṭādhikadaśāṅgulāni syāt | viṃśatirevopagataṃ jānu dvātriṃśadūrurapi || aṣṭādaśāṅgulamitā vistārā jāyate kaṭiḥ puṃsām | nābherantaḥparidhiḥ ṣaṭcatvāriṃśadaṅgulakaḥ || puṃsāṃ dvādaśa kucayorabhyantaraṃ ca dairghyeṇa | urasi yugopariṣṭātṣaḍaṅgulo bhavati kakṣāntaḥ || viṃśatiruraḥsthalaṃ syādvistārādaṅgulāni caturadhikaḥ | ṣaṣṭyā saha pariṇāhe ṣaḍadhikapañcāśadaṅgulikam || parva prathamaṃ bāhoraṣṭādaśa cāṅgulāni dairghyeṇa | ṣoḍaśa punardvitīyaṃ sapta talaṃ pañca madhyamāṅgulikāḥ || iti samudāyena bhujaḥ ṣaṭcatvāriṃśadaṅgulāni syāt | pañcāṅgulavistāraṃ pāṇitalaṃ śastarekhāntam || . madhyā'ṅgulī vihīnā pradeśinī bhavati parvaṇārddhena | tatsamamānā'nāmā kaniṣṭhikā parvaparihīnā || aṅguṣṭhasyāyāmo'ṅgulāni catvāri jāyate puṃsām | nijaparvārddhaparimitā bhavanti sarve'pi pāṇinakhāḥ || grīvāyāḥ pariṇāho'ṅgulāni caturadhikaviṃśatiḥ śastaḥ | nāsāpuṭadvayāntarvistāre dvyaṅgulaṃ mānam || ācibukapaścimakacaprāntaṃ dvātriṃśadaṅgulo mūrdhā | karṇadvayasya madhye punaraṣṭādhikadaśāṅgulikaḥ || puṃsāmaṅgulamānaṃ spaṣṭaṃ śiṣṭaiḥ purā vinirdiṣṭam | iha punarupayogādvai diṅmātramidaṃ mayāpyuktam || iti | iti pādādyaṅgapramāṇam | athāvarttalakṣaṇam | vivekavilāse, āvartī dakṣiṇe bhāge dakṣiṇaḥ śubhakṛnnṛṇām | vāme vāmo'tinindyaśca diganyatve tu madhyamaḥ || iti | sāmudratilake, romatvagbālabhavaḥ syādāvarttaḥ śubhastredhā | śasto dakṣiṇavalitaḥ snigdho vyaktaḥ paro na śubhaḥ ||

1.p142.3

karatalapadaśrutiyuge nābhau vā tvagbhavo nṛṇāṃ saḥ syāt | aparau dvāvapi lakṣaṇavidbhirjñeyau yathāsthānam || savyāpasavyabhāge śirasi syādyasya dakṣiṇāvarttaḥ | śvetātapatralakṣyā lakṣmīḥ karavarttinī tasya || romāvarttaḥ snigdho bhrūyugamadhye pradakṣiṇo vyaktaḥ | yasyorṇākhyaḥ pūrṇaḥ so'mbudhikāñcerbhuvo bharttā || bhujayugme yasya syādāvarttadvitayamaṅgadapratimam | niyataṃ so'khilabhūmiṃ puruṣo nijabāhunā vahate || yasya karāmbhojatale dakṣiṇavalito bhavedasirvyaktaḥ | paricitaśaucācāro dharmaparaḥ syātsa vittāḍhyaḥ || bhāgyavatāṃ pañcāṅguli śiraḥ susaukhyāya dakṣiṇāvarttaḥ | prāyaḥ puṃsāṃ vāmāvarttā duḥkhāya punarete || śrutiyuganābhyāvarttāḥ pradakṣiṇāḥ śreyase bhavanti nṛṇām | cūḍāvartto'pyekaḥ śreṣṭhataro dakṣiṇaḥ śirasi || śīrṣe vāme bhāge vāmāvartto bhavet sphuṭo yasya | sa kṣutkṣāmo bhikṣāṃ rūkṣāṃ nirlakṣaṇo labhate || vāmo dakṣiṇapārśve pradakṣiṇo vāmapārśvake yasya | nanu tasya caramakāle bhogo nāstyatra sandehaḥ || antarlalāṭapaṭṭe vyaktāvartto lalāmavadyasya | vāmo'tha dakṣiṇo vā so'lpāyurduḥkhito vā syāt || yasyāvarttadvitayaṃ suvyaktaṃ bhavati pādatalamadhye | naktandinamatidīno bhūmiṃ sa bhramati matihīnaḥ || iti

Commentaries (2)

Linked texts (6)