Viramitrodaya 11.p39
Vīramitrodaya 11.p39
- Language
- Sanskrit
11.p39.1
atha dīpapātralakṣaṇam | vaikhānasagranthe, dīpapātraṃ tathā nāḷamadhye kumudakuṇḍalam | vartyādhāraśatenāpi yuktamaṣṭābhireva ca || viṃśatyā cāṣṭabhiścaiva dvābhyāṃ vā daśabhiśca vā | aṣṭabhirvā yathāśakti kalpayecchilpavittamaḥ || iti | siddhāntaśekhare, dīpapātravidhiṃ vakṣye paladravyādirarghyavat | pādanālagaḷā dhūpapātravaccheṣa ucyate || ekapatraṃ catuṣpatraṃ ṣaḍdaḷaṃ cāṣṭapatrakam | tatraikapatraṃ madhye tu nimnāśvatthadaḷākṛti || catuṣpatraṃ caturdikṣu madhyasthā nimnakarṇikā | ṣaḍdale'ṣṭadaḷaṃ tadvadupapatrasamanvitam || iti | iti dīpapātralakṣaṇam | atha dīpamālā lakṣaṇam | siddhāntaśekhare, dārvyastāmrasambhūtā dīpamālā'dhamā matā | madhyamā ca tathā śreṣṭhā svarṇadurvarṇajā kramāt || dvāreṣu dvāravatkuryāt liṅgapṛṣṭhe prabhākṛtim | dvārābhāmanyadeśeṣu dīpamālāṃ suśobhanām || caturbhiraṅgulairdīrghaṃ skandhaṃ tryaṅgulavistṛtam | evaṃ kṛtvā vibhāgaikaṃ daṇḍaṃ madhye niyojayet || skandhātskandhaṃ samaṃ kuryādantaraṃ bhūtamātrakam | dīpamāleti gaditā dīpādhāro'tha kathyate || iti | iti dīpamālā lakṣaṇam | atha dīpādhāralakṣaṇam | siddhāntaśekhare, hematāmrādisambhūtaṃ vidadhyāduttamādikam | dvādaśāṃgulamārabhya dvyaṃgulādivivṛddhitaḥ || aṣṭādaśoditā bhedā dīpādhārasya connatiḥ | •snehādhārasya pāde tu nāhaṃ dairghyasamaṃ matam || pādatāraśarāṃśo vā snehādhāro'pi tatsamaḥ | tadūrdhvaṃ mukulaṃ kuryātpaṭṭikādisamanvitam || nānāpaṭṭīsamāyuktaṃ nānākumbhaṃ sanālakam | dīpādhāra iti proktaḥ- iti | iti dīpādhāralakṣaṇam | atha dīpikālakṣaṇam |
11.p39.2
vaikhānasagranthe, lohajān dīpikāmbhāna caturrhastapramāṇakān | trihastānekahastān vā dvihastān vā yathābalam || tāmrajān rājatīyān vā 'yugmaistaiḥ snehadhārakaḥ | 'yugmairvā vṛttavistīrṇairvanhasairvā pariṣkṛtān | (?) snehādhāraparikṣiptapadmakośairalaṃkṛtān || iti | iti dīpikālakṣaṇam | atha nīrājanapātralakṣaṇam | vaikhānasagranthe, nīrājanakriyāpātryo hemādidravyanirmitāḥ | tritālāyatavistīrṇā vṛttamadhyasaroruhāḥ || nava vā sapta vā pañca tisrastvekā vṛtirbhavet | iti | siddhāntaśekhare, hiraṇyatāratāmrādinirmitaṃ hyuttamādikam | ṣaṭtriṃśatāṅgulaiḥ śreṣṭhaṃ triṃśatā madhyamaṃ matam || caturviṃśatimātraiḥ syādadhamaṃ vistṛtau kramāt | agnibhāgaikabhāgena kuryānmadhye'tra karṇikām || taddvāṇaikāṃśamutsedhaṃ karṇikāyāḥ pramāṇataḥ | paṭṭikāṃ paritaḥ kuryādyavayugmena vivṛtām || tatsamānonnatāṃ cātha parito'ṣṭadalāni ca | karṇikārdhapramāṇeṇa kāṣṭhānāmaṣṭake samam || oṣṭhamekāṅgulaṃ kuryādvistārātkarṇikonnateḥ | samānaṃ pūrṇacandrābhaṃ dīpādhārāśca kumbhavat || unnatā dvicaturmātrairvistṛtāścāṅguladvayāt | tadrandhraṃ dvyaṅgulaṃ kuryātkarṇikāmadhyasaṃsthitam || dīpādhārāṃśca pātre'smin sthāpayettaddalāṣṭake | madhyasthamekamityevaṃ navadīpakamo mataḥ || pañcātmake caturdikṣu madhye tvekamiti tridhā | aṅgulatrayamānena pādaṃ kuryādadhastataḥ || nīrājanamiti proktaṃ ghaṇṭālakṣaṇamucyate | iti | iti nīrājanapātralakṣaṇam | atha ghaṇṭālakṣaṇam | vaikhānasagranthe, śabdabrahmamayī ghaṇṭā hastotsedhapramāṇikā | brahmāṇḍagolakākārā sauvarṇyapyuttamā bhavet ||
11.p39.3
adhomukhastālamānavistārotsedhamantataḥ | pradīptulyasaṃsthānastīkṣṇābhyantaratālukaḥ || cakrāṅkā padmajāṅkā vā ghaṇṭaiṣā parikīrtitā | nālabandhāścatasro'nyā ghaṇṭāpratidiśaḥ kṛtāḥ || evaṃ viśiṣṭā ghaṇṭā syādyadvā vittānusārataḥ | iti | siddhāntaśekhare, pañcāṅgulonnatā ghaṇṭā tadvistārasammatā | oṣṭhaṃ caturyavaṃ kuryāttatsamaṃ tasya nirgamam || upapardī yavena syācchikharaṃ tvaṅgulonnatam | arddhāṅgulo galotsedho jihvā vedāṅgulāyatā || ghaṇṭāyāstatparīṇāho vistārārdhena vartitaḥ | aṅgulaṃ daṇḍadairghyaṃ syāttannāhaṃ tatsamaṃ matam || daṇḍāgre vṛṣabhaṃ śūlaṃ nalinaṃ vāpi kārayet | śuddhakāṃsyena karttavyā ghaṇṭālakṣaṇamīritam || mahadghaṇṭāmatho vakṣye vidadhyācchuddhakāṃsyataḥ | svarāṅgulasamutsedhāmaṣṭāṅgulasuvistṛtām || agnyaṅgulonnatagalāṃ galanāhaṃ rasāṅgulam | paṭṭikādvandvasambaddho hyaṅgulaḥ śikharodayaḥ || tannāhamaṣṭamātraṃ syāccaturnāsaṃ sarandhrakam | tārārdhavartitannāhaṃ jihvāṃ randhrāṅgulāyatām || caturmātraparīṇāhāṃ tadagre balayānvitām | mahāghaṇṭā samākhyātā—iti | iti ghaṇṭālakṣaṇam | atha bherīlakṣaṇam | siddhāntaśekhare, sāradārusamudbhūtāṃ vṛttāṃ hastadvayāyatām | pañcatālaparīṇāhāṃ caturyavaghanāṃ śubhām || dvādaśāṅgulavistārā mukhotthāḥ sapta kīlakāḥ| pārśvayorubhayormadhye cāpaḥ paṭṭena veṣṭitaḥ || carmabaddhamukhāṃ bherīṃ kuryāttasyāḥ prahārakam | ayasā dāruṇā vāpi ṣoḍaśāṅguladairghyakam || madhyāṅgulaparīṇāhaṃ bherītāḍanasādhanam | bherīlakṣaṇamityuktam—iti | iti bherīlakṣaṇam | atha naivedyapātralakṣaṇam |
11.p39.4
vaikhānasagranthe , naivedyapātraṃ vakṣyāmi keśavāya mahātmane | hairaṇyaṃ rājataṃ tāmraṃ kāṃsyaṃ mṛnmayameva vā || pālāśaṃ padmapatraṃ vā pātraṃ viṣṇoratipriyam | havirdravyapramāṇāni vṛttāni parikalpayet || iti | siddhāntaśekhare, svarṇadurvarṇatāmrā syātsthālikātyuttamādikā | śuddhakāṃsyena vā kuryāddevanaivedyapātrake || ekapātraṃ samārabhya pañcāśatpātrataḥ kramāt | kuryānnaivedyapātrāṇi hīnanaivedyakādiṣu || pātraṃ śatapalaṃ śreṣṭhaṃ tadarddhaṃ madhyamaṃ matam | tadarddhamadhamaṃ jñeyaṃ pātrasaṅkhyeti kīrttitā || sthālikā navadhā kāryā tārā ṣaṭtriṃśadaṅgulaiḥ | tryaṅgulatryaṅgulanyūnairaṣṭadhārkāṅgulaiḥ kramāt || iti vistāramākhyātaṃ sthālikānavake kramāt | uttamatrayamagre syānmadhyame madhyamaṃ trayam || nyūnatrayamathastātsyātsthālikānāṃ yathākramam | oṣṭho navayavaḥ śreṣṭho yavaikekavihīnataḥ || vistareṇa tathonnatyā navadhā kīrtitaḥ kramāt | iti
Commentaries (2)
- Āhnikaprakāśa — Mitramiśra, Sanskrit
- Āhnikaprakāśa — Mitra Miśra alias Mitraparaśurāma Miśra, Sanskrit
Linked texts (2)
- Prāṇatoṣiṇī — Rāmatoṣaṇa Śarman 1796, Sanskrit
- Lakṣaṇaprakāśa (Mitramiśra) — Mitramiśra, Sanskrit