Pramāṇa · Search · About · API

Viramitrodaya 7.p60

Vīramitrodaya 7.p60

Language
Sanskrit

7.p60.1

parāśarasaṃhitāyām, āsyaspṛśau viśālasya viṣāṇau pārśva unnatau | apākalo viśālena dantenaikena vāraṇaḥ || anunnatābhyāṃ sadantaḥ kudantaḥ syānnatāvadhaḥ | varjyāste śubhakāmena sarva ete vigarhitāḥ || abdadvaye nadījānāṃ pañcame'bde vanaukasām | utpadyante hi nāgānāṃ dantāścaiva na saṃśayaḥ || iti | tathā ca, anāhāyāmasaṃyukto'tihrasvo yo bhavedgajaḥ | vāmanaḥ sa samākhyāto bharturnārthayaśaḥpradaḥ || sarvalakṣaṇasampūrṇo dantaistu parivarjitaḥ | matkuṇaḥ sa samākhyātaḥ saṅgrāme prāṇaghātakaḥ || iti | bārhaspatyasaṃhitāyām, nahuṣaṃ prati bṛhaspatiruvāca | duṣṭagajānāṃ prathamaṃ durlakṣaṇameva te vacmi sakalam | hrasvatanurvalivadano mahāśirāḥ stabdhakarṇaśca || nātisthūlādhomukhavān tathā niraṅkuśo hastī | locanayugalaṃ stabdhaṃ ghanapakṣmāntaritatārakaṃ yasya || viṣamaṃ ca mecakaṃ syāt pralambitaḥ pecako'tyartham | meḍhraṃ kilāsivarṇaṃ stabdhāni ca gātravadanaromāṇi || vyāsaḥ sa bhavati hastī niraṅkuśo duṣṭaśīlaśca | sthūlākṣipaṇḍurarūkṣadīrghaviṣāṇanāśitamukhaśrīśca || pṛthupādo vakranakho vakreṇa tu pucchadaṇḍena | vistṛtakukṣilaimbodaraśca kṛṣṇo vārāhanayanaśca || jñeyo vakīlaṉāmā vyāloḍayaṃ sarvadoṣakaraḥ | atihrasvāparagātro bṛhanmukhaḥ kākakṛṣṇanayanaśca || sthūlatarādhomukhadantamudgalaḥ sphuṭitabarhinakhapādaḥ | sthūlanakhapuṣkarakaśca vāmanasaṃjño gajādhamo yo hi || niryāṇe cātidṛḍhe hrasvau parimaṇḍalau tathā karṇau | vadanaṃ ca māṃsalaṃ syādadhogataṃ sthūlanayanaśca || samamāṃsalatvayukto hrasvo hrasvāṅguliḥ karo yasya |

7.p60.2

nāmnā ca viśvarūpasukhastyājyo'yaṃ duṣṭamātaṅgaḥ || granthiṣu ca śuklavarṇaḥ kāpirjambukalocano'tivikṛtatanuḥ | pāpātmāyaṃ hastī rājñā tyājyaḥ prayatnena || divasamapi yatra tiṣṭhati taṃ deśaṃ dahati pāvaka iva | nītvā vindhyavane vā pararāṣṭre vā sa moktavyaḥ || dhenvā sadṛśamukho yaḥ karṇakacā yasya karkaśā rūkṣāḥ | romabhiradhomukhagataiḥ kākākṣo dīrghavaktraśca || sthirahrasvakarṇayugalaḥ sa rākṣaso hastirūpeṇa | tiryakprekṣaṇanirato durgandhaḥ kākatuṇḍavadanaśca || mūtrapūrīṣāghrāṇe samutsuko bhavati cāṇḍālaḥ || kumbhau yasya viśālau vikṣiptasthūlatārake netre | tanvī balitā tvak syāt vāladhivālāśca bahurūpāḥ || rājī pecakakārā meḍhropari saṃsthitodaraṃ ca mahat | balapañcaśatahastī sa bhavati nāmnā mahāduṣṭaḥ || aṅgaṃ prasārya vadanaṃ vidhūya vā''dhoraṇaṃ nipātayati | sa jale sthale ca sadṛśo vivarjanīyaḥ prayatnena || hrasvakarāṅgulivālastanudaśanaścālparomagātraśca | matkuṇajātiḥ sa gajaḥ suduṣṭaśīlaśca bhīruśca || stabdho'tiviḍālapadmā dhyānaparaḥ śabdakaraṇanirataśca | dviguṇīkṛtya karāgraṃ tāḍayati ca bhūtale nityam || vāmena ca likhati mahīṃ pādena kuñcitāgreṇa | jarjaravirūpakarṇaḥ pāpo'sau varjito hastī || mṛdunā meḍhreṇa yuto naṣṭamadaḥ kośamehī ca | mandālokananirato mahāśirāḥ pṛthuviṣāṇanayanaśca || hastī napuṃsako'sau vivarjanīyaśca saṅgrāme | alpāyuṣo bhavanti hi sakālājahvoṣṭhatālukā nāgāḥ || narapatibhiste satataṃ vivarjanīyāḥ prayatnena | āyāme parihīnaṃ sannāhocchrāyeṇa mukhena namitam || ucchritavaktraṃ kubjaṃ niraṅkuśaṃ kumbhahīnaṃ ca |

7.p60.3

evaṃbhūtaṃ nāgaṃ rājā dūreṇa varjayenmatimān || gṛhṇāti mandabuddhiryastasya kulakṣayo bhavati || lākṣāmañjiṣṭhābho'tilomaśo hīnakarṇakaravālaḥ | hastī vivarjanīyo hīnanakhaḥ pūtamo nāma || jvalanakṛtaṃ satataṃ durbhikṣakṛtaṃ mahadbhayaṃ kurute | yasmindeśe nivasati nāśayati ca taṃ sa duṣṭātmā || yasya na bhavato dantau kularūpavato'pi garbhadoṣeṇa | sa gajo matkuṇanāmā na taṃ raṇe yojayedrājā || kuñjaraghaṭāgato'sau harati gajānāṃ balaṃ ca sattvaṃ ca || ata eva samarakāle narādhipairvarjanīyaśca | akṣibhyāmaśrujalaṃ nipatati nāgasya yasya nityaṃ hi || nayanavyādhiviyuktaḥ sa tasya bhartā raṇe mriyate | karṇau dantau ca samau mānena ca bhavato yasya naranātha || sanarādhipabalanāśakaraḥ sa karī jāyate samare | citrī romācito vā sthūlo vātipralambitāgro vā || kośaḥ kośavināśaṃ karoti nāgasya bhūpānām | sitabinduvicitraṃ vā śvetaṃ vā yasya jāyate meḍhram || sa gajaḥ śaktivināśaṃ karoti bhūpasya saṅgrāme | ekonaviṃśatinakho yuvarājavināśanaṃ kuryāt || saptadaśanakhastu gajo narapatipatnīvināśanasamarthaḥ | ṣoḍaśanakhamātaṅgo nāyakanāśaṃ dhruvaṃ kurute || pañcadaśanakhaśca tathā senāpatinidhanakṛdgajo bhavati | kurute caturdaśanakho vyādhiṃ puravāsināṃ nāgaḥ || hastī trayodaśanakho rāṣṭravināśaṃ karoti bhūpasya | dvādaśanakhastu kurute padātituragakṣayaṃ ca samam || ekādaśanakhayukto gajahānikaro bhavetsa gajaḥ | puradāhaṃ tu daśanakhaḥ karoti hastī durālokam || caturaṅgasyāpi balasya nāśanaṃ navanakho gajaḥ kurute | aṣṭanakhastu purohitavaṃśonmūlanasamartho hi ||

7.p60.4

saptanakhaḥ pratihāraṃ nāśayet ṣaṇṇakho'mātyam | pañcanakho bhaktacaraṃ caturnakho dvārapālaṃ ca || trinakho viṣayavaikṛtaṃ dvinakhaścāntaḥpurānubaddhaṃ ca | ekanakho nakharahito rājyavināśaṃ dhruvaṃ kurute || evambhūtanakhā ye narapatinā te gajā na saṅgrāhyāḥ | suptotthitasya vadanādyasya gajendrasya galati rudhirajalam || jvalanakaṇaṃ muñcati vā sa gajaḥ kṣipraṃ hi bhartṛnāśakaraḥ | iti kathitastava naranātha duṣṭamātaṅgalakṣaṇaṃ samyak || iti

Commentaries (2)

Linked texts (1)