Pramāṇa · Search · About · API

Viramitrodaya 7.p61

Vīramitrodaya 7.p61

Language
Sanskrit

7.p61.1

atha samarakāle rājārohaṇayogyagaja lakṣaṇam | parāśarasaṃṃhitāyām, śaraśaktidhanuścakraśūlapaṭṭiśalakṣaṇāḥ | dantāgre rājayo yasya sa nṛpaṃ voḍhumarhati || bārhaspatyasaṃhitāyām, nahuṣa uvāca | ripuvijayaḥ phalameṣāṃ nāgānāṃ nāgalakṣaṇoktānām | sañcaraṇasāhasaniratasya bhavati nityaṃ narendrasya || ye ca samaravijayakaraṇakṣamā gajāḥ sakaladoṣanirmuktāḥ | tyājyāśca ye sadoṣāstvattastān śrotumicchāmi || tacchrutvā vacanaṃ tasya guruḥ pratyabravīnnṛpatim | tyājyā gajāścātra kramānurodhātpūrvamevoktāḥ | samarayogyā ucyante | balaṃ kaṇṭhe sthitaṃ nityaṃ kuñjarāṇāṃ nareśvara | ataḥ sampūrṇakaṇṭhastu śikhipiṅgalalocanaḥ || ghanamāṃsayutāṃsastu diśāvaghrāṇatatparaḥ | varāhajaghanaścaiva suviṣāṇo varānanaḥ || supratiṣṭhitapādastu yaḥ syādagurumakṣikaḥ | prājāpatyo gajo hyeṣa saṅgrāmārhaḥ prakīrtitaḥ || madhupiṅgaladanto yaḥ kiñciccāmīkaracchaviḥ | romāṇi caikajātāni mukhaṃ ca kamalaprabham || raktotpaladalacchāye sūkṣme tīkṣṇe ca locane | aindro gajastu vijñeyo ripuvṛndavināśanaḥ || tāmratālukājihvauṣṭhaḥ sujānunibiḍāparaḥ | pīnonnataśarīrastu kundāmalanakhacchaviḥ || āyatenānuvṛttena kareṇa mukhaśobhinā | pīyūṣapiṅgadantastu gajaḥ kaubera ucyate || taruṇāmbuda saṅkāśo ghṛtaprabhaviṣāṇabhṛt | sampūrṇakaṇṭhapādastu sampūrṇānanamastakaḥ || mṛdaṅgadhvanigambhīranādapūritadiṅmukhaḥ | āyatena ca hastena sīkarodbhiraṇapriyaḥ || vāruṇo'yaṃ gajo rājan saṅgrāmeṣvapi pūjitaḥ | kaṭastribali saṅkrāntaḥ sampūrṇo yasya dṛśyate || locane tāmrapiṅge ca dantau ketakasaprabhau |

7.p61.2

pādau ca balinau sthūlau pīnagātrasamāṃsalau || pṛthulau binducitrau ca karṇau cātāmrapallavau | kauvero'yaṃ gajo rājan raṇakarmaṇi yujyate || tālunyurasi vaktre ca pakṣmayorubhayorapi | ātāmrā yasya dṛśyeta chāyā mṛdatanūruhā || asau saumyastu vijñeyaḥ kuñjaraḥ samarocitaḥ | arciḥpiṅgalaromā yaḥ keśairvālaiśca piṅgalaḥ || piṅgalākṣiviṣāṇaśca raktapuṣkaratālukaḥ | āgneyaḥ sa gajo jñeyastejasāgnisamaprabhaḥ || rājñā buddhimatā nityaṃ kāryyaḥ samarakarmaṇi | kṛṣṇavarṇasya tāmrāṇi mukhasrotāṃsi locane || nirdhūmāgnisamā chāyā bhūlambhaśca karastathā | kāyaśca pīnamāṃsaḥ syādvege vājisamaḥ śubhaḥ || anye vāyavyamicchanti taṃ gajaṃ śāstrakovidāḥ | vāyvagnyaṃśodbhavaṃ tvanye tamicchanti mahāgainstancej || nāgaḥ saṅgrāmayuktaśca nāśayedripuvāhinīm | niraṅkuśatvaṃ caṇḍatvaṃ tasya doṣadvayaṃ bhavet || niraṅkuśatvaṃ niryāṇaiḥ pralepaiścopaśāmayet | caṇḍatvaṃ ca tathā nityaṃ sukumārakriyādibhiḥ || romāṇyañjanarūpāṇi nakhāḥ śaṅkhasamaprabhāḥ | nistriṃśavimalā chāyā sa bhavedvaiṣṇavo gajaḥ || taṃ raṇe yojayedrājā ripusainyavimarddanam | kumbhacakragadāvajranistriṃśadhanusannibhaiḥ || bindubhiścitritaṃ yasya mukhaṃ citrastvasau gajaḥ | tena saṅgrāmakarmāṇi kurute yo narādhipaḥ || nityaṃ ca vijayaṃ tasya sa rājā phalamaśnute | sudanto dīrghahastaśca bṛhadaṅgulipuṣkaraḥ || ghanamāṃsaśarīrastu kūrmākāro hi sukramaḥ | sāṅgrāmiko gajo hyeṣa jīvatyapi samāḥ śatam || saṅgrāme vijayī nityaṃ pratāpajananakṣamaḥ | mahāśirā mahākāyo mahāmeḍhro mahākaraḥ || mahādantodaraścaiva mahāgātrāparāmanaḥ |

7.p61.3

mahānetro mahoṣṭhaśca mahākarṇo mahāmukhaḥ || mahākaṇṭho mahāmedo bhavetsāṅgrāmiko gajaḥ | yaccaṅgalakṣaṇaṃ pūrvamuktaṃ te śubhameva hi || mandasyāpi hi śastaṃ syāddvāvetau ca mahāgajo | sampūrṇalakṣaṇo rājan na bhavecca mahītale || anayoreva bhedāstu nāgānāṃ samudāhṛtāḥ | sāṅgrāmikā dvipā rājan samyak lakṣaṇalakṣitāḥ || kathitāstava tattvena rājasaukhyakarā gajāḥ | tacchrutvā vacanaṃ tasya nahuṣo hṛṣṭamānasaḥ || apṛcchatkautukāviṣṭahṛdayastaṃ mahāmatim | tvattaḥ sāṅgrāmikā nātha sāmānyena mayā śrutāḥ || viśeṣeṇa raṇārhāṃśca śrotumicchāmi suvrata | tataḥ śrutvā mahātejā bṛhaspatiruvāca ha || śṛṇu rājan gajo rājye yādṛgbhūtaḥ śubho bhavet | pīnamāṃsacitāṃsaśca kūrmmākāranakhastathā || samameva citāṃsastu vṛttahastaghanāparaḥ | chāgakukṣiḥ supārśvaśca kaṇṭhanāhasamanvitaḥ || jvalanojjvalanetraśca suviṣāṇo mahākaraḥ | sampūrṇacibukaścaiva kūrmmapādo jayānvitaḥ || balasattvasamāyuktaḥ snigdhacchavimanoramaḥ | sāṅgrāmiko bhavedrājñāmabhiṣekocito gajaḥ || iti | iti samarakāle rājārohaṇayogyagajalakṣaṇam | atha samarakāle jayādisūcakaśubhāśubhalakṣaṇam | bārhaspatyasaṃhitāyām, yadi tu ripugajābhimukho nivāryamāṇo'pi yāti rabhasena | viṃśatipadāni nāgastatrāpi jayo bhavatyeva || amado gṛhṇāti madaṃ durgandhamadaśca surabhimadagandham | nāgo yadi naranātha hi tadā vijayo bhavedrājñām || iti | hṛdayaprabandhe, dṛṣṭvā ripūnābhimukhān vāryamāṇo'pi cedgajaḥ | vrajettadvijyo nūnaṃ yadi vā plavate balāt || dustaraṃ tarate nāgo yadi toyamaśaṅkitaḥ |

7.p61.4

tacchubhaṃ yadi cātyantaṃ sukhamadhvani gacchati || dakṣiṇenāgrapādena kṣitimutpāṭayedyadi | śodhayedvāmapādaṃ ca tadā jayamudīrayet || yaścāgrakuṭilaṃ kṛtvā karaṃ jighrati ceddiśaḥ | prahṛṣṭahṛdayo nāgastadābhyudayamādiśet || dakṣiṇaṃ tu yadā dantaṃ dantī pramuditendriyaḥ | pariṣvajati hastena tadā syātpriyasaṃgamaḥ || agrahastaṃ yadā nāgo madhyaimastakasaṃsthitaḥ | nikṣipyamāṇo dṛśyeta tadā bhadraṃ jayo bhavet || labhamāno madaṃ yuddhe vijayaṃ prāptamāvadet | talaṃ ca talasandhi ca puṣkareṇa parāmṛśan || udyogamupayātaṃ tu vāraṇo vinivedayet | nūnaṃ hi dakṣiṇaṃ pādaṃ vāmapādena ceddhruvam || vilikheddhāraṇaḥ khinnastadvidyādātmarājakam | yadā tu durmanā vāmaṃ dantaṃ hastena śodhayet || tadātmano vadennāśaṃ yāturvātha niṣādinaḥ | kareṇa vāmaṃ nāgaścet khinno gātraṃ pramāṣṭiṃ yat || tadaniṣṭaṃ bhavedbharturanyathā ca śubhaṃ vibhoḥ | akasmādeva kupyanti bhramanti ca patanti ca || kariṇo yadi tadvidyādgrahaṃ ca samupasthitam | yadā paśyati mātaṅgo vidravaṃ vā parājayam || pravāsaṃ pararāṣṭraṃ vā tadā bhavati durmanāḥ

Commentaries (2)

Linked texts (1)