Pramāṇa · Search · About · API

Viramitrodaya 9.p3

Vīramitrodaya 9.p3

Language
Sanskrit

9.p3.1

tanusnigdhasuromāṇo mṛduromatanutvacaḥ | hrasvameḍhraphalāścaiva na dīnā nityanirvṛtāḥ || rūpatejojavaiḥ śreṣṭhā varṣmavantaḥ susaṃhatāḥ | vinītācāravantaśca śrīmantaḥ priyadarśanāḥ || śvetāḥ śoṇāśca kṛṣṇāśca na vivarṇā bhavanti te | dṛṣṭvā te nābhiheṣante vaḍavāmaśvameva ca || svarūpajavanāḥ śreṣṭhāḥ svaratejobalānvitāḥ | śīlavantaḥ sadācārāḥ sattvavanto na karkaśāḥ || svāmino hitakarttāro manojñāḥ priyadarśanāḥ | śubhānūkāḥ samarasāḥ kāmbojāḥ samprakīrttitāḥ || teṣāmupakule jātā bāhlikeyāsturaṅgamāḥ | alpāntarā darśanato durjñeyāste vijānatā | kāmbojā bāhlikeyāśca tulyasaṃsthānasaṃsthitāḥ || samānakarṇarūpāśca tulyatejojavāśca ye | samāni teṣāṃ liṅgāni viśeṣo yastu taṃ śṛṇu || dīrghāṅgā mṛdavaste ca dīrghapṛṣṭhakhurāśca te | āyāmapariṇāhābhyāṃ kiñcidaśvatarāśca te || supṛṣṭhahrasvajaghanā bindumanto'sukuṣṭhikāḥ | pṛṣṭhonnatonnatagrīvāḥ pūrvakāyasamunnatāḥ || dvijaiḥ kruddhāstvabhighnanti na dīnā bhartṛvatsalāḥ | mahāsanāḥ sthirāḥ śūrā bhūyiṣṭhaṃ piṅgalāśca te || na ca tyajanti patitaṃ saṅkaṭeṣvatha sādinam | etāvadeva vijñānaṃ bālhijānāṃ prakīrtitam || vānāyujā nātihrasvā na mahāntaḥ susaṃsthitāḥ | madhyapramāṇāḥ kolākṣāḥ pūrvakāyasamunnatāḥ || śaṅkukarṇā hrasvamukhā vṛttāṅgāstuṅganāsikāḥ | vṛttāyatāḥ kāyasamā hrasvapṛṣṭhatrikāśca te || hrasvameḍhrāṇḍakośāste sunetrāścāhagāminaḥ | cārugātrāḥ samāścaiva na dīnā dṛḍhakukṣikāḥ || khurairgardabhasaṃsthānairgambhīraparimaṇḍalaiḥ | sthirāḥ karmasu sarveṣu bhāre'dhvani ca pāragāḥ || dṛḍhāstarasvinaḥ śīghrā dhurakarmadurāsadāḥ |

9.p3.2

ye vātijānate karma te bhavantyuttamā hayāḥ || kṛṣṇānuvarṇā bhūyiṣṭhaṃ madhyakāśca bhavanti te | sattvatejobalopetā hayā vānāyujāḥ smṛtāḥ || teṣāmupakule jātā gāndhārāstān śṛṇuṣva me | kṛṣṇā kukkuṭakā dhūmrā kṛṣṇasārā vivārṇinaḥ || śoṇāśca bahuvarṇāśca kāyavantaḥ susaṃsthitāḥ | dṛḍhapaścārdhakāyāśca dṛptodagrāḥ purastataḥ || paścārdhāviṣamāścaṇḍā balinaḥ sthūlakesarāḥ | tanvāyatamukhāścaiva gāndhārakulajā hayāḥ || āraṭṭajānāṃ vijñānaṃ kīrtyamānaṃ śṛṇuṣva me | hrasvapṛṣṭhāḥ suṣṭhumukhāstanuvālāḥ śubhekṣaṇāḥ || udagrāyatapūrvārthā mṛdulakṣaṇatanūruhāḥ | tanutvaco hrasvavarṇā mṛdugrīvāḥ susaṃsthitāḥ || susaṃhitāḥ śaṅkakarṇā dṛḍhamadhyāḥ sukukṣikāḥ | śoṇā bhūpṛṣṭhataḥ śīghrā uccaromāntapārṣṇayaḥ || harivarṇānuvarṇāśca harisārāśca prāyaśaḥ | uccapāṇivihārāśca na ca vikṣiptacāriṇaḥ || mahājavāḥ suvikrāntāḥ pādāntaravihāriṇaḥ | āraṭṭajakulā hyevaṃ vijñeyā balino hayāḥ || teṣāmupakule jātāścāmpeyāstān śṛṇuṣva me | parimaṇḍalā hrasvapṛṣṭhā sugandhāḥ supratiṣṭhitāḥ || eṇajaṅghāstanūpādā gātravantaḥ suvikramāḥ | balavantaḥ suromāṇastejasā rajasānvitāḥ || sthūlākṣikūṭaghātāste sthirapādāḥ sukukṣikāḥ | samāṃsapūrṇakāyāśca cāmpeyāsturagāḥ smṛtāḥ || saindhavāḥ sthirapādāśca viśīrṇajaghanāḥ sthirāḥ | dīrghagrīvāḥ sukhāsyāste sthūlākṣāstanukesarāḥ || śaṅkakarṇā mahākāyā mahocchvāsāstanutvacaḥ | tanusṛkkā mahāprothā hayāste vaḍavodarāḥ || laghumehanamuṣkāste pucchavakrā mahaujasaḥ | mukhe pṛṣṭhe ca kalyāṇā hayāstejasvinastu te || śīlavanto balopetāḥ sarvakarmābhiyāyinaḥ |

9.p3.3

sattvavantaśca turagāḥ saindhavāḥ samudāhṛtāḥ || teṣāmupakule cāśvāstaittilā mandamedhasaḥ | sthūlagrīvāṃsahajavaḥ sthūlavāladhikesarāḥ || sthūlameḍhraphalāḥ kṣāntā balavanto javānvitāḥ | sāravantaḥ sugātrāśca samucchritaśirodharāḥ || saṃsthānavanto laghavò dṛḍhapādāḥ sukuṣkikāḥ | pṛthuvakṣolalāṭāste viśālajaghanekṣaṇāḥ || bhārādhvani kleśasahāḥ kṣutpipāsāsahāśca te | sattvavantaśca turagāstaittilāḥ samprakīrtitāḥ || susaṃsthānāścaturvṛttā mevakāḥ sthūlavakṣasaḥ | śaṅkakarṇāḥ suṣṭhumukhāstanusrakā madekṣaṇāḥ || dīrghāyatavidugrīvā gūḍhajatrumahorasaḥ | mahāsanāḥ pṛthugrīvāstanuvṛttorujaṅghakāḥ || hrasvakukṣikakūrcāste tanumadhyā mitodarāḥ | romaśāḥ pūrvasarvāṅgāḥ samaśīlā na karkaśāḥ || bahuvarṇadharāścitrā hayāḥ pāṭalapuṣpakāḥ | madhyamā dhvānacapalā madhyasārabalāstathā || sattvatejojavairmadhyā mevakāsturagāḥ smṛtāḥ | tatropamevakā hrasvāḥ sthūlavāladhikesarāḥ || mṛdvaṅgā durbalaśaphāstanugātrāḥ sukuṣkikāḥ | uccairbaddhaśirogrīvā durmukhā bahalaiḥ kaṭaiḥ || hrasvoraskā virūpākṣā hayāḥ syurupamevakāḥ | kulajā dīrghapṛṣṭhāṃsā hrasvameḍhraphalālasāḥ || vṛttagrīvāyatamukhāstanumadhyāḥ sukuṣkikāḥ | dīrghavāladhikeśāḥ syuḥ sūkṣmaromaśakesarāḥ || tanūraskāstu turagāḥ kulajāḥ samudāhṛtāḥ | aśvopakulajā hrasvāstanuprothorukukṣikāḥ || dīrghavāladhikeśāḥ syuḥ kulajaiḥ samaliṅgakāḥ | mandaprāṇālpatejaskāḥ karkaśā hrasvavikramāḥ || alpasattvālpamedhāśca turagāstūpakūlajāḥ | tadanusthāstu traigatī balavanto na karkaśāḥ || hrasvagrīvā mahoraskā rūkṣavāladhikesarāḥ |

9.p3.4

prāyaśaḥ śaravarṇāste dṛḍhapādaśaphāstathā || śaśakroḍāḥ śaśamukhāḥ śaśavāladhikesarāḥ | krodhanā nātiśūrāśca traigatī duḥkhavāhinaḥ || ārjuneyā mahoraskāḥ sthūlākṣāḥ sthūlakesarāḥ | sumukhāḥ sukukṣikāśca lambameḍhraphalāstathā || upaskandhavidugrīvāḥ kṛṣṇavarṇānuvarṇinaḥ | ājāneyā javākrūrāstvārjuneyāsturaṅgamāḥ || ārjuneyā eva ājāneyā ityucyante | sāvitreyā hrasvapṛṣṭhā vistīrṇajaghanā dṛḍhāḥ | puṣṭāsyā vakrajananāḥ sthūlavāladhikesarāḥ || dīrghapṛṣṭhoruśaphāste sthiramāṃsasugandhinaḥ | mṛdvaṅgāśca sunetrāśca pṛthupādā mahaujasaḥ || dīrghakaṭyaṃsapṛṣṭhāste sthiramāṃsā mahorasaḥ | varṣmavantaśca śūrāśca sāvitreyāsturaṅgamāḥ || yodheyā hrasvakarṇoṣṭhāḥ sāratejobalānvitāḥ | vṛttāyatonnatagrīvā vṛttamadhyorukukṣikāḥ || dīrghavāladhikeśāśca sukhurā nātipiṅgalāḥ | śreṣṭhāgratarmukhāścaṇḍāḥ suvibhaktāḥ suvakṣasaḥ

Commentaries (2)

Linked texts (4)