Pramāṇa · Search · About · API

Kalasara 5.p27

Kālasāra 5.p27

Language
Sanskrit

5.p27.1

hārītaḥ,– patitapāṣaṇḍanāstikasambhāṣaṇaṃ anṛtāślīlādikamupavāsadine varjayet | kaurme,– bahirgānyānyathān sūtaṃ patitañca rajasvalām | na spṛśennāpi bhāṣeta nekṣetta vratavāsare || strīṇāṃstu prekṣaṇāt saṅgāt tābhiḥ saṃkathanādapi | niḥsrandate brahmacaryyaṃ na dāreṣvṛtusaṅgamāt || garuḍapurāṇe, - smaraṇaṃ kīrttanaṃ keliḥ prekṣaṇaṃ guhyabhāṣaṇam | saṃkalpo'dhyavasāyaśca kāryyaniṣpattireva ca || etan maithunamaṣṭāṅgaṃ pravadanti manīṣiṇaḥ | taca pāraṇamāvaśyakam | pāraṇāttaṃ vrataṃ jñeyaṃ vratānte dvijabhojanam | asamāpte vrate pūrve naiva kuryyādvatāntaram || ityādityapurāṇokteḥ || brahmavaivartte, - sarvveṣvevopavāseṣu divā pāraṇamiṣyate | anyathā puṇyahāniḥ syādṛte pāraṇadhāraṇāt || tatrāpi pūrvāhna eva, - upavāseṣu sarveṣu pūrvāhne pāraṇaṃ bhavet | anyathā tatphalasyārddhaṃ dharmamevopasarpati || iti devalokteḥ | dharmaṃ yamam || pūrvāhne pāraṇāsambhave, - sandhyādikaṃ bhavennityaṃ pāraṇantu nimittataḥ | adbhistu pārayitvā tu naityakānte bhujikriyā || ityuktairjalapāraṇaṃ kṛtvā nityakarmmāṇi samāpya punaḥpāraṇe na doṣaḥ || tacca skānde spaṣṭam, - pārayitvodakenāpi bhuñjāno naiva duṣyati | aśitāmaśitā yasmādāpo vidbhissamīritāḥ || nanu, - tithīnāmeva sarvvāsāmupavāsavratādiṣu | tithyante pāraṇaṃ kuryyāt vinā śivacaturddaśīm || iti sphāndoktestithyantapratīkṣāyāṃ kathaṃ pūrvāhṇe pāraṇamiti cet satyam,– tithyante cotsavānte ca pāraṇaṃ yatra codyate | yāmacayorddhavarttinyāṃ prātareva hi pāraṇam || iti smṛtyantarāt praharacayaparyantaṃ tithyantāpekṣā | anyathā pūrvāhna eva ||

5.p27.2

vratādivityatra ādigabdena ekabhaktanaktāyācitavratāni gṛhyante, iti mādhavācāryyāḥ || iti ca sādhāraṇapāraṇavidhiḥ | viśeṣastu kṛṣṇajayantyādiṣu lekhyaḥ || yadyapi pāraṇaśabdaḥ pāra tīrasamāptāviti dhātorutpannatavena samāptimātravācakastathāpi lokaśāstrayorupavāsasamāptāveva paṅkajādiśabdavat yogarūḍhaḥ || athaikabhaktaṃ nirṇīyate brāhme vaiśvānaravrate,– pratipadyekabhaktāśī samāpte kapilāpradaḥ | iti | tacca ekabhaktaṃ trividham | svatantramanyāṅgamupavāsapratinidhirūpañceti | tatra vaiśvānaravratādiṣu svatantram,– pūjāvrateṣu sarveṣu madhyāhnavyāpinī tithiḥ | : tathā “madhyāhne pūjayet nṛpa” ityādivihitagaṇeśavratādāvavyāptam | tithau yatropavāsaḥ syādekabhakte'pi sā tithiḥ | iti sumantuvākyādivihitamupavāsapratinidhirūpam | tatrānyāṅge pradhānānusāreṇa mukhyasya netavyatvāddininaḥ pūjāvidhermadhyāhne vihitatvena taṅgasyaikabhaktasyāparāhnāhvau prāthamāptatvāccaiva mukhyakālāpekṣā || kiñca yadā svatantraikabhakte'pi kenacinnimittena mukhyakālāsambhave gauṇakālo'bhyanujñāyate | tadā kiṃ vācyamanyāṅge | upavāsapratinidhirūpasya ca upavāsatithau kāryyatvaṃ tasya gauṇopavāsatvāt | “tithau yatropavāsaḥ syādekabhakte'pi sā tithiḥ” iti sumantūkteśca | tacca mārkaṇḍeyapurāṇe | “ekabhaktena naktena” iti vakṣyamāṇaikādaśīvratādāvuktam || evañca, pāriśeṣyāt svatantraikabhakte mukhyakālāpekṣā || tatkarmakālastatsvarūpañca skānde,— dinārddhasamaye'tīte bhujyate niyamena yat | ekabhaktamiti proktamatastasmāt divaiva hi || devalauktau tu nyūnagrāsacayeṇa tu iti viśeṣaḥ |

5.p27.3

niyamenetyanena haviṣyabhojanaprāptiḥ | tanmukhyakālastu pañcadhāvibhaktāharmadhyāhnāparabhāgarūpo dinārddhasyopari sārddhamuhūrttaparimitaḥ kālaḥ | dinārddhe'tīte sati samanantarabhāvitvādastamayāt prācīno'vaśiṣṭaḥ kālo gauṇaḥ | divetyabhyanujñānāt || evaṃ vyavasthite sati madhyāhnavyāpinī tithirgrāhyā,— udaye tūpavāsasya naktasyāstamaye tithiḥ | madhyāhnavyāpinī grāhyā ekabhaktavrate tithiḥ || iti baudhāyanokteḥ | tatra nirṇayasya viṣayasya ṣor̤hābhedā jñeyāḥ | pūrvedyureva madhyāhnavyāptiḥ | paredyureva tadvyāptiḥ | ubhayatra tadvyāptiḥ | nobhayatra tadvyāptiḥ | ubhayatra sāmyena tadekadeśavyāptiḥ | ubhayatra vaiṣamyeṇa tadekadeśavyāptiśceti | tatrādyadvitīyayorna sandehaḥ | anyadine madhyāhnāvyāpterabhāvāt | tṛtīye pūrvaviddhā grāhyā | mukhyakālavyāpteḥ samatve'pi gauṇakālavyāpteradhikatvāt | caturthe pūrvaviddhaiva | dinadvaye mukhyakālavyāpterabhāve'pi gauṇakālavyāptilābhāt | pañcame'pi pūrvaviddhaiva | mukhyakālavyāpterubhayatra sāmye'pi adhikagauṇakālavyāptiprāpteḥ | ṣaṣṭhe tu yadā pūrvadyurmadhyāhnaikadeśe'dhikavyāptistadādhikyāt gauṇakālavyāpteśca pūrvaviddhaiva | tasminneva ṣaṣṭhe yadā paredyurmadhyāhnakadeśe'dhikavyāptistadā paraviddhaiva paredyurgauṇakālavyāptyabhāve'pi mukhyakālavyāptyādhikyāt | ityekabhaktanirṇayaḥ

Linked texts (4)