Pramāṇa · Search · About · API

Kalasara 6.p120

Kālasāra 6.p120

Language
Sanskrit

6.p120.1

śrautasmārttakriyāḥ sarvā dvādaśe māsi kīrttitāḥ | trayodaśe tu sarvāstā niṣphalā iti kīrttitāḥ || niṣphalā ityuktaiḥ kāmyakarmaniṣedhaḥ | dṛṣṭādisarvakāmyaṃ tu malamāse vivarjayet | iti smṛtyantaroktaḥ | nitye naimittike kuryyāt prayataḥ sanmalotsuce | iti vṛhaspatyukternityanaimittikakaraṇaṃ| adhimāse nipatite'pyeṣa eva vidhikramaḥ | iti smṛterārambhasamāptimadhye malamāsapāte'pi pūrvārabdhakāmyaṃ kāryyameva | ārambhasamāpane tu śuddhakāla eva,— asūryyā nāma ye māṣā na teṣu mama sammatāḥ | vratānāṃ caiva yajñānāmārambhāśca samāptayaḥ || ityuktaiḥ | yattu kāṭhakagṭahye,— pravṛttaṃ malamāsāt prāk kāmyaṃ karma samāpitaṃ | āgate malamāse'pi tatsamāpyaṃ na saṃśayaḥ || dūti | tat sāvanamānapravṛttakṛcchracāndrāyaṇaṃ hi na satrādiviṣayaṃ | gārgyaḥ,— apūrvadevatāṃ dṛṣṭvā śuciḥ syācchraklabhārgave | malamāse'pyanāvṛttatīrthayātrāṃ vivarjayet || tathācāpūrvadevadarśanāpūrvatīrthayātre niṣiddhe | malamāse prakrānte dineṣvahaḥsu gacchatsu yadi kaścidālo bālagrahamahmarācasādinā gṭahyeta yadi vā rogavṛddhimaṃhitau syāt, yadi vā vṛṣṭipratibandhaḥ syāt, yadi vā rājadroha āpatet, yadi vā abhicāraḥ kenacit prārabhyeta, tatra malamāsasya samāptipratīkṣāyāṃ vākhādibādhādikaṃ syāt, tasmāttatpratīkārasya kartumucitalādātyayikakāryyeṣu śuddhanapecaṇasya autsargikatvāt | "adyaiva yajetābhiścaryamāṇaḥ" ityādi varttamānārthaśānacapratyayāntaśabdādibhiḥ samānakālatvāviśeṣācca malamāse'pi tādṛśakarmaṇārambhaḥ samāpanaṃ ca kāryameva | nityanaimittikayorapi yadananyagatikaṃ, tadeva malamāse kāryaṃ |

6.p120.2

sagatikaṃ tu na kāryaṃ | tathāca, kāṭhakagṛhye, - malamāse'nanyagatiṃ kuryyānnaimittikīṃ kriyāṃ | gṛhyapariśiṣṭe'nanyagatikāni yathā, - avaṣaṭkāra-homāścaparva cāndrāyaṇaṃ tathā | malamāse'pi karttavyaṃ kāmyā dṛṣṭorvivarjayet || avaṣaṭkārahomāgnihotropāsanavaiśvadevādyaḥ | kāṭhakagṛhye,somayāgādikarmāṇi kāmyānyapi malonmuce | ṣaṣṭhośvāgrayaṇādhānacāturmāsyādikānyapi || mahājayāṣṭakāśrāddhopākarmādyapi karma yat | svasvamāsaviśeṣasya vihitaṃ varjayenmale || tathāca vasante vihitasya somayāgasya malamāse ca varjane'pi śuddhamāse'nuṣṭhānasambhavāt sagatikatvaṃ | evamādi sagatikanityānāṃ varjanaṃ | ṣaṣṭhoṣṭiḥ kāṭhakaśākhādau siddhā | mātsye,- ādhānaṃ yajñakarmāṇi prāyaścittavratāni ca | na kuryyānmalamāse'pi śukragurvorupaplave || saṃkrāntirahite māse kuryādāgrayaṇaṃ na vā | iti paiṭhīnasinā vikalpitatvādāgrayaṇasya sagatikāgatikayorudāharaṇaṃ na viruddhaṃ | jāteṣṭe'śauce'vasite, yathānuṣṭhānaṃ, tathā malamāse'pyavasite'nuṣṭhātuṃ śaktatvādasagatikanaimittikatvājjāteṣṭirna kāryā | evamādisagatikanaimittikānāṃ varjanaṃ | candrasūryyagrahe snānaṃ śrāddhadānajapādikaṃ | kāryāṇi malamāse tu nityanaimittikaṃ tathā || iti yamavacanādagatikanaimittikāni grahaṇasnānādīni kāryāṇyeva | janmamaraṇārttavāśaucādīnāṃ sāvanamānapravṛttatvāttadācaraṇaṃ | “sūtakādipariccheda” ityādi tadvacanamuktaṃ | smṛtisaṃgrahe, - nāmakarma ca puṃsutiḥ sīmantonnayanaṃ vrataṃ | malonmuce'pi kurvīta nimittaṃ yadi jāyate || jātakarmānyakarmāṇi navaśrāddhaṃ tathaiva ca | śrāddhajātakanāmāni yena saṃskārasannatāḥ ||

6.p120.3

malonmuce'pi karttavyā dṛṣṭauḥ kāmyāśca varjayet | gautamaḥ, - dānakarmaṇi yacchrāddhaṃ navaśrāddhaṃ tathaiva ca | grahaṇe puṃsavādau ca tatpūrvvasya parasya ca || navaśrāddhaṃ tu,-caturthe pañcame caiva navame daśame tathā | yadadya dīyate jantostannavaśrāddhamiṣyate || puṃsavādiyadena puṃsavanasīmantonnayanajātakarmanāmakaraṇabahirnikramaṇānnaprāśanānāṃ saṃgrahaḥ | tathāca śatānandaḥ,cūr̤āvārkammaklṛptaṃ karma malamāse'pi kārayet | teṣāṃ sāvanamānena ṛṣibhiḥ parikīrttanāt || evaṃ ca, – nāmātnaprāśanaṃ colaṃ vivāhaṃ mauñjībandhanaṃ | niṣkrāmaṃ jātakamīpi kāmyaṃ vṛṣavisarjanaṃ || astage ca gurau śukre bāle vṛddhe malīmluce | udyāpanamupārambhaṃ vratānāṃ caiva kārayet || iti vṛddhagārgyavacane jātakarmārdīnāṃ yo niṣedhaḥ sa prātasvikakāleṣu kadācidanuṣṭhitānāṃ teṣāṃ kālāntare'nuṣṭhānapace boddhavyamiti sarvaṃ samañjasamiti vadāmaḥ | bṛhaspatiḥ, - nityanaimittike kuryāt prayataśca malīmluce | tīrthasnānaṃ gajacchāyāṃ pretaśrāddhaṃ tathaiva ca || gajacchāyālakṣaṇaṃ likhitaṃ | asya naimittikelepi punarvacanamevaṃjātīyānāṃ mahāvaiśākhīprabhṛtīnāṃ malīmluce nityanivṛttyarthamiti kecit, tanna | roge cālabhyayoge ca sīmante puṃsave tathā | yaddadāti samuddiṣṭaṃ pūrvvacāpi na duṣyati || iti marīcivacanāt | tathāca bṛhaspativacane gajacchāyāpadaṃ alabhyayogopalakṣaṇamityavagantavyaṃ | ataeva kālādarśauyasaṃgrahakārikāyāṃ, - rogaśāntiralabdhe ca yoge śrāddhavratāni ca | iti malamāse karttavyatvenoktaṃ |

6.p120.4

sarvvanityakarmaṇāṃ māsadvaye'pi kāryyatvena uktatvāt malamāse'pi darśaśrāddhaṃ yugādiśrāddhadāne ca syuḥ

Linked texts (3)