Pramāṇa · Search · About · API

Bhuvanadipa 3

Bhuvanadīpa 3

Language
Sanskrit

Contents

3.2

dinakarakaranikaranihatatamaso nabhasaḥ sa paridhiruditastaiḥ
si0 śi0 golādhyāyaḥ
isa prakāra—
aśvinī 4, bharaṇī 4, kṛttikā 1 caraṇa = meṣa rāśi
kṛttikā 3, rohiṇī 4, mṛgaśīrṣa 2 caraṇa = vṛṣa rāśi
mṛgaśīrṣa 2, ārdrā 4, punarvasu 3 caraṇa = mithuna rāśi
punarvasu 1, puṣya 4, āśleṣā 4 caraṇa = karka rāśi
maghā 4, pūrvāphālgunī 4, uttarāphālgunī 1 caraṇa = siṃha rāśi
uttarāphālgunī 3, hasta 4, citrā 2 caraṇa = kanyā rāśi
citrā 2, svātī 4, viśākhā 3 caraṇa = tulā rāśi
viśākhā 1, anurādhā 4, jyeṣṭhā 4 caraṇa = vṛścika rāśi
mūla 4, pūrvāṣār̤hā 4, uttarāṣār̤hā 1 caraṇa = dhanu rāśi
uttarāṣār̤hā 3, śravaṇa 4, dhaniṣṭhā 2 caraṇa = makara rāśi
dhaniṣṭhā 2, śatabhiṣā 4, pūrvābhādrapadā 3 caraṇa = kumbha rāśi
pūrvābhādrapadā 1, uttarābhādrapadā 4, revatī 4 caraṇa = mīna rāśi
pañcatārāgrahoṃ (maṃgala, budha, bṛhaspati, śukra aura śani) ke do-do gṛhasthāna paṭhita
sūrya ne siṃha ko parākramī dekha kara apanā āśraya sthāna banāyā | sūrya mitra
candramā ne siṃha rāśi ke āsanna sthita karka ko apanā āśraya sthāna banāyā
‘bhūmeḥ piṇḍaḥ śaśāṅkakaviravikujejyārkinakṣatrakakṣā’ – arthāt candra,
evaṃ rāśiyoṃ ke svarūpa, guṇa, ākṛti tathā prabhāva se jātaka ke ūpara āne
kevala prāṇimātra ko prabhāvita karate haiṃ, balki ve vanaspatiyoṃ, samudra, ṛtu,
rājānau bhānuhimagū netā jñeyo dharātmajaḥ
budho rājakumāraśca sacivau gurubhārgavau
preṣyeko ravi putraśca senā svarbhānupucchakau
atha grahoccanīcadvāram

3.13

ravermeṣatule prokte candrasya vṛṣavṛścikau
bhaumasya mṛgakarkau ca kanyāmīnau budhasya ca

3.14

jīvasya karkamakarau mīnakanye sitasya ca
tulāmeṣau ca mandasya uccanīce udāhṛte

3.3

paramoccagatāḥ grahāḥ sarvatastejakāriṇo jāyante | idamapyatra jñeyaṃ
yatparamoccāṃśe grahā tejaskarāstatpaścāt śanaiḥ śanaiḥ patitatejāṃsi bhavanti
jātake uccasthitānāṃ grahāṇāṃ phalamitthaṃ gaditaṃ vidyate—
sukhī bhogī dhanī netā jāyate maṇḍalādhipaḥ
nṛpatiścakravartī ca sūryādyuccairanukramāt
svoccagau raviśītāṃśū janayetāṃ narādhipam
uccasthau dhaninaṃ khyātaṃ svatrikoṇagatāvapi
andhaṃ digambaraṃ mūrkhaṃ parapiṇḍopajīvinam
kuryātāmatinīcasthau puruṣaṃ śaśibhāskarau
atha śatrumitradvāram

3.15

ravīndubhaumaguravo jñaśukraśanirāhavaḥ
svasmin mitrāṇi catvāri parasmin śatravaḥ smṛtāḥ

3.16

atha grahāṇāṃ paraṃ vairakathanam—
rāhurvyoḥ paraṃ vairaṃ gurubhārgavayorapi
himāṃśubudhayorvairaṃ vivasvanmandayorapi

3.17

jñaśanī suhṛdau mitrāṇyarkacandrakujāḥ sadā
pūjyavargau gurusitau saiṃhikeyasya kathyate

3.4

atha rāhugṛhoccanīcadvāram

3.18

yadbudhasya grahasyoccaṃ rāhostad gṛhamucyate
yadbudhasya gṛhaṃ rāhostaduccaṃ bruvate budhāḥ

3.19

kanyā rāhugṛhaṃ proktaṃ rāhūccaṃ mithunaṃ smṛtam
rāhunīcaṃ dhanurvarṇādikaṃ śanivadasya ca

3.20

aṅgīkṛtaṃ saumyagṛhaṃ suhṛttvātkanyāhvayaṃ tacca vidhuntudena
tatsaptamaṃ yat śikhinā gṛhītaṃ mīnāhvayaṃ ceti budhā vadanti
rāhuduṣṭaḥ paraṃ kiñcidudāste mitrasadmani
kanyāmithunayoḥ kiñcid vidhatte śubhamapyayam

3.5

atha ketusthitidvāram

3.21

rāhucchāyā smṛtaḥ keturyatra rāśau bhavedayam
tasmāt saptamake ketū rāhuḥ syādyatra cāṃśake

3.22

tasmādaṃśe saptame syāt ketoraṃśo navāṃśakaḥ
triṃśāśo bhāgaśabdena pāramparyamidaṃ guroḥ

3.6

pāta ko rāhu tathā paścima pāta ko ketu kahate haiṃ | ye pāta ṣaḍbhāntarita hone ke
pratyakṣamāha idaṃ vacanaṃ yasmin grahatriṃśāṃśe rāhuḥ syāt tasmin grahatriṃśāśe ketuḥ
syāt | ------evaṃ horādreṣkāṇadaśāṃśā jñeyāḥ
vastutaḥ jahām̐ vibhājana aṃśā pradhāna ho, arthāt rāśi ke badalane se
atha grahasvarūpādidvāram

3.23

bhārgavendu jalacarau jhajīvau grāmacāriṇau
rāhukṣitijamandārkā bruvate'raṇyacāriṇaḥ

3.24

jñāta karanā hai | jalacara graha lagneśa lagnasthita yā lagna ko dekhatā ho to praśna
jala, tālāba, kūpa, tar̤āga, vāpī, jalasrota evaṃ tatsambandhī pradeśoṃ se
sambandhita hogā | grāmacara graha yadi praśnalagna se kisī taraha sambandhita ho to
praśna-nagara, grāma, janapada, manoraṃjana sthala tathā sabhādikoṃ se jur̤ā hogā
vanacara graha yadi praśnalagna se kisī prakāra jur̤ā ho to praśnakarttā nirjana, vana,
parvata tathā khanija se sambandhita praśna hogā
atha grahāṇāṃ prabhātādikālajñānamāha—
prabhātāmindujagurū madhyāhnaṃ ravibhūmijau
aparāhnaṃ bhārgavendū sandhyāṃ mandabhujaṅgamau

3.25

atha grahāṇāṃ tiryagādidṛṣṭiḥ—
tiryag dṛśau budhasitau bhaumārkau vyomadarśinau
jīvendū samadṛṣṭī ca śanirānhū tvadho dṛśau

3.26

bhaumasūryāvūrdhvadṛṣṭisampannau bhavataḥ | vyomadarśinau śabdasyārtha ūrdhvadarśinau bhavati
jīvendū bṛhaspaticandrau samadṛṣṭī bhavataḥ | śanirāhū adhodṛṣṭī bhavataḥ | anena
ślokamādhyamena naṣṭavastuno diśānayanaṃ bhavati | lagnamupari grahāṇāṃ
dṛṣṭibhirnaṣṭavastunaḥ sthitiḥ sthānaṃ ca jñāyate | ajñāparaḥ śloko diśo jñānāya
labhyate, tadyathā—
śukrārkau staḥ pūrvamukhau gurusaumyāvuḍunmukhau
somaśanī pratīcyau ca śeṣā dakṣiṇato mukhāḥ
praśnakāle yadi budhaśukrau balinau lagnaṃ paśyataḥ tadā'pahṛtaṃ vastu bhittau gopitaṃ
vidyate | evameva bhaumārkau yogakārakau tadā tadvastu ākāśe gṛhasyoccabhāge,
uparīntane sthāne vā rakṣitaṃ bhavati | jīvendū yogakārakau staḥ tadā tadeva vastu
gṛhe, prakoṣṭhe, aṅgaṇe same bhūbhāge vā sthitaṃ bhavati
śanirāhū yogakārakau tadā naṣṭavastu bhūmeḥ khāte, parikhāyāṃ vā rakṣitaṃ
bhavati
atha grahadṛṣṭi cakra—
<td ग्रह</td
<td pūrṇadṛṣṭi</td
<td ekapādadṛṣṭi</td
<td dvipādadṛṣṭi</td
<td tripādadṛṣṭi</td
<td viśiṣṭadṛṣṭi</td
<td sthānabodha</td
<td sūrya</td
<td ūrdhva</td
<td chata, valabhī evaṃ bhūmi se ūpara</td
<td candra</td
<td सम</td
<td samabhūmi, kamarā, ām̐gana ādi</td
<td ūrdhva</td
<td chata, valabhī evaṃ bhūyi se ūpara</td
<td tiryag</td
<td bhitti (dīvāra), konā</td
<td सम</td
<td samabhūmi, kamarā, ām̐gana ādi</td
<td śukra</td
<td tiryag</td
<td bhitti (dīvāra), konā</td
<td शनि</td
<td अधः</td
<td suraṃga, bhūmi ke nīce, aṇḍaragrāuṇḍa</td
<td अधः</td
<td suraṃga, bhūmi ke nīce, aṇḍaragrāuṇḍa</td
atha grahāṇāṃ prakṛtinirūpaṇam—
pittaṃ prabhākarakṣmājau śleṣmā bhārgavaśītagū
jñagurū samadhātū ca pavanau rāhumandagau

3.27

atha grahāṇāṃ rasajñānamāha—
kujārkau kaṭukau jīvo madhurastuvaro budhaḥ
kṣārāmlau candrabhṛgujau tīkṣṇau sarpārṃkanandanau

3.28

lagnaṃ paśyati yaḥ kheṭastasya yaḥ kathito rasaḥ
bhojane'sau raso vīryakramādgrāhyāḥ pare rasāḥ ||³
graharasacakrasūrya & candra & maṃgala & budha & guru & śukra & śani & rāhu \\
kaṭu & namakīna & kaṭu & kaṣāya & mṛdu & khaṭṭā & tīkṣṇa & tīkṣṇa \\
atha grahāṇāṃ dhātumūlajīvasaṃjñā—
mandendūragabhaumāḥ syurdhātuḥ savitṛbhārgavau
mūlaṃ jīvaśca saumyaśca jīvaṃ prāhurmahādhiyaḥ

3.29

atha grahāṇāṃ dvipadādisaṃjñā—
dvipadau bhārgavagurū bhaumārkau ca catuṣpadau
pakṣiṇau budhasaurī ca candrarāhū sarīsṛpau

3.30

jīvasaṃjñāntargata dvipadādibodhakacakra—
<td sūrya</td
<td candra</td
<td मंगल</td
<td śukra</td
<td शनि</td
<td catuṣpada</td
<td sarīsṛpa</td
<td catuṣpada</td
<td pakṣī</td
<td dvipada</td
<td dvipada</td
<td pakṣī</td
<td sarīsṛpa</td
<td saṃjñaka</td
<td saṃjñaka</td
<td saṃjñaka</td
<td saṃjñaka</td
<td saṃjñaka</td
<td saṃjñaka</td
<td saṃjñaka</td
<td saṃjñaka</td
atha grahāṇāṃ jātinirūpaṇam—
viprau śukraguru kṣatrau kujārkau śūdra indujaḥ
induvaiśyaḥ smṛtau mlaicchau saiṃhikeyaśanaiścarau

3.31

atha grahāṇāṃ dehasvarūpaṇam—
sthūla induḥ sitaḥ ṣaṇḍhaścaturastrau kujoṣṇagū
vartulau saumyadhiṣaṇau dīrghau śanibhujaṅgamau

3.32

atha grahāṇāṃ varṇasvarūpanirūpaṇam—
raktavarṇaḥ kujaḥ prokto dhiṣaṇaḥ kanakadyutiḥ
śukapicchasamaḥ saumyo gaurakāntirathoṣṇaguḥ

3.33

maṃdārakasya puṣpeṇa samadyutiranuṣṇaguḥ
kaviratyantadhavalaḥ phaṇī kṛṣṇaḥ śanistathā

3.34

jātakapārijātakāra [vaidyanātha] tathā bṛhajjātakakāra ne maṃgala ko raktagaura varṇa
[pāṭala] mānā hai | śeṣa ācāryoṃ ne ise kevala rakta varṇa kā kahā hai | budha ko
prāyaśaḥ ācāryoṃ ne harita varṇa kā mānā hai, parantu nīlakaṇṭhīkāra ne ise nīla
varṇa kā kahā hai | padmaprabhasūri, nīlakaṇṭha, vaidyanātha tathā anya ācāryoṃ ne guru ko
parāśara, varāhamihira tathā vaidyanātha ne ise śyāma mānā hai | śani ko sabhī
ācāryoṃ ne kṛṣṇavarṇa kā mānā hai parantu nīlakaṇṭha ne ise nīlavarṇa kā mānā hai
yā vyakti kā varṇa bhī vahī hogā | isake ādhāra para naṣṭa yā prāptavya vastu ke
varṇa ko jānā jā sakatā hai
atha grahāṇāmadhikāraviśeṣaḥ—
avanīśo dinamaṇistapasvī rohiṇīpriyaḥ
svarṇakāraḥ kṣiteḥ putro brāhmaṇo rohiṇībhavaḥ

3.35

vaṇiguruḥ kavirvaiśyo vṛṣalaḥ sūryanandanaḥ
saiṃhikeyo niṣādaśca sarvakāryeṣu sammataḥ

3.36

kṛpaṇo jñeyaḥ | śukro vaiśyaḥ | ayamatidhanī vedyaḥ | śanaiścaro dāso bhṛtyo vā sadaiva
sevārataḥ kathitaḥ | rāhu atīva nimnavarṇa aspṛśyaḥ
atha grahāṇāṃ dhātucintāviśeṣamāha—
śukre candre bhavedraupyaṃ budhe svarṇamudāhṛtam
gurau ratnayutaṃ hema sūrye mauktikamucyate

3.37

bhaume trapu śanau lauhaṃ rāhāvasthīni kīrtayet
dhātorviniścaye jñāte viśeṣo'smādudāhṛtaḥ

3.38

ābhūṣaṇoṃ ko batalāyā hai | bṛhaspati graha ratna jaṭita ābhūṣaṇoṃ ko nirdeśita
hai | śani graha lohā tathā patthara ko iṃgita karatā hai | rāhu asthi tathā hāthī dām̐ta
atha grahāṇāṃ sthānaviśeṣanirūpaṇam—
śurke candre jalādhāro devatāvasatirgurau
ravau catuṣpadasthānamiṣṭakāni cayo budhe

3.39

dagdhasthānaṃ kuje proktaṃ śanau rāhau ca bāhyabhūḥ
amībhirhibukasthāne naṣṭabhūmiṃ vilokayet

3.40

apahṛta vastu ko jānanā cāhie | ina grahoṃ arthāt sūryādi navagrahoṃ ke caturtha
lagneśa yā anya koī graha caturtha sthāna meṃ sthita ho yā use dekhatā ho to naṣṭa
hai
lagna ke sātha hī sātha caturtha sthāna meṃ koī graha sthita ho yā use dekhatā
ācārya nīlakaṇṭha ne bhī caturthasthāna ke hī ādhāra para naṣṭavastu ke sthāna
atha caturthagṛhe turyeśvaro'tha yaḥ syād grahastato jñeyam
mande malinasthāne candre'mbuni gīṣpatau surārāme
bhaume vahnisamīpe ravau gṛhādhiścarāsanasthāne
talpe śukre saumye pustakavittānnayānapārśve ca
padmaprabhūsūri kā mata praśnaśāstra sambhata hai tathāpi budha graha nirdiṣṭa sthāna tathā śukra
atha grahāṇāṃ strīpuruṣa vibhāgamāha—
jīvamaṅgalamārtaṇḍānvadantipuruṣānbudhāḥ
somasomajamandāhibhṛguputrāṃśca yoṣitaḥ

3.41

dīptiḥ—caurādi jñāne puruṣaḥ strī veti nirṇayāya atra ślokaḥ
prastūyate—
budhāḥ gaṇakapravarāḥ jīvamaṅgalamārtaṇḍān bṛhaspatibhaumasūryāt grahān puruṣā
narasaṃjñakā vadanti kathayanti | somasomajamandāhibhṛguputrāṃśca
candrabudhaśanirāhuśukragrahān yoṣitaḥ strīsaṃjñakān vadantīti
yuvā kujaḥ śiśuḥ saumyaḥ śaśiśukrau ca madhyamau
mandamārtaṇḍadevejyaphaṇinaḥ sthavirā grahāḥ

3.42

atha grahāṇāṃ prakṛtisvarūpam—
bhaumamandyārkabhogīndrāḥ prakṛtyā duḥkhadā nṛṇām
jñaguruśvetakiraṇaśukrāḥ sukhakarāḥ sadā

3.7

sāmānyavacanamapyatropalabhyate—
guruścandro budhaḥ śukraḥ śubhā vārāḥ śubhe smṛtāḥ
krūrāstu krūrakṛtyeṣu grāhyā bhaumārkasūryajāḥ
inake matānusāra candramā sarvadā 'alpabalī' tathā 'śreṣṭha' sthiti meṃ hī
budhagraha pāpagrahoṃ ke sātha pāpaphala tathā saumya grahoṃ ke sātha saumya phala
krūragraho'rkaḥ kujasūryajau ca
pāpau śubhāḥ śukraśaśāṅkajīvāḥ
saumyastu saumyo vyatimiśrato'nyairvagaistu tulyaprakṛtitvameti
iti grahasvarūpādidvāram
atha bhāvavicāradvāram

3.43

tanubhāvanirūpam
rūpalakṣaṇavarṇānāṃ kleśadoṣasukhāyuṣām
vayaḥ praṇāmajātīnāṃ tanusthānānnirīkṣayet

3.44

dvitīya (dhana) bhāvanirūpaṇam
maṇimuktāphalaṃ suvarṇaṃ ratnadhātukadambakam
krayāṇakārghasarvāṇi dhanasthānānnirīkṣayet

3.45

atha tṛtīyabhāvanirūpaṇam—
bhaginībhrātṛbhṛtyānāṃ dāsakarmakṛtāmapi
kurvīta vīkṣaṇaṃ vidvān samyagduścikyaveśmani

3.46

atha caturthabhāvanirūpaṇam—
vāṭikākhalakakṣetramahauṣadhinidhīniha
vivarādi praveśaṃ ca paśyet pātālato budhaḥ

3.47

atha pañcamabhāvanirūpaṇam—
garbhāpatyavineyānāṃ mantrasādhanayorapi
vidyābuddhiprabandhānāṃ sutasthānādviniścayaḥ

3.48

atha ṣaṣṭhabhāvanirūpaṇam—
sairaibhīripusaṃgrāmagovoṣṭrakrūrakarmaṇām
mātulātaṅkaśaṅkānām ripusthānādvinirṇayaḥ

3.49

atha saptamabhāvanirūpaṇam—
vāṇijyaṃ vyavahāraṃ ca vivādaṃ ca samaṃ paraiḥ
gamāgamakalatrāṇi paśyet prājñaḥ kalatrataḥ

3.50

athāṣṭamabhāvanirūpaṇam—
nadyuttāre'dhvavaiṣamye durge śātravasaṃkaṭe
naṣṭe daṣṭe raṇe vyādhau chidre chidraṃ nirīkṣayet

3.51

atha navamabhāvanirūpaṇamvāpīkūpataḍāgādiprapādevagṛhāṇi ca
dīkṣāṃ yātrāṃ maṭhaṃ dharmaṃ dharmānniścitya kīrtayet

3.52

atha daśamabhāvanirūpaṇam—
rājyaṃ mudrāṃ puraṃ paṇyaṃ sthānaṃ pitṛ-prayo janam
vṛṣṭyādivyomavṛttāntaṃ vyomasthānānnirī kṣayet

3.53

athaikādaśabhāvanirūpaṇam—
gajāśvayānavastrāṇi sasyakāñcanakanyakāḥ
vidvān vidyārthīyorlābhaṃ lakṣayellābhalagnataḥ

3.54

atha dvādaśabhāvanirūpaṇam—
tyāgabhogavivādeṣu dāneṣṭakṛṣikarmasu
vyayasthāneṣu sarveṣu viddhi vidvan ! vyayaṃ vyayāt

3.8

atheṣṭakālanirṇayadvāram

3.55

bhāgaṃ vāridhivārirāśirāśiṣu (144) prāhurmṛgādye budhā :
ṣaṭke bāṇakṛpīṭayonividhuṣu (135) syātkarkaṭādye punaḥ
pādai: saptabhiranvitai: (7) prathamakaṃ muktvā dinādye dale
hitvaikāṃ ghaṭikāṃ pare ca satataṃ datveṣṭakālaṃ vadet

3.56

atrāśayaḥ śarīracchāyā + 6 bhājyasaṃjñakam | bhājaka saṅkhyā 121
atropalabdhiriṣṭa ghaṭikā jñeyā
anya prakāraḥchāyāpādai iti muni 7 saṃyujyānnandāṣṭabāhudhruvarāśilabdhe | nayanavihvalaṃ
dvābhyāṃ hīnaṃ dalīkaraṇaṃ tasmāccheṣamardha dalīkriyate divaso gamyate
induḥ sarvatra bījābho lagnaṃ kusumaprabham
phalena sadṛśoṃ'śaśca bhāvaḥ svādusamaḥ smṛtaḥ

3.57

sūrya 3|| bala
candra 5 bala
bhauma 1|| bala
budha 2 bala
guru 3 bala
śukra 2 bala
śani 1|| bala
rāhu 1|| bala
gṛhaviṃśopaka yoga = 20 bala
yadi nīca rāśi kā graha lagnastha ho yā lagna ko dekhatā ho to utane
bhāveśa se phalopabhoga kā kathana karanā cāhie
yogāḥ phalāni kathitāḥ kusumāni bhāvāḥ
lagnaṃ praroha iva patra samastadīśaḥ
rāśeḥ patistaruṇakāṇḍamayaḥ pradīptaścandraḥ sadā phalita pādapabījarupaḥ
arthāt phalitaśāstravṛkṣa kā bīja candramā, balī rāśīśa majabūta skandha, lagna
atha lagnasya bhūtabhāvivartamānasvarūpanirūpaṇam—
uditaṃ cintayed bhāvaṃ bhāvibhūtaṃ ca cintayet
kāryabhāvena yogaṃ ca kāryabhāvasthitaṃ graham

3.58

atha lagneśasya vicārāvaśyakatāmāha—
uditasyādau bhāvasyādhipati cintayetprayatnena
tadanu ca nātho yasminnāsīd bhāve vicāryaṃ tat

3.59

svāmitranīcagovakraḥ svarāśisyo'rivargagaḥ
lagnād dvādaśagaḥ ṣaṣṭhaḥ krūrayukto'tha vīkṣitaḥ
yāmyo rāhostu pucchasya bālo vṛddho'stago jitaḥ
muthaśīlo muśarīphe ca pāpairityabalo grahaḥ
ete doṣāssanti | ebhirdoṣai rahito lagneśaḥ śubhado bhavati | grahāṇāṃ dīptadīnamudita
svasthasuptanipīḍitamuṣitaparihīnasuvīryādhikavīryabhedā bhavanti | tatra nāmasadṛśaṃ
phalamapi cintyam
sbocce dīptaḥ samākhyāto nīce dīnaḥ prakīrtitaḥ
mudito mitragehasthaḥ svasthaśca svagṛhe sthitaḥ
śatrugehasthitaḥ supto jitonyena nipīḍitaḥ
nīcābhimukhago hīne muṣito'staṅgato grahaḥ
suvīryaḥ kathitaḥ prājñaiḥ sboccābhimukhasaṃsthitaḥ
adhivīryo nigaditaḥ suraśmiḥ śubhavargajaḥ
grahāṇāṃ pañcabalāni jātake khyātāni santi-sthānadikkāla
ceṣṭānaisargikaprabhṛtīni
atha bhāvabhāveśalagneśānāṃ vicāraḥbhāvo'tha kāryarūpo yastadadhipalagnādhipau cintyau
vīkṣaṇayogau bhāvādhiṣṭhātārau punaścintyau

3.60

lagneśaḥ | ubhayorbhāveśalagneśayoḥ cintanaṃ kāryam arthāt bhāeśalagneśau cintyau
vicāraṇīyau bhavataḥ | vikṣaṇayogau dṛṣṭidyogāvubhayorbhāviśayoryogau cintyau bhavataḥ
bhāvādhiṣṭhātārau uditabhāvakāryabhāvayo adhīśvarau cintanīyau
atha kāryasiddhiyogāḥ—
lagnapatiryadi lagnaṃ kāryādhipatiśca vīkṣate kāryam
lagnādhīśaḥ kāryaṃ kāryeśaḥ paśyati vilagnam

3.61

lagneśaḥ kāryeśaṃ vilokate vilagnapaṃ tu kāryeśaḥ
śītagudṛṣṭau satyāṃ paripūrṇā kāryaniṣpattiḥ

3.62

kāryeśāḥ pṛthak pṛthak bhavanti | yasya yatkāryaṃ bhavati tasya kāryasya
prādhānyamabhilakṣya kāryeśaṃ kāryaṃ vā jñāyate
daśamatṛtīye navapañcame caturthāṣṭame kalatraṃ ca
paśyanti pādvṛddhayā phalāni caivaṃ prayacchanti
pūrṇaṃ paśyati ravijastṛtīyadaśame trikoṇamapi jīvaḥ
caturasraṃ bhūmisutaḥ sitārkabudhahimakarāḥ kalatraṃ ca

3.63

ravijo mandaḥ, tṛtīyadaśame sahajadaśamabhāvau, api jīvo bṛhaspatiḥ
trikoṇaṃ navapañcame, bhūmisuto bhaumaścaturasraṃ sukhāṣṭame pūrṇaṃ paśyati pūrṇadṛṣṭyā
vilokayati | sitārkabudhahimakarāḥ śukrasūryājñacandrāḥ kalatrañca saptamaṃ bhāvaṃ pūrṇaṃ
paśyanti
atha lagnapatyādidṛṣṭiviśeṣamāha—
kathayanti pādayogaṃ paśyati saumyau na lagnapo lagnam
lagnādhipaśca paśyati śubhagraho nārdhayogaṃ ca

3.64

ekaḥ śubhagraho yadi paśyati lagnādhipo vilokayati
pādonayogamāhustadā budhāḥ kāryasiddhayai

3.65

api ca
lagnapatidarśane sati śubhagrahau dvau trayo'thavā lagnam
paśyanti yadi tadānīmāhuryogaṃ tribhāgonam

3.66

krūrāvekṣaṇavarjiāścatvāraḥ saumyakhecarā lagnam
lagneśadarśane sati paśyanti pūrṇayogakarāḥ

3.10

iti lagnavicāradvāram
atha vinaṣṭagrahavicāradvāram

3.67

krūrākrāntaḥ krūrayutaḥ krūradṛṣṭastu yo grahaḥ
viraśmatāṃ prapannaśca sa vinaṣṭo budhaiḥ smṛtaḥ

3.68

krūreṇa jīyamāno yo rāhupārśve yathā raviḥ
krūrākrāntaḥ sa vijñeyaḥ krūrayuktaḥ sameṃśake

3.69

ullekhaṃ tārakāsparśād bhede bhedaḥ prakīrtyate
yuddhamaṃśuvimardākhyamaṃśuyoge parasparam
aṃśādūne'pasavyākhyaṃ yuddhameko'tra cedaṇuḥ
samāgamo'ṃśādadhike bhavataścedbalānvitau
varāhamihira ke anusāra uttara diśā meṃ sthita spaṣṭa kiraṇoṃ vālā graha
dakṣiṇadiksthaḥ paruṣo vepathuraprāpya sannivṛtto'ṇuḥ
adhirūḍho vikṛto niṣprabho vivarṇaśca yaḥ sa jītaḥ || iti
pūrṇayā dṛśyate dṛṣṭyā krūradṛṣṭaḥ sa ucyate
pravivikṣuḥ praviṣṭo vā sūryaraiśau viraśmikaḥ

3.70

atha vinaṣṭagrahaprabhāvamāha—
lagnādhipe vinaṣṭe syād vinaṣṭāvayavaḥ pumān
vinaṣṭajātivarṇaśca śubhakārā viparyaye

3.71

evaṃ dhanādisthāneṣu vinaṣṭe'dhipatau vadet
dhanabhāvabhrātṛbhāvapramukhān pratyayān sudhīḥ

3.19-2

iti vinaṣṭagrahavicāradvāram
atha rājayogadvāram

3.72

ādyo lagnapatiḥ kārye lagne kāryādhipo yadi
dvitīyo lagnapo lagne kārye kāryādhipo bhavet

3.73

lagnapaḥ kāryapaścāpi lagne yadi tṛtīyakaḥ
caturthaḥ kāryagau syātāṃ yadi lagnapakāryapau

3.74

caturṣu tūbhayatrāpi candradṛgdarśanaṃ mithaḥ
kāryasiddhistadā jñeyā mitre cedadhikaṃ śubham

3.74.p1

dṛṣṭi ho to kāryasiddhi samajhanī cāhie| yadi candramā mitra gṛhī ho to aura
adhika śubha phala milatā hai
nimnalikhita cāra prakāra hoṃge|—

3.74.p2

prathama rājayoga

3.74.p3

maṃ gu 2 12
3 sū bu śu 1 11 rā
ca ke 5 7 śa. 9

3.74.p4

dvitīya rājayoga

3.74.p5

maṃ caṃ śu 4 2
ke. 5 sū. bu. gu. 3 1
7 śa. 9 12 rā

3.74.p6

tṛtīya rājayoga

3.74.p7

7 sū.maṃ.ke 5
8 bu. śu. 6 4
10 śa. 9 candra 12 3 gu. 2
11 rā 1

3.74.p8

caturtha rājayoga

3.75

sū.caṃ.ke5 3
budha 6 śukra 4 12 guru
śani 8 10 bhau 12
9 11 rā.
ataḥ kuṭumba sambandhī praśna saphala hogā
ataḥ kuṭumba sambandhī kāryasiddhi hogī
candradṛṣṭiṃ vinānyasya śubhasya yadi dṛgbhavet
śubhaṃ prayojanaṃ kiñcidanyadutpadyate tadā

3.76

rājayogā amī khyātāścatvāro'pi mahābalāḥ
atraiva dṛṣṭiyogena sāmānyena phalaṃ smṛtam

3.77

arddhayogo vinirdiṣṭaḥ parasparadṛśaṃ binā
candradṛṣṭi vinā jñeyaṃ śubhaṃ pādaphalaṃ budhaiḥ

3.78

parasparaṃ viṣamatā candrayogo bhavedyadi
tadārdhaphalamādiṣṭaṃ prapañco'yaṃ mato mama

3.12

iti rājayogadvāram
atha lābhālābhavicāradvāram

3.79

lagneśo vīkṣate lagnaṃ kāryeśaḥ kāryamīkṣate
kāryasiddhirbhavedinduḥ kāryameti paraṃ yadā

3.80

yāvatkālaparyantaṃ candraḥ kāryabhāvaṃ na prāpnoti tāvatkālaparyantaṃ kāryasiddhau
vilambo vācyaḥ
lagnādhipatirlubdho lābhādhīśaśca dāyako bhavati
lagnādhipasya yogo lābhādhīśena lābhakaraḥ

3.81

bhavati paraṃ lābhakarastadaiva yadi bhavati candradṛglābhe
yogāḥ sarve'pyaphalāśrcandramṛte vyaktamevaitat

3.82

paṇyādhīśenaiva karmeśenaiva nivṛtyadhīśena
mṛtyupatinā ca yogo lagnādhīśasya vaktavyaḥ

3.83

tat tatsthānekṣaṇataḥ paṇyavivṛddhiḥ karmabuddhiśca
vibudhaistadā nivṛtyimṛtvorbhāvaḥ pare'pyevam

3.13-2

jāyā, tathā mṛtyu kī vṛddhi samajhanī cāhie| isī prakāra anya bhāvoṃ ke phala ko
vicārapūrvaka kahanā cāhie| kisī bhī bhāva ke svāmī kā lagneśa ke sātha yoga
iti lābhālābhavicāradvāram
atha lagneśasthitidvāram

3.84

lagne śo yadi ṣaṣṭhe svayameva ripustadā bhavatyātmā
mṛtyukṛdaṣṭamago'sau vyayagaḥ satataṃ vyayaṃ kurute

3.85

taba phala kā hrāsa avaśyambhāvī hai
lagnasthaṃ candrajaṃ candraḥ krūro vā yadi paśyati
dhanalābho bhavedāśu kintvanartho'pi dṛśyate

3.86

kisī bhī 'yoga' para vicāra karate samaya ina paristhitiyoṃ ko bhī avaśya dekhanā
cāhie
candro lagnapatirvā'pi yadi kendra śubhaḥ sthitāḥ
kiṃvadantī tadā satyāsyādasatyā viparyaye

3.14-2

lagnantu lagneśvaraśītagūdaiḥ śubhānvitaiḥ kendragataistu satyā
pāpānvitaiḥ pāpanirīkṣitaiśca triksthitairvā bhavatīha mithyā
śubhadṛgyogataḥ saumyāṃ vārtā satyāṃ vinirdiśet
pāpadṛgyogato duṣṭā vārtā satyeti kīrtyate
lagneśvare bhāśivakre mithyā vārtā bhaviṣyati
iti lagneśasthiti dvāram
atha garbhakṣemadvāram

3.87

kṣema praśne ca garbhasya garbha garbhādhipo bhavet
na paśyati grahaḥ krūrastatra cāsti3 cyutistadā

3.88

bṛ. 3
ke. 5
11 rā.
naṃ. 6
caṃ. 8
sū. bu. śu. 7
śa. 9
garbhasya kuśalapraśne pañcame pāpakhecaraḥ
svasvāmidṛṣṭirahite tadā garbhacyutirbhavet
kalalaghanāṅkurāsthicarmāṅgacetanatāḥ
sitakujajīvasūryacandrārkibudhāḥ parataḥ
udayapacandrasūryanāthāḥ kramaśo gaditā
bhavati śubhāśubhaṃ ca māsādhipateḥ sadṛśam
pañcame śubhasaṃyukte svāminā ca yutekṣite
garbhasya kuśalaṃ jñeyaṃ māsape sabale budhaiḥ
‘māsādhipatau nipīḍite tatkālaṃ sravaṇaṃ samādiśet
śanai ca garbhapāta: syādrā hau garbho bhavenna hi
krūraścentyapatirdagdhaścāpoklime yuktaḥ
krūrastu jātamātro mriyate bālo'thavā garbhe ||’
caralagne krūrendormuthaśilabhāve vinaśyati hi garbhaḥ
lagnapaśaśinostatpatisthavakrimuthaśile'pi tathā
avinaṣṭo yadā garbhādhipo garbhaṃ nirīkṣate
tadaiva prasavo gurvyā nānyatheti viniścayaḥ

Linked texts (14)