Pramāṇa · Search · About · API

Matsya 113

Matsya 113

Language
Sanskrit

Contents

113.1

cha || || ṛṣaya ūcuḥ || || kati dvīpāḥ samudrā vā parvatā vā kati prabho || kiyanti caiva varṣāṇi teṣu nadyaśca kāḥ smṛtāḥ

113.2

mahābhūmitramāṇañca lokālokastathaiva ca || parthyānti parimāṇañca gatiścandrārkayostathā

113.3

etadbrūhi naḥ sarvvaṃ vistareṇa yathārthavit || tvaduktame
tatsukalaṃ śrotumicchāmahe vayam

113.4

sūta uvāca || dvīpabhedasahasrāṇi sapta cāntargatāni ca || na śakyante krameṇeha vaktuṃ vai sakalaṃ jagat

113.5

saptaiva tu pravakṣyāmi candrādityagrahaiḥ saha || teṣāṃ manuṣyatarkeṇa pramāṇāni pracakṣate

113.6

acintyāḥ khalu ye bhāvāstāṃstu tarkeṇa sādhayet || prakṛ
tibhyaḥ paraṃ yacca tadacintyasya lakṣaṇam

113.7

sapta varṣāṇi vakṣyāmi jambūdvīpaṃ yathāvidham || vistaraṃ maṇḍalaṃ yacca yojanaistannibodhata

113.8

yojanānāṃ
sahasrāṇi śataṃ dvīpasya vistaraḥ || nānājanapadākīrṇaṃ puraiśca vividhaiḥ śubhaiḥ

113.9

siddhacāraṇasaṅkīrṇaṃ parvvatairupaśobhitam || sarvvadhātupinaddhaistaiḥ
śilājālasamudgataiḥ

113.10

parvvataprabhavābhiśca nadībhistu samantataḥ || prāgāyatā mahāpāśarvāḥ ṣaḍime varṣaparvvatāḥ

113.11

avagāhya hyubhayataḥ samudrau
pūrvvapaścimau || himaprāyaśca himavānhemakūṭaśca hemavān

113.12

cāturvvarṇyastu sauvarṇo meruśvolavamayaḥ smṛtaḥ || caturviṃśatsahasrāṇi vistīrṇaśca caturddi
śam

113.13

vṛttākṛtipramāṇaśca caturasraḥ samāhitaḥ || nānāvarṇaiḥ samaḥ pāśrvaiḥ prajāpatiguṇānvitaḥ

113.14

nābhībandhanasambhūtò brahmaṇo'vyaktajanmanaḥ
parvvataḥ śvetavarṇastu brāhmaṇyaṃ tasya tena vai

113.15

pītaśca dakṣiṇenāsau tena vaiśyatvamiṣyate || bhṛṅgipatranibhaścaiva paścimena samanvitaḥ || tenāsya
śūdratā siddhā merornāmārthakarmmaṇaḥ

113.16

pārśvamuttaratastasya raktavarṇaṃ svabhāvataḥ || tenāsya kṣatrabhāvaḥ syāditi varṇāḥ prakīrttitāḥ

113.19

nīlaśca
vaidūryyamayaḥ śvetaḥ pīto hiraṇmayaḥ||mayūrabarhavarṇaśca śātakaumbhaḥsa śṛṅgavān ||17||ete parvvatarājānaḥ siddhacāraṇasevitāḥ || teṣāmantaraviṣkambho navasāhasra
mucyate||18||madhye tvilāvṛtaṃ nāma mahāmeroḥ samantataḥ || caturviṃśatsahasrāṇi vistīrṇo yojanaiḥ samaḥ

113.20

madhye tasya mahāmerurvidhūma iva pāvakaḥ
vedyarddhaṃ dakṣiṇaṃ meroruttarārddhaṃ tathottaram

113.21

varṣāṇi yāni saptātra teṣāṃ vai varṣaparvvatāḥ || dve dve sahasre vistīrṇā yojanairddakṣiṇottaram

113.22

jambūdvīpasya vistārasteṣāmāyāma ucyate || nīlaśca niṣadhaścaiva teṣāṃ hīnāśca ye pare

113.23

śvetaśca hemakūṭaśca himavāñchṛṅgavāṃśca yaḥ || jambūdvī
papramāṇeṇa ṛṣabhaḥ parikīrttyate

113.24

tasmāddvādaśabhāgena hemakūṭo'pi hīyate || himavānviṃśabhāgena tasmādeva prahīyate || aṣṭāśītisahasrāṇi
hemakūṭo mahāgiriḥ

113.25

aśītirhimavāñchaila āyataḥ pūrvvapaścime || dvīpasya maṇḍalībhāvadbhāsavṛddhī prakīrttite

113.26

varṣāṇāṃ parvva
tānāñca yathābhedaṃ tathottaram || teṣāṃ madhye janapadāstāni varṣāṇi sapta vai

113.27

prapātaviṣamaistaistu parvvatairāvṛtāni tu || sapta tāni
nadībhedairagamyāni parasparam

113.28

vasanti teṣu sattvāni nānājātīni sarvvaśaḥ || imaṃ haimavataṃ varṣaṃ bhārataṃ nāma viśrutam

113.29

hemakūṭaṃ
paraṃ tasmānnāmnā kimpuruṣaṃ smṛtam || hemakūṭācca niṣadhaṃ harivarṣaṃ taducyate

113.30

harivarṣātparañcāpi merostu tadilāvṛtam || ilāvṛtātparaṃ
nīlaṃ ramyakaṃ nāma viśrutam

113.31

ramyakādaparaṃ śvetaṃ viśrutaṃ taddhiraṇmakam || hiraṇyakātparaścaiva śṛṅgaśāṃkaṃkuraṃ smṛtam

113.32

dhanuḥ
saṃsthe tu vijñeye devarṣe dakṣiṇottare || dīrghāṇi tasya catvāri madhyamaṃ tadilāvṛtam

113.33

pūrvvato niṣadhasyedaṃ vedyarddhaṃ dakṣiṇaṃ smṛtam
parantvilāvṛtaṃ paścāddheyacchentu taduttaram

113.34

tayormadhye tu vijñeyo meruryatra tvilāvṛtam || dakṣiṇena tu nīlasya niṣadhasyottareṇa tu

113.35

udgāyato mahāśailo mālyavānnāma parvvataḥ || dvātriṃśatā sahasreṇa pratīcyāṃ sāgarānugaḥ

113.36

mālyavānvai sahasraika ānīlaniṣadhāyataḥ
dvātriṃśaccaivamapyuktaḥ parvvato gandhamādanaḥ

113.37

parimaṇḍalayormadhye meruḥ kanakaparvvataḥ || cāturvvarṇyasamo varṇaiścaturasraḥ samucchritaḥ

113.38

nānā
varṇaḥ sa pārśveṣu pūrvvānte śveta ucyate || pītantu dakṣiṇaṃ tasya bhṛṅgipatranibhaṃ param || uttaraṃ tasya raktaṃ vai iti varṇasamanvitaḥ

113.39

merustu śuśubhe
divyo rājavatsa tu veṣṭitaḥ || ādityataruṇābhāso vidhūma iva pāvakaḥ

113.40

yojanānāṃ sahasrāṇi caturaśītisamucchritaḥ || praviṣṭaḥ ṣoḍaśādhastād
dvāviṃśativistṛtaḥ

113.41

vistarādviguṇaścāsya parīṇāhaḥ samantataḥ || sa parvvato mahādivyo divyoauṣadhisamanvitaḥ

113.42

bhuvanairāvṛtaḥ sarvvairjāta
rūpapariṣkṛtaiḥ || tatra devagaṇāścaiva gandharvvāsurarākṣasāḥ || śailarāje pramonte sarvvato'psarasāṃ gaṇaiḥ

113.43

sa tu meruḥ parivṛto bhuvanairbhūtabhāvanaiḥ
yasyeme caturo deśā nānāpārśveṣu saṃsthitāḥ

113.44

bhadrāśvaṃ bhāratañcaiva ketumālañca paścime || uttarāścaiva kuravaḥ kṛtapuṇyapratiśrayāḥ

113.45

viṣkambha
parvvatāstadvanmandaro gandhamādanaḥ || vipulaśca supārśvaśca sarvvaratnavibhūṣitāḥ

113.46

aruṇodaṃ mānasañca sitodaṃ bhadrasaṃjñitam || teṣāmupari catvāri
sarāṃsi ca vanāni ca

113.47

tathā bhadrakadambastu parvvate gandhamādane || jambūvṛkṣastathāśvattho vipule'tha vaṭaḥ param

113.48

gandhamādanapārśve tu paści
me'maragaṇḍikaḥ || dvātriṃśatisahasrāṇi yojanaiḥ sarvvataḥ samaḥ

113.49

tatra te śubhakarmmāṇaḥ ketumālāḥ pariśrutāḥ || tatra kālānalāḥ sarvve mahāsattvā
mahābalāḥ

113.50

striyaścotpalavarṇābhāḥ sundaryyaḥ priyadarśanāḥ || tatra divyo mahāvṛkṣaḥ panasaḥ patrabhāsuraḥ

113.51

tasya pītvā phalarasaṃ sañjīvanti
samāyutam || tasya mālyavataḥ pārśve pūrvve pūrvvā tu gāṇḍikā || dvātriṃśacca sahasrāṇi tatrāpi śatamucyate

113.52

bhadrāśvastatra vijñeyo nityaṃ mudita
mānasaḥ || bhadramālavanaṃ tatra kālāgraśca mahādrumaḥ

113.53

tatra te puruṣāḥ śvetā mahāsattvā mahābalāḥ || striyaḥ kumudavarṇābhāḥ sundaryyaḥ priyadarśanāḥ

113.54

candraprabhāścandravarṇāḥ pūrṇacandranibhānanāḥ || candraśītalagātrāśca striyo hyutpalagandhikāḥ

113.55

daśavarṣasahasrāṇi āyusteṣāmanāmayam
kālāgrasya rasaṃ pītvā te sarvve sthirayauvanāḥ

113.56

sūta uvāca || || ityuktavānnṛpīndrajñā varṣāṇi ca nisargataḥ || pūrvvaṃ samānugrahakṛddvayaḥ kiṃ
varṇayāmi vaḥ

113.57

etacchrutvā vacaste tu ṛṣayaḥ saṃśitavratāḥ || jātakautūhalāḥ sarvve pratyūcuste mudānvitāḥ

113.58

ṛṣaya ūcuḥ
pūrvvāparau samārūyātau yau deśau tau tvayā mune || uttarāṇāñca varṣāṇāṃ parvvatānāñca sarvvaśaḥ

113.59

ākhyāhi no yathātathyaṃ ye ca parvvatavāsinaḥ
evamuktastu ṛṣibhistebhyastvākhyātavānpunaḥ

113.60

sūta uvāca || || śṛṇudhvaṃ yāni varṣāṇi pūrvoktāni ca vai mayā || dakṣiṇena tu nīlasya
niṣadhasyottareṇa tu

113.61

varṣaṃ ramaṇakaṃ nāma jāyante yatra vai prajāḥ || ratipradhānā vimalā jāyante yatra mānavāḥ || śuklābhijanasampannāḥ sarvve te
priyadarśanāḥ

113.62

tatrāpi ca mahāvṛkṣo nyagrodho rohiṇo mahān || tasyāpi te phalarasaṃ pivanto varttayanti hi

113.63

daśavarṣasahasrāṇi daśa
varṣaśatāni ca || jīvanti te mahābhāgāḥ sadā hṛṣṭā narottamāḥ

113.64

uttareṇa tu śvetasya pārśve śṛṅgasya dakṣiṇe || varṣaṃ hiraṇvataṃ nāma yatra hairaṇvatī
nadī

113.65

mahābalā mahāsattvā nityaṃ muditamānasāḥ || śuklābhijanasampannāḥ sarvve ca priyadarśanāḥ

113.66

ekādaśa sahasrāṇi varṣāṇāṃ te naro
ttamāḥ || āyuṣpramāṇaṃ jīvanti śatāni daśa pañca ca

113.67

tasminvarṣe mahāvṛkṣo lakucaḥ patrasaṃśrayaḥ || tasya pītvā phalarasaṃ tatra jīvanti mānavāḥ

113.68

śṛṅgasāhrasya śṛṅgāṇi trīṇi tāni mahānti vai || ekaṃ maṇiyutaṃ tatra ekantu kanakānvitam || sarvvaratnamayaścaikaṃ bhuvanairupaśobhitam

113.69

uttare cāsya śṛṅgasya samudrānte ca dakṣiṇe || kuravastatra tadvarṣaṃ puṇyaṃ siddhaniṣevitam

113.70

tatra vṛkṣā madhuphalā divyāmṛtamayā''pagāḥ || vastrāṇi te
prasūyante phalaiścābharaṇāni ca

113.71

sarvvakāmapradātāraḥ kecidvṛkṣā manoramāḥ || apare kṣīriṇo nāma vṛkṣāstatra manoramāḥ || ye rakṣanti sadā kṣīraṃ
ṣaḍrasāmṛtopamam

113.72

sarvvā maṇimayī bhūmiḥ sūkṣmā kāñcanavālukā || sarvvatra sukhasaṃsparśā niḥśabdāḥ pavanāḥ śubhāḥ

113.73

devalokacyu
tāstatra jāyante mānavāḥ śubhāḥ || śuklābhijanasampannāḥ sarvve te sthirayauvanāḥ

113.74

mithunāni prajāyante striyaścāpsarasopamāḥ || teṣāṃ te kṣīriṇāṃ
kṣīraṃ pivanti hyamṛtopamam

113.75

ekāhājjāyate yugmaṃ samañcaiva vivarddhate || samaṃ rūpañca śīlañca samañcaiva mriyanti vai

113.76

ekaikamanuraktāśca
cakravākamiva dhruvam || anāmayā hyaśokāśca nityaṃ muditamānasāḥ

113.77

daśa varṣasahasrāṇi daśa varṣaśatāni ca || jīvanti ca mahāsattvā na cānyā
strī pravarttate

113.78

sūta uvāca || || evameva nisargo vai varṣāṇāṃ bhārate yuge || dṛṣṭaḥ paramadharmmajñāḥ kiṃ bhūyaḥ kathayāmi vaḥ

113.79

ākhyātāstve
vamṛṣayaḥ sūtaputreṇa dhīmatā || uttaraśravaṇe bhūyaḥ papracchuḥ sūtanandanam

113.79.p1

iti śrīmātsye mahāpurāṇe dvīpādivarṇanaṃ nāma trayodaśā dhikaśatatamo'dhyāyaḥ

Linked texts (5)