Matsya 113
Matsya 113
- Language
- Sanskrit
Contents
- 113.79 — 1 part
113.1
cha || || ṛṣaya ūcuḥ || || kati dvīpāḥ samudrā vā parvatā vā kati prabho || kiyanti caiva varṣāṇi teṣu nadyaśca kāḥ smṛtāḥ
113.2
mahābhūmitramāṇañca lokālokastathaiva ca || parthyānti parimāṇañca gatiścandrārkayostathā
113.3
etadbrūhi naḥ sarvvaṃ vistareṇa yathārthavit || tvaduktame
tatsukalaṃ śrotumicchāmahe vayam
113.4
sūta uvāca || dvīpabhedasahasrāṇi sapta cāntargatāni ca || na śakyante krameṇeha vaktuṃ vai sakalaṃ jagat
113.5
saptaiva tu pravakṣyāmi candrādityagrahaiḥ saha || teṣāṃ manuṣyatarkeṇa pramāṇāni pracakṣate
113.6
acintyāḥ khalu ye bhāvāstāṃstu tarkeṇa sādhayet || prakṛ
tibhyaḥ paraṃ yacca tadacintyasya lakṣaṇam
113.7
sapta varṣāṇi vakṣyāmi jambūdvīpaṃ yathāvidham || vistaraṃ maṇḍalaṃ yacca yojanaistannibodhata
113.8
yojanānāṃ
sahasrāṇi śataṃ dvīpasya vistaraḥ || nānājanapadākīrṇaṃ puraiśca vividhaiḥ śubhaiḥ
113.9
siddhacāraṇasaṅkīrṇaṃ parvvatairupaśobhitam || sarvvadhātupinaddhaistaiḥ
śilājālasamudgataiḥ
113.10
parvvataprabhavābhiśca nadībhistu samantataḥ || prāgāyatā mahāpāśarvāḥ ṣaḍime varṣaparvvatāḥ
113.11
avagāhya hyubhayataḥ samudrau
pūrvvapaścimau || himaprāyaśca himavānhemakūṭaśca hemavān
113.12
cāturvvarṇyastu sauvarṇo meruśvolavamayaḥ smṛtaḥ || caturviṃśatsahasrāṇi vistīrṇaśca caturddi
śam
113.13
vṛttākṛtipramāṇaśca caturasraḥ samāhitaḥ || nānāvarṇaiḥ samaḥ pāśrvaiḥ prajāpatiguṇānvitaḥ
113.14
nābhībandhanasambhūtò brahmaṇo'vyaktajanmanaḥ
parvvataḥ śvetavarṇastu brāhmaṇyaṃ tasya tena vai
113.15
pītaśca dakṣiṇenāsau tena vaiśyatvamiṣyate || bhṛṅgipatranibhaścaiva paścimena samanvitaḥ || tenāsya
śūdratā siddhā merornāmārthakarmmaṇaḥ
113.16
pārśvamuttaratastasya raktavarṇaṃ svabhāvataḥ || tenāsya kṣatrabhāvaḥ syāditi varṇāḥ prakīrttitāḥ
113.19
nīlaśca
vaidūryyamayaḥ śvetaḥ pīto hiraṇmayaḥ||mayūrabarhavarṇaśca śātakaumbhaḥsa śṛṅgavān ||17||ete parvvatarājānaḥ siddhacāraṇasevitāḥ || teṣāmantaraviṣkambho navasāhasra
mucyate||18||madhye tvilāvṛtaṃ nāma mahāmeroḥ samantataḥ || caturviṃśatsahasrāṇi vistīrṇo yojanaiḥ samaḥ
113.20
madhye tasya mahāmerurvidhūma iva pāvakaḥ
vedyarddhaṃ dakṣiṇaṃ meroruttarārddhaṃ tathottaram
113.21
varṣāṇi yāni saptātra teṣāṃ vai varṣaparvvatāḥ || dve dve sahasre vistīrṇā yojanairddakṣiṇottaram
113.22
jambūdvīpasya vistārasteṣāmāyāma ucyate || nīlaśca niṣadhaścaiva teṣāṃ hīnāśca ye pare
113.23
śvetaśca hemakūṭaśca himavāñchṛṅgavāṃśca yaḥ || jambūdvī
papramāṇeṇa ṛṣabhaḥ parikīrttyate
113.24
tasmāddvādaśabhāgena hemakūṭo'pi hīyate || himavānviṃśabhāgena tasmādeva prahīyate || aṣṭāśītisahasrāṇi
hemakūṭo mahāgiriḥ
113.25
aśītirhimavāñchaila āyataḥ pūrvvapaścime || dvīpasya maṇḍalībhāvadbhāsavṛddhī prakīrttite
113.26
varṣāṇāṃ parvva
tānāñca yathābhedaṃ tathottaram || teṣāṃ madhye janapadāstāni varṣāṇi sapta vai
113.27
prapātaviṣamaistaistu parvvatairāvṛtāni tu || sapta tāni
nadībhedairagamyāni parasparam
113.28
vasanti teṣu sattvāni nānājātīni sarvvaśaḥ || imaṃ haimavataṃ varṣaṃ bhārataṃ nāma viśrutam
113.29
hemakūṭaṃ
paraṃ tasmānnāmnā kimpuruṣaṃ smṛtam || hemakūṭācca niṣadhaṃ harivarṣaṃ taducyate
113.30
harivarṣātparañcāpi merostu tadilāvṛtam || ilāvṛtātparaṃ
nīlaṃ ramyakaṃ nāma viśrutam
113.31
ramyakādaparaṃ śvetaṃ viśrutaṃ taddhiraṇmakam || hiraṇyakātparaścaiva śṛṅgaśāṃkaṃkuraṃ smṛtam
113.32
dhanuḥ
saṃsthe tu vijñeye devarṣe dakṣiṇottare || dīrghāṇi tasya catvāri madhyamaṃ tadilāvṛtam
113.33
pūrvvato niṣadhasyedaṃ vedyarddhaṃ dakṣiṇaṃ smṛtam
parantvilāvṛtaṃ paścāddheyacchentu taduttaram
113.34
tayormadhye tu vijñeyo meruryatra tvilāvṛtam || dakṣiṇena tu nīlasya niṣadhasyottareṇa tu
113.35
udgāyato mahāśailo mālyavānnāma parvvataḥ || dvātriṃśatā sahasreṇa pratīcyāṃ sāgarānugaḥ
113.36
mālyavānvai sahasraika ānīlaniṣadhāyataḥ
dvātriṃśaccaivamapyuktaḥ parvvato gandhamādanaḥ
113.37
parimaṇḍalayormadhye meruḥ kanakaparvvataḥ || cāturvvarṇyasamo varṇaiścaturasraḥ samucchritaḥ
113.38
nānā
varṇaḥ sa pārśveṣu pūrvvānte śveta ucyate || pītantu dakṣiṇaṃ tasya bhṛṅgipatranibhaṃ param || uttaraṃ tasya raktaṃ vai iti varṇasamanvitaḥ
113.39
merustu śuśubhe
divyo rājavatsa tu veṣṭitaḥ || ādityataruṇābhāso vidhūma iva pāvakaḥ
113.40
yojanānāṃ sahasrāṇi caturaśītisamucchritaḥ || praviṣṭaḥ ṣoḍaśādhastād
dvāviṃśativistṛtaḥ
113.41
vistarādviguṇaścāsya parīṇāhaḥ samantataḥ || sa parvvato mahādivyo divyoauṣadhisamanvitaḥ
113.42
bhuvanairāvṛtaḥ sarvvairjāta
rūpapariṣkṛtaiḥ || tatra devagaṇāścaiva gandharvvāsurarākṣasāḥ || śailarāje pramonte sarvvato'psarasāṃ gaṇaiḥ
113.43
sa tu meruḥ parivṛto bhuvanairbhūtabhāvanaiḥ
yasyeme caturo deśā nānāpārśveṣu saṃsthitāḥ
113.44
bhadrāśvaṃ bhāratañcaiva ketumālañca paścime || uttarāścaiva kuravaḥ kṛtapuṇyapratiśrayāḥ
113.45
viṣkambha
parvvatāstadvanmandaro gandhamādanaḥ || vipulaśca supārśvaśca sarvvaratnavibhūṣitāḥ
113.46
aruṇodaṃ mānasañca sitodaṃ bhadrasaṃjñitam || teṣāmupari catvāri
sarāṃsi ca vanāni ca
113.47
tathā bhadrakadambastu parvvate gandhamādane || jambūvṛkṣastathāśvattho vipule'tha vaṭaḥ param
113.48
gandhamādanapārśve tu paści
me'maragaṇḍikaḥ || dvātriṃśatisahasrāṇi yojanaiḥ sarvvataḥ samaḥ
113.49
tatra te śubhakarmmāṇaḥ ketumālāḥ pariśrutāḥ || tatra kālānalāḥ sarvve mahāsattvā
mahābalāḥ
113.50
striyaścotpalavarṇābhāḥ sundaryyaḥ priyadarśanāḥ || tatra divyo mahāvṛkṣaḥ panasaḥ patrabhāsuraḥ
113.51
tasya pītvā phalarasaṃ sañjīvanti
samāyutam || tasya mālyavataḥ pārśve pūrvve pūrvvā tu gāṇḍikā || dvātriṃśacca sahasrāṇi tatrāpi śatamucyate
113.52
bhadrāśvastatra vijñeyo nityaṃ mudita
mānasaḥ || bhadramālavanaṃ tatra kālāgraśca mahādrumaḥ
113.53
tatra te puruṣāḥ śvetā mahāsattvā mahābalāḥ || striyaḥ kumudavarṇābhāḥ sundaryyaḥ priyadarśanāḥ
113.54
candraprabhāścandravarṇāḥ pūrṇacandranibhānanāḥ || candraśītalagātrāśca striyo hyutpalagandhikāḥ
113.55
daśavarṣasahasrāṇi āyusteṣāmanāmayam
kālāgrasya rasaṃ pītvā te sarvve sthirayauvanāḥ
113.56
sūta uvāca || || ityuktavānnṛpīndrajñā varṣāṇi ca nisargataḥ || pūrvvaṃ samānugrahakṛddvayaḥ kiṃ
varṇayāmi vaḥ
113.57
etacchrutvā vacaste tu ṛṣayaḥ saṃśitavratāḥ || jātakautūhalāḥ sarvve pratyūcuste mudānvitāḥ
113.58
ṛṣaya ūcuḥ
pūrvvāparau samārūyātau yau deśau tau tvayā mune || uttarāṇāñca varṣāṇāṃ parvvatānāñca sarvvaśaḥ
113.59
ākhyāhi no yathātathyaṃ ye ca parvvatavāsinaḥ
evamuktastu ṛṣibhistebhyastvākhyātavānpunaḥ
113.60
sūta uvāca || || śṛṇudhvaṃ yāni varṣāṇi pūrvoktāni ca vai mayā || dakṣiṇena tu nīlasya
niṣadhasyottareṇa tu
113.61
varṣaṃ ramaṇakaṃ nāma jāyante yatra vai prajāḥ || ratipradhānā vimalā jāyante yatra mānavāḥ || śuklābhijanasampannāḥ sarvve te
priyadarśanāḥ
113.62
tatrāpi ca mahāvṛkṣo nyagrodho rohiṇo mahān || tasyāpi te phalarasaṃ pivanto varttayanti hi
113.63
daśavarṣasahasrāṇi daśa
varṣaśatāni ca || jīvanti te mahābhāgāḥ sadā hṛṣṭā narottamāḥ
113.64
uttareṇa tu śvetasya pārśve śṛṅgasya dakṣiṇe || varṣaṃ hiraṇvataṃ nāma yatra hairaṇvatī
nadī
113.65
mahābalā mahāsattvā nityaṃ muditamānasāḥ || śuklābhijanasampannāḥ sarvve ca priyadarśanāḥ
113.66
ekādaśa sahasrāṇi varṣāṇāṃ te naro
ttamāḥ || āyuṣpramāṇaṃ jīvanti śatāni daśa pañca ca
113.67
tasminvarṣe mahāvṛkṣo lakucaḥ patrasaṃśrayaḥ || tasya pītvā phalarasaṃ tatra jīvanti mānavāḥ
113.68
śṛṅgasāhrasya śṛṅgāṇi trīṇi tāni mahānti vai || ekaṃ maṇiyutaṃ tatra ekantu kanakānvitam || sarvvaratnamayaścaikaṃ bhuvanairupaśobhitam
113.69
uttare cāsya śṛṅgasya samudrānte ca dakṣiṇe || kuravastatra tadvarṣaṃ puṇyaṃ siddhaniṣevitam
113.70
tatra vṛkṣā madhuphalā divyāmṛtamayā''pagāḥ || vastrāṇi te
prasūyante phalaiścābharaṇāni ca
113.71
sarvvakāmapradātāraḥ kecidvṛkṣā manoramāḥ || apare kṣīriṇo nāma vṛkṣāstatra manoramāḥ || ye rakṣanti sadā kṣīraṃ
ṣaḍrasāmṛtopamam
113.72
sarvvā maṇimayī bhūmiḥ sūkṣmā kāñcanavālukā || sarvvatra sukhasaṃsparśā niḥśabdāḥ pavanāḥ śubhāḥ
113.73
devalokacyu
tāstatra jāyante mānavāḥ śubhāḥ || śuklābhijanasampannāḥ sarvve te sthirayauvanāḥ
113.74
mithunāni prajāyante striyaścāpsarasopamāḥ || teṣāṃ te kṣīriṇāṃ
kṣīraṃ pivanti hyamṛtopamam
113.75
ekāhājjāyate yugmaṃ samañcaiva vivarddhate || samaṃ rūpañca śīlañca samañcaiva mriyanti vai
113.76
ekaikamanuraktāśca
cakravākamiva dhruvam || anāmayā hyaśokāśca nityaṃ muditamānasāḥ
113.77
daśa varṣasahasrāṇi daśa varṣaśatāni ca || jīvanti ca mahāsattvā na cānyā
strī pravarttate
113.78
sūta uvāca || || evameva nisargo vai varṣāṇāṃ bhārate yuge || dṛṣṭaḥ paramadharmmajñāḥ kiṃ bhūyaḥ kathayāmi vaḥ
113.79
ākhyātāstve
vamṛṣayaḥ sūtaputreṇa dhīmatā || uttaraśravaṇe bhūyaḥ papracchuḥ sūtanandanam
113.79.p1
iti śrīmātsye mahāpurāṇe dvīpādivarṇanaṃ nāma trayodaśā dhikaśatatamo'dhyāyaḥ
Linked texts (5)
- Matsyapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Vāyupurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Brahmāṇḍapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Varāhapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Prakriyāpāda — Sanskrit