Matsya 121
Matsya 121
- Language
- Sanskrit
Contents
- 121.82 — 1 part
121.1
cha || || sūta uvāca
tasyāśramasyottaratastripurāriniṣevitaḥ || nānāratnamayaiḥ śṛṅgaiḥ kalpadrumasamanvitaiḥ
121.2
madhye himavataḥ pṛṣṭhe kailāso nāma parvvataḥ
tasminnivasati śrīmānkuberaḥ saha guhyakaiḥ
121.3
apsaro'nugato rājā modate hyalakādhipaḥ || kailāsapādasambhūtaṃ puṇyaṃ śītajalaṃ śubham
121.4
mandodakaṃ nāma saraḥ payastu dadhitannibham || tasmātpravahate divyā nadī mandākinī śubhā
121.5
divyañca nandanaṃ tatra tasyāstīre mahadvanam || prāgu
ttareṇa kailāsāddivyaṃ saugandhikaṃ girim
121.6
sarvvadhātumayaṃ divyaṃ suvelaṃ parvvataṃ prati || candraprabho nāma giriḥ yaḥ śubhro ratnasannibhaḥ
121.7
tatsamīpe
saro divyamacchodaṃ nāma viśrutam || tasmātprabhavate divyā nadī hyacchodikā śubhā
121.8
tasyāstīre vanaṃ divyaṃ mahaccaitrarathaṃ śubham || tasmin
girau nivasati maṇibhadraḥ sahānugaḥ
121.9
yakṣasenāpatiḥ krūro guhyakaiḥ parivāritaḥ || puṇyā mandākinī nāma nadī hyacchodikā śubhā
121.10
mahīma
ṇḍalamadhye tu praviṣṭe tu mahodadhim || kailāsadakṣiṇe prācyāṃ śiva sarvvauṣadhiṃ girim
121.11
manaḥśilāmayaṃ divyaṃ suvelaṃ parvvataṃ prati || lohito hemaśṛ
ṅgastu giriḥ sūryyaprabho mahān
121.12
tasya pāde mahādivyaṃ lohitaṃ sumahatsaraḥ || tasmātprabhavate puṇyo lauhityaśca nado mahān
121.13
divyañcāra
ṇyaṃ viśokañca tasya tīre mahadvanam || tasmin girau nivasati yakṣo maṇidharo vaśī
121.14
saumyaiḥ sudhārmmikaiścaiva guhyakaiḥ parivāritaḥ || kailāsātpaści
modīcyāṃ kakudmānauṣadhīgiriḥ
121.15
kakudmati ca rudrasya utpattiśca kakudminaḥ || tadasannaṃ traikakudaṃ śailaṃ trikakudaṃ prati
121.16
sarvvadhātumayastatra
sumahāmvaidyuto giriḥ || tasya pāde mahādivyaṃ mānasaṃ siddhasevitam
121.17
tasmātprabhavate puṇyā sarayūrlokapāvanī || yasyāstīre vanaṃ divyaṃ vaibhrājaṃ nāma
viśrutam
121.18
kuberānucarastasminprahetitanayo vaśī || brahmadhātā nivasati rākṣaso'nantavikramaḥ
121.19
kailāsātpaścimāmāśāṃ divyaḥ
sarvvauṣadhirgiriḥ || varuṇaḥ parvvataśreṣṭho rukmadhātuvibhūṣitaḥ
121.20
bhavasya dayitaḥ śrīmānparvvato hemasaṃnibhaḥ || śātakaumbhamayairdivyaiḥ śilājā
laiḥ samācitaḥ
121.21
śatasaṃkhyaistāpanīyaiḥ śṛṅgairddivamivollikhan || śṛṅgavānsumahādivyo durgaḥ śailo mahācitaḥ
121.22
tasmingirau nivasati
giriśo dhūmralocanaḥ|| tasya pādātprabhavati śailodaṃ nāma tatsaraḥ
121.24
tasmātprabhavate puṇyā nadī śailodakā śubhā || sā cakṣuṣī tayormadhye praviṣṭā paści
modadhim||23||astyuttareṇa kailāsācchvaḥ sarvvoṣadho giriḥ||gaurantu parvvataśreṣṭhaṃ haritālamayaṃ prati
121.25
hiraṇyaśṛṅgaḥ sumahāndivyauṣadhimayo giriḥ
tasya pāde mahādivyaṃ saraḥ kāñcanavālukam
121.26
ramyaṃ bindusaro nāma yatra rājā bhagīrathaḥ || gaṅgāthaiṃ sa tu rājarṣiruvāsa bahulāḥ samāḥ
121.27
divaṃ yāsyantu me pūrve gaṅgātoyāplutāsthikāḥ || tatra tripathagā devī prathamantu pratiṣṭhitā
121.28
somapādātprasūtā sā saptadhā pravibhajyate || yūpā
maṇimayāstatra vimānāśca hiraṇmayāḥ
121.29
tatreṣṭvā kratubhiḥ siddhaḥ śakraḥ suragaṇaiḥ saha || divaśchāyāpathastatra nakṣatrāṇāntu maṇḍalam
121.30
dṛśyate bhāsurā rātrau devī tripathagā tu sā || antarikṣaṃ divañcaiva bhāvayitvā bhuvaṃ gatā
121.31
bhavottamāṅge patitā saṃruddhā yogamāyayā || tasyā
ye bindavaḥ kecitkruddhāyāḥ patitā bhuvi
121.32
kṛtantu tairbahusarastato bindusaraḥ smṛtam || tatastasyā niruddhāyā bhavena sahasā ruṣā
121.33
jñātvā tasyā hyabhiprāyaṃ krūraṃ devyāścikīrṣitam || bhittvā viśāmi pātālaṃ srotasā gṛhya śaṅkaram
121.34
athāvalepaṃ taṃ jñātvā tasyāḥ kruddhastu śaṅkaraḥ
tirobhāvayituṃ buddhirāsīdaṅgeṣu tāṃ nadīm
121.35
etasminneva kāle tu dṛṣṭvā rājānamagrataḥ|| dhamanīsantataṃ kṣīṇaṃ kṣudhāvyākuḷitendriyam
121.36
anena toṣitaścāhaṃ nadyarthe pūrvvameva tu || buddhvāsya varadānantu tataḥ kopaṃ nyayacchata
121.37
brahmaṇo vacanaṃ śrutvā yaduktaṃ dhārayannadīm
tato visarjayāmāsa saṃruddhāṃ svena tejasā
121.38
nadīṃ bhagīrathasyārthe tapasogreṇa toṣitaḥ|| tato visarjayāmāsa sapta srotāṃsi gaṅgayā
121.39
trīṇi prācīmābhimukhaṃ pratīcīṃ trīṇyathaiva tu || srotāṃsi tripathāyāstu pratyapadyanta saptadhā
121.40
nalinī hrādinī caiva pāvanī caiva prācyagā
sītā cakṣuśca sindhuśca tisrastā vai pratīcyagāḥ
121.41
saptamī tvanugā tāsāṃ dakṣiṇena bhagīratham || tasmādbhāgīrathī sā vai praviṣṭā dakṣiṇodadhim
121.42
sapta caitāḥ plāvayanti varṣantu himasāhvayam || prasūtāḥ sapta nadyastu śubhā bindusarodbhavāḥ
121.43
tāndeśānplāvayanti sma mlecchaprāyāṃśca sarvvaśaḥ
saśailānkukurānraudhrānvarvarānvanavānkhasān
121.44
pulikāṃśca kulatthāṃśca aṅgalaukyānrānvarāṃśca yān || kṛtvā dvidhā himavantaṃ praviṣṭā dakṣiṇodadhim
121.45
atha vīramarūṃścaiva kālikāṃścaiva śūlikān || tuṣārānvarvvarākārānapahlavānpāradāñchukāran
121.46
etāñjanapadāṃścakṣuḥ plāvayitvodadhiṃ gatā
daradojagyuḍāṃścaiva gāndhārānaurasānkuhūn
121.47
śivapaurānindramarūnvasatīnsasatejasam || saindhavānurvvasānbarbānkupathānbhīmaromakān
121.48
śunāmukhāṃśraurddhamarūnsindhuretānniṣevate || gandharvvānkinnarānyakṣānrakṣovidyādharoragān
121.49
kalāpagrāmakāṃścaiva tathā kimpuruṣātrarān
kirātāṃśca pulindāṃśca kurūnvai bhāratānapi
121.50
pāñcālānkauśikānmatsyānmāgadhāṅgāṃstathaiva ca || brahmottarāṃśca vaṅgāṃśca tāmraliptāṃstathaiva ca
121.51
etāñjanapadānāryāngaṅgā bhāvayate śubhā || tataḥ pratihatā vindhye praviṣṭā dakṣiṇodadhim
121.52
tatastu hlādinī puṇyā prācīnābhimukhī yayau
plāvayantyupakāṃścaiva niṣādānapi sarvvaśaḥ
121.53
dhīvarānṛṣikāṃścaiva tathā nīlamukhānapi || kekarānekakarṇāṃśca kirātānapi caiva hi
121.54
kālañjarānvikarṇāṃśca kuśikāṃtsvargabhaumakān || sā maṇḍale samudrasya tīre bhūtvā tu sarvvaśaḥ
121.55
tatastu nalinī cāpi prācīmeva diśaṃ yayau
kupathānplāvayantī sā indradyumnaśarāṃstvapi
121.56
tathā kharapathāndeśānvetraśaṅkupathānapi || madhyenojjānakamarūn kuthaprāvaraṇānyayau
121.57
indradvīpasamīpe tu praviṣṭā lavaṇodadhim || tatastu pāvanī prāyātprācīmāśāṃ javena tu
121.58
tomarānplāvayantī ca haṃsamārgānsamūhakān || pūrvvāndeśāṃśca
sevantī bhittvā sā bahudhā girim || karṇaprāvaraṇānprāpya gatā sāśvamukhānapi
121.59
siktvā parvatameruṃ sā gatvā vidyādharāpi || bhaumimaṇḍala
koṣṭhantu sā praviṣṭā mahatsaraḥ
121.60
tāsāṃ nadyupanadyo'nyāḥ śataśo'tha sahasraśaḥ || upagacchanti tā nadyo yato varṣati vāsavaḥ
121.61
tīre
vaṃśaukasārāyāḥ surabhirnāma tadvanam || hiraṇyaśṛṅgo vasati vidvān kauberako vaśī
121.62
yajñādapetaḥ sumahānemitaujāḥ suvikramaḥ || tatrāgastyaiḥ pari
vṛtā vidvadbhirbrahmarākṣasaiḥ
121.63
kuberānucarā hyete catvārastatsamāśitāḥ || evameva tu vijñeyā siddhiḥ parvatavāsinām
121.64
paraspareṇa dviguṇā
dharmmataḥ kāmato'rthataḥ || hemakūṭasya pṛṣṭhe tu sarpāṇāṃ tat saraḥ smṛtam
121.65
sarasvatī prabhavati tasmājjyotiṣmatī tu yā || avagāḍhe hyubhayataḥ
samudrau pūrvvapaścimau
121.66
saro viṣṇupadaṃ nāma niṣadhe parvvatottame || yasmādagre prabhavati gandharvvānule ca te
121.67
meroḥ pārśvatprabhavati
hradaścandraprabho mahān || jambūścaiva nadī puṇyā yasyāṃ jāmbūnadaṃ smṛtam
121.68
payodastu hrado nīlaḥ sa śubhaḥ puṇḍarīkavān || puṇḍarīkātpayodācca tasmādve samprasūyatām
121.69
sarasastu sarastvetatsmṛtamuttaramānasam || mṛgyā ca mṛgakāntā ca tasmādvai samprasūyatām
121.70
hradāḥ kuruṣu vikhyātāḥ padminīkulākulāḥ||nāmnā te vai jayā nāma dvādaśodadhisannibhāḥ
121.71
tebhyaḥ śāntī ca madhvī ca dve nadyau samprasūyatām
kiṃpuruṣādyāni yānyaṣṭau teṣu devo na varṣati
121.72
udbhidānyudakānyatra pravahanti saridvarāḥ || balāhakaśca ṛṣabho cakro maināka eva ca
121.73
viniviṣṭāḥ pratidiśaṃ nimagnā lavaṇāmbudhim || candrakāntastathā droṇaḥ sumahāṃśca śiloccayaḥ
121.74
udrāyatā udīcyāntu avagāḍhā mahodadhim
cakro badhirakaścaiva tathā nāradaparvvataḥ
121.75
pratīcīmāyatāste vai pratiṣṭhānte mahodadhim || jīmūto drāvaṇaścaiva mainākaścandraparvvataḥ
121.76
āyatāste mahāśailāḥ samudraṃ dakṣiṇaṃ prati || cakramainākayormadhye divi sandakṣiṇāpathe
121.77
tatra saṃvartako nāma so'gniḥ pibati tajjalam || agniḥ
samudravāsastu aurvvo'sau vaḍavāmukhaḥ
121.78
ityete parvvatāviṣṭāścatvāro lavaṇodadhim || chidyamāneṣu pakṣeṣu purā indrasya vai bhayāt
121.79
teṣāṃ
ntu dṛśyate candre śukle kṛṣṇe samāplṛtiḥ || te bhāratasya varṣasya bhedā yena prakīrttitāḥ
121.80
ihoditasya dṛśyante anye tvanyatra coditāḥ || uttaro
ttarameteṣāṃ varṣamṛddhicyate guṇaiḥ
121.81
ārogyāyaḥpramāṇābhyāṃ dharmmataḥ kāmato'rthataḥ || samanvitāni bhūtāni teṣu varṣeṣu bhāgaśaḥ
121.82
vasanti nānājā
tīni teṣu sarvveṣu tāni vai || ityetaddhārayadviśvaṃ pṛthivī jagadidaṃ sthitā
121.82.p1
iti śrīmātsye mahāpurāṇe bhuvanakoṣe jambūdvīpavarṇanaṃ nāmaikaviṃśatyadhikaśatatamo'dhyāyaḥ
Linked texts (7)
- Matsyapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Brahmāṇḍapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Vāyupurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Skandamahāpurāṇa (vulgate) — Sanskrit
- Prakriyāpāda — Sanskrit
- Skanda Purāṇa (Kumāra Kavi) — Kumāra Kavi, Sanskrit
- Sahyādrikhaṇḍa — Sanskrit