Pramāṇa · Search · About · API

Matsya 122

Matsya 122

Language
Sanskrit

Contents

122.1

sūta uvāca || || śākadvīpasya vakṣyāmi yathāvadiha niścayam || kathyamānaṃ nibodhadhvaṃ śākaṃ
dvīpaṃ dvijottamāḥ

122.2

jambūdvīpasya vistārādviguṇastasya vistaraḥ|| vistārātriguṇaścāpi pariṇāhaḥ samantataḥ

122.3

tenāvṛtaḥ samudro'yaṃ dvīpena lavaṇo
dadhiḥ|| tatra puṇyā janapadā cirācca mriyate janaḥ

122.4

kuta eva ca durbhikṣaṃ kṣamātejoyuteṣviha || tatrāpi parvvatāḥ śubhrāḥ saptaiva maṇibhūṣitāḥ

122.5

śākadvīpādiṣu tveṣu sapta sapta nagāstriṣu || ṛjvāyatāḥ pratidiśaṃ niviṣṭā varṣaparvvatāḥ

122.6

ratnākarādrināmānaḥ sānumanto mahācitāḥ || samoditāḥ
pratidiśaṃ dvīpavistāramānataḥ

122.7

ubhayatrāvagāḍhau ca lavaṇakṣīrasāgarau || śākadvīpe tu vakṣyāmi sapta divyān mahācalān

122.8

devarṣi gandharvvayutaḥ prathamo
merurucyate|| prāgāyataḥ sa sauvarṇa udayo nāma parvvataḥ

122.9

tatra meghāstu vṛṣṭyarthaṃ prabhavantyapayānti ca || tasyāpareṇa sumahāñ jaladhāro mahāgiriḥ

122.10

sa vai candraḥ samākhyātaḥ sarvvauṣadhisamanvitaḥ|| tasmānnityamupādatte vāsavaḥ paramaṃ jalam

122.11

nārado nāma caivokto durgaśailo mahācitaḥ
tatrācalau samutpannau pūrvvaṃ nāradaparvvatau

122.14

tasyāpareṇa sumahān śyāmo nāma mahāgiriḥ || yatra śyāmatvamāpannāḥ prajāḥ pūrvvamimāḥ kila
12||sa eva dundubhirnāma śyāmaparvvatasannibhaḥ || śandamṛtyuḥ purā tasmin dundubhistāḍitaḥ suraiḥ ||13||ratnamālāntaramayaḥ śālmalaścāntarālakṛt
tasyāpareṇa rajato mahānasto giriḥ smṛtaḥ

122.15

sa vai somaka ityukto devairyyatrāmṛtaṃ purā || saṃbhṛtañca hṛtañcaiva māturarthe garutmatā

122.16

tasyāpare cāmbikeyaḥ sumanāścaiva sa smṛtaḥ || hiraṇyākṣo varāheṇa tasmiñchaile niṣūditaḥ

122.17

āmbikeyāt paro ramyaḥ sarvvoṣadhiniṣevitaḥ
vibhrājastu samākhyātaḥ sphāṭikastu mahān giriḥ

122.18

yasmādvibhrājate vahnirvibhrājastena sa smṛtaḥ || saiveha keśavatyukto yato vāyuḥ pravāti ca

122.19

teṣāṃ varṣāṇi vakṣyāmi parvvatānāṃ dvijottamāḥ || śṛṇudhvaṃ nāmatastāni yathāvadanupūrvvaśaḥ

122.20

dvināmānyeva varṣāṇi yathaiva girayastathā
udayasyodaya varṣaṃ janadhāreti viśrutam

122.21

nāmnā gatabhayaṃ nāma varṣaṃ tat prathamaṃ smṛtam || dvitīyaṃ jaladhārasya sukumāramiti smṛtam

122.22

tadeva śaiśiraṃ nāma varṣaṃ tat parikīrttitam || nāradasya ca kaumāraṃ tadeva ca sukhodayam

122.23

śyā maparvatavarṣaṃ tadanīcakramiti smṛtam
ānandakamiti proktaṃ tadeva munibhiḥ śubham

122.24

soma kasya śubhaṃ varṣaṃ vijñeyaṃ kusumotkaram || tadevāsitamityuktaṃ varṣaṃ soma kasaṃjñitam

122.25

āmbikeyasya mainākaṃ kṣemakañcaiva tatsmṛtam || tadeva dhruvamityuktaṃ varṣaṃ vibhrājasaṃjñitam

122.26

dvīpasya pariṇāhañca hrasvadīrghatvameva ca
jambūdvīpena saṃkhyātaṃ tasya madhye vanaspatim

122.27

śāko nāma mahāvṛkṣaḥ prajāstasya sahānugāḥ || eteṣu devagandharvvāḥ siddhāśca saha cāraṇaiḥ

122.28

viharanti ramante ca dṛśyamānāśca taiḥ saha || tatra puṇyā janapadāścāturvvarṇyasamanvitāḥ

122.29

teṣu nadyaśca saptaiva prativarṣaṃ samudragāḥ
dvināmnā caiva tāḥ sarvvā gaṅgāḥ saptavidhāḥ smṛtāḥ

122.30

prathamā sukumārīti gaṅgā śivajalā śubhā || munitaptā ca nāmnaiṣā nadī samparikīrttitā

122.31

sukumārī tapaḥsiddhā dvitīyā nāmataḥ satī || nandā ca pāvanī caiva tṛtīyā parikīrttitā

122.32

śivikā ca caturthī syādvividhā ca punaḥ smṛtā
ikṣuśca pañcamī jñeyā tathaiva ca punaḥ kuhūḥ

122.33

veṇukā cāmṛtā caiva ṣaṣṭhī samparikīrttitā || sukṛtā ca gabhastī ca saptamī parikīrttitā

122.34

etāḥ sapta mahābhāgāḥ prativarṣaṃ śivodakāḥ || bhāvayanti janaṃ sarvvaṃ śākadvīpanivāsinam

122.35

abhigacchanti tāścānyā nadanadyaḥ sarāṃsi ca
bahūdakaparisrāvā yato varṣati vāsavaḥ

122.36

tāsāntu nāmadheyāni parimāṇaṃ tathaiva ca || na śakyaṃ parisaṃkhyātuṃ puṇyāstāḥ sariduttamāḥ

122.37

tāḥ pibanti sadā hṛṣṭā nadīrjjanapadāstu te || ete śāntabhayāḥ proktāḥ pramodā ye ca vai śivāḥ

122.38

ānandāśca sukhāścaiva kṣemakāśca navaiḥ saha
varṇāśramācārayutā deśāste sapta viśrutāḥ

122.39

ārogyā balinaścaiva sarvve maraṇavarjjitāḥ || avasarpiṇī na teṣvasti tathaivotsarpiṇī punaḥ

122.40

na tatrāsti yugāvasthā caturyugakṛtā kvacit || tretāyugasamaḥ kālastathā tatra pravarttate

122.41

śākadvīpādiṣu jñeyaṃ pañcasveteṣu sarvvaśaḥ
deśasya tu vicāreṇa kālaḥ svābhāvikaḥ smṛtaḥ

122.42

na teṣu saṅkaraḥ kaścidvarṇāśramakṛtaḥ kvacit || dharmmasya cāvyabhīcārādekāntasukhinaḥ prajāḥ

122.43

na teṣu māyā lobho vā īrṣyāsūyā bhayaṃ kutaḥ || viparyyayo na teṣvasti tadvai svābhāvikaṃ smṛtam

122.44

kālo naiva ca teṣvasti na daṇḍo na ca dāṇḍikaḥ
svadharmmeṇa ca dharmmajñāste rakṣanti parasparam

122.45

parimaṇḍalastu sumahāndvīpo vai kuśasaṃjñakaḥ || nadījalaiḥ parivṛtaḥ parvvataścābhrasannibhaiḥ

122.46

sarvvadhātuvicitraiśca maṇividrumabhūṣitaiḥ || anyaiśca vividhākārai ramyairjjanapadaistathā

122.47

vṛkṣaiḥ puṣpaphalopetaiḥ sarvvato dhanadhānyavān || nityaṃ puṣpaphalopetaḥ
sarvvaratnasamāvṛtaḥ

122.48

āvṛtaḥ paśubhiḥ sarvvaigrrāmāraṇyaiśca sarvvaśaḥ || ānupūrvyātsamāsena kuśadvīpa nibodhata

122.49

atha tṛtīyaṃ vakṣyāmi
kuśadvīpañca kṛtsnaśaḥ || kuśadvīpena kṣīrodaḥ sarvvataḥ parivāritaḥ

122.50

śākadvīpasya vistārā dviguṇena samanvitaḥ || tatrāpi parvvatāḥ sapta vijñeyā
ratnayonayaḥ

122.51

ratnākarāstathā nadyasteṣāṃ nāmāni me śṛṇu || dvināmānaśca te sarvve śākadvīpe yathā tathā

122.52

prathamaḥ sūryyasaṅkāśaḥ
kumudo nāma parvvataḥ || vidrumoccaya ityuktaḥ sa eva ca mahīdharaḥ

122.53

sarvvadhātumayaiḥ śṛṅgaiḥ śilājālasamanvitaiḥ || dvitīyaḥ parvvatastatra unnato
nāma viśrutaḥ

122.54

hemaparvvata ityuktaḥ sa eva ca mahīdharaḥ || haritālamayaiḥ śṛṅgairddīpamāvṛtya sarvvaśaḥ

122.55

balāhakastṛtīyastu jātya
anamayo giriḥ || dyutimānnāmataḥ proktaḥ sa eva ca mahīdharaḥ

122.56

caturthaḥ parvvato droṇo yatrauṣadhyo mahāgirau || viśalyakaraṇī caiva mṛtasañjīvanī
tathā

122.57

puṣpavānnāma saivoktaḥ parvvataḥ sumahācitaḥ || kaṅkastu pañcamasteṣāṃ parvvato nāma sāravān

122.58

kuśeśaya iti proktaḥ punaḥ sa
pṛthivīdharaḥ || divyapuṣpaphalopeto divyavīrutsamanvitaḥ

122.59

ṣaṣṭhastu parvvatastatra mahiṣo meghasannibhaḥ || sa eva tu punaḥ prokto harirityabhivi
śrutaḥ

122.60

tasminso'gnirnivasati mahiṣo nāma yo'psujaḥ || saptamaḥ parvvatastatra kakudmānsa hi bhāṣyate

122.61

mandaraḥ saiva vijñeyaḥ sarvva
dhātumayaḥ śubhaḥ || manda ityeṣa yo dhāturapāmarthe prakāśakaḥ

122.62

apāṃ vidāraṇāccaiva mandaraḥ sa nigadyate || tatra ratnānyanekāni svayaṃ rakṣati vāsavaḥ

122.63

prajāpatimupādāya prajābhyo vidadhatsvayam || teṣāmantaraviṣkambho dviguṇaḥ samudāhṛtaḥ

122.64

ityete parvvatāḥ sapta kuśadvīpe prabhāṣitāḥ
teṣāṃ varṣāṇi vakṣyāmi saptaiva tu vibhāgaśaḥ

122.65

kumudasya smṛtaḥ śveta unnataścaiva sa smṛtaḥ || unnatasya tu vijñeyaṃ varṣaṃ lohitasaṃjñakam

122.66

veṇumaṇḍalakañcaiva tathaiva parikīrttitam || balāhakasya jīmūtaḥ svairathākārītyapi

122.67

droṇasya harikaṃ nāma lavaṇañca punaḥ smṛtam
kaṅkasyāpi kakunnāma dhṛtimañcaiva tatsmṛtam

122.68

mahiṣaṃ mahiṣasyāpi punaścāpi prabhākaram || kakudminastu tadvarṣaṃ kapilaṃ nāma viśrutam

122.69

etānyapi viśiṣṭāni sapta sapta pṛthak pṛthak || varṣāṇi parvvatāścaiva nadīsteṣu nibodhata

122.70

tatrāpi nadyaḥ saptaiva prativarṣaṃ hi tāḥ smṛtāḥ
dvināmavatyastāḥ sarvvāḥ sarvvāḥ puṇyajalāḥ smṛtāḥ

122.71

dhūtapāpā nadī nāma yoniścaiva punaḥ smṛtā || sītā dvitīyā vijñeyā sā caiva hi niśā
smṛtā

122.72

pavitrā tṛtīyā vijñeyā vitṛṣṇāpi ca yā punaḥ || caturthī hlādinītyuktā candrabhā iti ca smṛtā

122.73

vidyucca pañcamī
proktā śuklā caiva vibhāvyate || puṇḍrā ṣaṣṭhī tu vijñeyā punaścaiva vibhāvarī

122.74

mahatī saptamī proktā punaścaiṣā dhṛtiḥ smṛtā || anyāstā
bhyo'pi sañjātāḥ śataśo'tha sahasraśaḥ

122.75

abhigacchanti tā nadyo yato varṣati vāsavaḥ || ityeṣa sanniveśo vaḥ kuśadvīpasya varṇitaḥ

122.76

śākadvīpena vistāraḥ proktastasya sanātanaḥ || kuśadvīpaḥ samudreṇa ghṛtamaṇḍodakena ca

122.77

sarvvataḥ sumahāndvīpaścandravatpariveṣṭitaḥ
vistārānmaṇḍalāccaiva kṣīrodāddviguṇo mataḥ

122.78

tataḥ paraṃ pravakṣyāmi krauñcadvīpaṃ yathā tathā || kuśadvīpasya vistārādviguṇastasya vistaraḥ

122.79

ghṛtodakaḥ samudro vai krauñcadvīpena saṃvṛtaḥ || cakranemipramāṇeṇa vṛto vṛttena sarvvaśaḥ

122.80

tasmindvīpe narāḥ śreṣṭhā devano girirucyate || devanātpara
taścāpi govindo nāma parvvataḥ

122.81

govindātparataścāpi krauñcastu prathamo giriḥ || krauñcātpare pāvanakaḥ pāvanādandhakārakaḥ

122.82

andha
kārātpare cāpi devāvṛnnāma parvvataḥ || devāvṛtaḥ pareṇāpi puṇḍarīko mahāngiriḥ

122.83

ete ratnamayāḥ sapta krauñcadvīpasya parvvatāḥ || parasparasya
dviguṇo viṣkambho varṣaparvvataḥ

122.84

varṣāṇi tasya vakṣyāmi nāmatastu nibodhata || krauñcasya kuśalo deśo vāmanasya mano'nugaḥ

122.85

mano'nugātpare coṣṇastṛtīyo'pi sa ucyate || uṣṇotpare pāvanakaḥ pāvanādandhakārakaḥ

122.86

andhakārakadeśāttu munideśastathāparaḥ || munide
śātpare cāpi procyate dundubhisvanaḥ

122.87

siddhacāraṇasaṅkīrṇā gauraprāyaḥ śucirjanaḥ || śrutāstatraiva nadyastu prativarṣa gatāḥ śubhāḥ

122.88

gaurī kumudvatī caiva sandhyā rātrirmanojavā || khyātī ca puṇḍarīkā ca gaṅgā saptavidhā smṛtā

122.89

tāsāṃ sahasraśāścānyā nadyaḥ pārśvasamīpagāḥ
abhigacchanti tā nadyo bahulāśca bahūdakāḥ

122.90

teṣāṃ nisargo deśānāmānupūrvyeṇa sarvvaśaḥ || na śakyo vistarādvaktumapi varṣaśatairapi

122.91

sargo yaśca prajānāntu saṃhāro yaśca teṣu vai || ata ūrddhaṃ pravakṣyāmi śālmalasya nibodhata

122.92

śālmalo dviguṇo dvīpaḥ krauñcadvīpasya vistarāt
parivāryya samudrantu dadhimaṇḍodakaṃ sthitaḥ

122.93

tatra puṇyā janapadāścirācca mriyate janaḥ || kuta eva tu durbhikṣaṃ kṣamātejoyutā hi te

122.94

prathamaḥ sūryyasaṅkāśaḥ sumanā nāma parvvataḥ || pītastu madhyamaścāsīttataḥ kumbhamayo giriḥ

122.95

nāmnā sarvvasukho nāma divyopadhisamanvitaḥ
tṛtīyaścaiva sauvarṇo bhṛṅgapatranibho giriḥ

122.96

sumahātrohito nāma divyo girivaro hi saḥ || sumanāḥ kuśalo deśaḥ sukhodarkaḥ sukhodayaḥ

122.97

rohito yastṛtīyastu rohiṇo nāma viśrutaḥ || tatra ratnānyanekāni svayaṃ rakṣati vāsavaḥ

122.98

prajāpatimupādāya prasanno vidadhatsvayam
na tatra meghā varṣanti śītoṣṇañca na tadvidham

122.99

varṇāśramāṇāṃ vārttā vā triṣu dvīpeṣu vidyate || na graho na ca candro'sti īrṣyāsūyā bhayaṃ tathā

122.100

udbhidānyudakānyatra giriprasravaṇāniṃ ca || bhojanaṃ ṣaḍrasaṃ tatra teṣāṃ svayamupasthitam

122.101

adhamottamaṃ na teṣvasti na lobho na
parigrahaḥ || ārogyabalavantaśca ekāntasukhino narāḥ

122.102

triṃśadvarṣasahasrāṇi mānasīṃ siddhimāsthitāḥ || sukhamāyuśca rūpañca dharmaiśvaryyaṃ tathaiva
ca

122.103

śālmalānteṣu vijñeyaṃ dvīpeṣu triṣu sarvvataḥ || vyākhyātaḥ śālmalāntānāṃ dvīpānāntu vidhiḥ śubhaḥ

122.104

parimaṇḍalastu dvīpasya
cakravatpariveṣṭitaḥ || surodena samudreṇa dviguṇena samanvitaḥ

122.104.p1

iti śrīmatsye mahāpurāṇe bhuvanakoṣe dvīpavarṇanaṃ nāma dvāviṃśatyadhikaśatata mo'dhyāyaḥ

Linked texts (7)