Matsya 122
Matsya 122
- Language
- Sanskrit
Contents
- 122.104 — 1 part
122.1
sūta uvāca || || śākadvīpasya vakṣyāmi yathāvadiha niścayam || kathyamānaṃ nibodhadhvaṃ śākaṃ
dvīpaṃ dvijottamāḥ
122.2
jambūdvīpasya vistārādviguṇastasya vistaraḥ|| vistārātriguṇaścāpi pariṇāhaḥ samantataḥ
122.3
tenāvṛtaḥ samudro'yaṃ dvīpena lavaṇo
dadhiḥ|| tatra puṇyā janapadā cirācca mriyate janaḥ
122.4
kuta eva ca durbhikṣaṃ kṣamātejoyuteṣviha || tatrāpi parvvatāḥ śubhrāḥ saptaiva maṇibhūṣitāḥ
122.5
śākadvīpādiṣu tveṣu sapta sapta nagāstriṣu || ṛjvāyatāḥ pratidiśaṃ niviṣṭā varṣaparvvatāḥ
122.6
ratnākarādrināmānaḥ sānumanto mahācitāḥ || samoditāḥ
pratidiśaṃ dvīpavistāramānataḥ
122.7
ubhayatrāvagāḍhau ca lavaṇakṣīrasāgarau || śākadvīpe tu vakṣyāmi sapta divyān mahācalān
122.8
devarṣi gandharvvayutaḥ prathamo
merurucyate|| prāgāyataḥ sa sauvarṇa udayo nāma parvvataḥ
122.9
tatra meghāstu vṛṣṭyarthaṃ prabhavantyapayānti ca || tasyāpareṇa sumahāñ jaladhāro mahāgiriḥ
122.10
sa vai candraḥ samākhyātaḥ sarvvauṣadhisamanvitaḥ|| tasmānnityamupādatte vāsavaḥ paramaṃ jalam
122.11
nārado nāma caivokto durgaśailo mahācitaḥ
tatrācalau samutpannau pūrvvaṃ nāradaparvvatau
122.14
tasyāpareṇa sumahān śyāmo nāma mahāgiriḥ || yatra śyāmatvamāpannāḥ prajāḥ pūrvvamimāḥ kila
12||sa eva dundubhirnāma śyāmaparvvatasannibhaḥ || śandamṛtyuḥ purā tasmin dundubhistāḍitaḥ suraiḥ ||13||ratnamālāntaramayaḥ śālmalaścāntarālakṛt
tasyāpareṇa rajato mahānasto giriḥ smṛtaḥ
122.15
sa vai somaka ityukto devairyyatrāmṛtaṃ purā || saṃbhṛtañca hṛtañcaiva māturarthe garutmatā
122.16
tasyāpare cāmbikeyaḥ sumanāścaiva sa smṛtaḥ || hiraṇyākṣo varāheṇa tasmiñchaile niṣūditaḥ
122.17
āmbikeyāt paro ramyaḥ sarvvoṣadhiniṣevitaḥ
vibhrājastu samākhyātaḥ sphāṭikastu mahān giriḥ
122.18
yasmādvibhrājate vahnirvibhrājastena sa smṛtaḥ || saiveha keśavatyukto yato vāyuḥ pravāti ca
122.19
teṣāṃ varṣāṇi vakṣyāmi parvvatānāṃ dvijottamāḥ || śṛṇudhvaṃ nāmatastāni yathāvadanupūrvvaśaḥ
122.20
dvināmānyeva varṣāṇi yathaiva girayastathā
udayasyodaya varṣaṃ janadhāreti viśrutam
122.21
nāmnā gatabhayaṃ nāma varṣaṃ tat prathamaṃ smṛtam || dvitīyaṃ jaladhārasya sukumāramiti smṛtam
122.22
tadeva śaiśiraṃ nāma varṣaṃ tat parikīrttitam || nāradasya ca kaumāraṃ tadeva ca sukhodayam
122.23
śyā maparvatavarṣaṃ tadanīcakramiti smṛtam
ānandakamiti proktaṃ tadeva munibhiḥ śubham
122.24
soma kasya śubhaṃ varṣaṃ vijñeyaṃ kusumotkaram || tadevāsitamityuktaṃ varṣaṃ soma kasaṃjñitam
122.25
āmbikeyasya mainākaṃ kṣemakañcaiva tatsmṛtam || tadeva dhruvamityuktaṃ varṣaṃ vibhrājasaṃjñitam
122.26
dvīpasya pariṇāhañca hrasvadīrghatvameva ca
jambūdvīpena saṃkhyātaṃ tasya madhye vanaspatim
122.27
śāko nāma mahāvṛkṣaḥ prajāstasya sahānugāḥ || eteṣu devagandharvvāḥ siddhāśca saha cāraṇaiḥ
122.28
viharanti ramante ca dṛśyamānāśca taiḥ saha || tatra puṇyā janapadāścāturvvarṇyasamanvitāḥ
122.29
teṣu nadyaśca saptaiva prativarṣaṃ samudragāḥ
dvināmnā caiva tāḥ sarvvā gaṅgāḥ saptavidhāḥ smṛtāḥ
122.30
prathamā sukumārīti gaṅgā śivajalā śubhā || munitaptā ca nāmnaiṣā nadī samparikīrttitā
122.31
sukumārī tapaḥsiddhā dvitīyā nāmataḥ satī || nandā ca pāvanī caiva tṛtīyā parikīrttitā
122.32
śivikā ca caturthī syādvividhā ca punaḥ smṛtā
ikṣuśca pañcamī jñeyā tathaiva ca punaḥ kuhūḥ
122.33
veṇukā cāmṛtā caiva ṣaṣṭhī samparikīrttitā || sukṛtā ca gabhastī ca saptamī parikīrttitā
122.34
etāḥ sapta mahābhāgāḥ prativarṣaṃ śivodakāḥ || bhāvayanti janaṃ sarvvaṃ śākadvīpanivāsinam
122.35
abhigacchanti tāścānyā nadanadyaḥ sarāṃsi ca
bahūdakaparisrāvā yato varṣati vāsavaḥ
122.36
tāsāntu nāmadheyāni parimāṇaṃ tathaiva ca || na śakyaṃ parisaṃkhyātuṃ puṇyāstāḥ sariduttamāḥ
122.37
tāḥ pibanti sadā hṛṣṭā nadīrjjanapadāstu te || ete śāntabhayāḥ proktāḥ pramodā ye ca vai śivāḥ
122.38
ānandāśca sukhāścaiva kṣemakāśca navaiḥ saha
varṇāśramācārayutā deśāste sapta viśrutāḥ
122.39
ārogyā balinaścaiva sarvve maraṇavarjjitāḥ || avasarpiṇī na teṣvasti tathaivotsarpiṇī punaḥ
122.40
na tatrāsti yugāvasthā caturyugakṛtā kvacit || tretāyugasamaḥ kālastathā tatra pravarttate
122.41
śākadvīpādiṣu jñeyaṃ pañcasveteṣu sarvvaśaḥ
deśasya tu vicāreṇa kālaḥ svābhāvikaḥ smṛtaḥ
122.42
na teṣu saṅkaraḥ kaścidvarṇāśramakṛtaḥ kvacit || dharmmasya cāvyabhīcārādekāntasukhinaḥ prajāḥ
122.43
na teṣu māyā lobho vā īrṣyāsūyā bhayaṃ kutaḥ || viparyyayo na teṣvasti tadvai svābhāvikaṃ smṛtam
122.44
kālo naiva ca teṣvasti na daṇḍo na ca dāṇḍikaḥ
svadharmmeṇa ca dharmmajñāste rakṣanti parasparam
122.45
parimaṇḍalastu sumahāndvīpo vai kuśasaṃjñakaḥ || nadījalaiḥ parivṛtaḥ parvvataścābhrasannibhaiḥ
122.46
sarvvadhātuvicitraiśca maṇividrumabhūṣitaiḥ || anyaiśca vividhākārai ramyairjjanapadaistathā
122.47
vṛkṣaiḥ puṣpaphalopetaiḥ sarvvato dhanadhānyavān || nityaṃ puṣpaphalopetaḥ
sarvvaratnasamāvṛtaḥ
122.48
āvṛtaḥ paśubhiḥ sarvvaigrrāmāraṇyaiśca sarvvaśaḥ || ānupūrvyātsamāsena kuśadvīpa nibodhata
122.49
atha tṛtīyaṃ vakṣyāmi
kuśadvīpañca kṛtsnaśaḥ || kuśadvīpena kṣīrodaḥ sarvvataḥ parivāritaḥ
122.50
śākadvīpasya vistārā dviguṇena samanvitaḥ || tatrāpi parvvatāḥ sapta vijñeyā
ratnayonayaḥ
122.51
ratnākarāstathā nadyasteṣāṃ nāmāni me śṛṇu || dvināmānaśca te sarvve śākadvīpe yathā tathā
122.52
prathamaḥ sūryyasaṅkāśaḥ
kumudo nāma parvvataḥ || vidrumoccaya ityuktaḥ sa eva ca mahīdharaḥ
122.53
sarvvadhātumayaiḥ śṛṅgaiḥ śilājālasamanvitaiḥ || dvitīyaḥ parvvatastatra unnato
nāma viśrutaḥ
122.54
hemaparvvata ityuktaḥ sa eva ca mahīdharaḥ || haritālamayaiḥ śṛṅgairddīpamāvṛtya sarvvaśaḥ
122.55
balāhakastṛtīyastu jātya
anamayo giriḥ || dyutimānnāmataḥ proktaḥ sa eva ca mahīdharaḥ
122.56
caturthaḥ parvvato droṇo yatrauṣadhyo mahāgirau || viśalyakaraṇī caiva mṛtasañjīvanī
tathā
122.57
puṣpavānnāma saivoktaḥ parvvataḥ sumahācitaḥ || kaṅkastu pañcamasteṣāṃ parvvato nāma sāravān
122.58
kuśeśaya iti proktaḥ punaḥ sa
pṛthivīdharaḥ || divyapuṣpaphalopeto divyavīrutsamanvitaḥ
122.59
ṣaṣṭhastu parvvatastatra mahiṣo meghasannibhaḥ || sa eva tu punaḥ prokto harirityabhivi
śrutaḥ
122.60
tasminso'gnirnivasati mahiṣo nāma yo'psujaḥ || saptamaḥ parvvatastatra kakudmānsa hi bhāṣyate
122.61
mandaraḥ saiva vijñeyaḥ sarvva
dhātumayaḥ śubhaḥ || manda ityeṣa yo dhāturapāmarthe prakāśakaḥ
122.62
apāṃ vidāraṇāccaiva mandaraḥ sa nigadyate || tatra ratnānyanekāni svayaṃ rakṣati vāsavaḥ
122.63
prajāpatimupādāya prajābhyo vidadhatsvayam || teṣāmantaraviṣkambho dviguṇaḥ samudāhṛtaḥ
122.64
ityete parvvatāḥ sapta kuśadvīpe prabhāṣitāḥ
teṣāṃ varṣāṇi vakṣyāmi saptaiva tu vibhāgaśaḥ
122.65
kumudasya smṛtaḥ śveta unnataścaiva sa smṛtaḥ || unnatasya tu vijñeyaṃ varṣaṃ lohitasaṃjñakam
122.66
veṇumaṇḍalakañcaiva tathaiva parikīrttitam || balāhakasya jīmūtaḥ svairathākārītyapi
122.67
droṇasya harikaṃ nāma lavaṇañca punaḥ smṛtam
kaṅkasyāpi kakunnāma dhṛtimañcaiva tatsmṛtam
122.68
mahiṣaṃ mahiṣasyāpi punaścāpi prabhākaram || kakudminastu tadvarṣaṃ kapilaṃ nāma viśrutam
122.69
etānyapi viśiṣṭāni sapta sapta pṛthak pṛthak || varṣāṇi parvvatāścaiva nadīsteṣu nibodhata
122.70
tatrāpi nadyaḥ saptaiva prativarṣaṃ hi tāḥ smṛtāḥ
dvināmavatyastāḥ sarvvāḥ sarvvāḥ puṇyajalāḥ smṛtāḥ
122.71
dhūtapāpā nadī nāma yoniścaiva punaḥ smṛtā || sītā dvitīyā vijñeyā sā caiva hi niśā
smṛtā
122.72
pavitrā tṛtīyā vijñeyā vitṛṣṇāpi ca yā punaḥ || caturthī hlādinītyuktā candrabhā iti ca smṛtā
122.73
vidyucca pañcamī
proktā śuklā caiva vibhāvyate || puṇḍrā ṣaṣṭhī tu vijñeyā punaścaiva vibhāvarī
122.74
mahatī saptamī proktā punaścaiṣā dhṛtiḥ smṛtā || anyāstā
bhyo'pi sañjātāḥ śataśo'tha sahasraśaḥ
122.75
abhigacchanti tā nadyo yato varṣati vāsavaḥ || ityeṣa sanniveśo vaḥ kuśadvīpasya varṇitaḥ
122.76
śākadvīpena vistāraḥ proktastasya sanātanaḥ || kuśadvīpaḥ samudreṇa ghṛtamaṇḍodakena ca
122.77
sarvvataḥ sumahāndvīpaścandravatpariveṣṭitaḥ
vistārānmaṇḍalāccaiva kṣīrodāddviguṇo mataḥ
122.78
tataḥ paraṃ pravakṣyāmi krauñcadvīpaṃ yathā tathā || kuśadvīpasya vistārādviguṇastasya vistaraḥ
122.79
ghṛtodakaḥ samudro vai krauñcadvīpena saṃvṛtaḥ || cakranemipramāṇeṇa vṛto vṛttena sarvvaśaḥ
122.80
tasmindvīpe narāḥ śreṣṭhā devano girirucyate || devanātpara
taścāpi govindo nāma parvvataḥ
122.81
govindātparataścāpi krauñcastu prathamo giriḥ || krauñcātpare pāvanakaḥ pāvanādandhakārakaḥ
122.82
andha
kārātpare cāpi devāvṛnnāma parvvataḥ || devāvṛtaḥ pareṇāpi puṇḍarīko mahāngiriḥ
122.83
ete ratnamayāḥ sapta krauñcadvīpasya parvvatāḥ || parasparasya
dviguṇo viṣkambho varṣaparvvataḥ
122.84
varṣāṇi tasya vakṣyāmi nāmatastu nibodhata || krauñcasya kuśalo deśo vāmanasya mano'nugaḥ
122.85
mano'nugātpare coṣṇastṛtīyo'pi sa ucyate || uṣṇotpare pāvanakaḥ pāvanādandhakārakaḥ
122.86
andhakārakadeśāttu munideśastathāparaḥ || munide
śātpare cāpi procyate dundubhisvanaḥ
122.87
siddhacāraṇasaṅkīrṇā gauraprāyaḥ śucirjanaḥ || śrutāstatraiva nadyastu prativarṣa gatāḥ śubhāḥ
122.88
gaurī kumudvatī caiva sandhyā rātrirmanojavā || khyātī ca puṇḍarīkā ca gaṅgā saptavidhā smṛtā
122.89
tāsāṃ sahasraśāścānyā nadyaḥ pārśvasamīpagāḥ
abhigacchanti tā nadyo bahulāśca bahūdakāḥ
122.90
teṣāṃ nisargo deśānāmānupūrvyeṇa sarvvaśaḥ || na śakyo vistarādvaktumapi varṣaśatairapi
122.91
sargo yaśca prajānāntu saṃhāro yaśca teṣu vai || ata ūrddhaṃ pravakṣyāmi śālmalasya nibodhata
122.92
śālmalo dviguṇo dvīpaḥ krauñcadvīpasya vistarāt
parivāryya samudrantu dadhimaṇḍodakaṃ sthitaḥ
122.93
tatra puṇyā janapadāścirācca mriyate janaḥ || kuta eva tu durbhikṣaṃ kṣamātejoyutā hi te
122.94
prathamaḥ sūryyasaṅkāśaḥ sumanā nāma parvvataḥ || pītastu madhyamaścāsīttataḥ kumbhamayo giriḥ
122.95
nāmnā sarvvasukho nāma divyopadhisamanvitaḥ
tṛtīyaścaiva sauvarṇo bhṛṅgapatranibho giriḥ
122.96
sumahātrohito nāma divyo girivaro hi saḥ || sumanāḥ kuśalo deśaḥ sukhodarkaḥ sukhodayaḥ
122.97
rohito yastṛtīyastu rohiṇo nāma viśrutaḥ || tatra ratnānyanekāni svayaṃ rakṣati vāsavaḥ
122.98
prajāpatimupādāya prasanno vidadhatsvayam
na tatra meghā varṣanti śītoṣṇañca na tadvidham
122.99
varṇāśramāṇāṃ vārttā vā triṣu dvīpeṣu vidyate || na graho na ca candro'sti īrṣyāsūyā bhayaṃ tathā
122.100
udbhidānyudakānyatra giriprasravaṇāniṃ ca || bhojanaṃ ṣaḍrasaṃ tatra teṣāṃ svayamupasthitam
122.101
adhamottamaṃ na teṣvasti na lobho na
parigrahaḥ || ārogyabalavantaśca ekāntasukhino narāḥ
122.102
triṃśadvarṣasahasrāṇi mānasīṃ siddhimāsthitāḥ || sukhamāyuśca rūpañca dharmaiśvaryyaṃ tathaiva
ca
122.103
śālmalānteṣu vijñeyaṃ dvīpeṣu triṣu sarvvataḥ || vyākhyātaḥ śālmalāntānāṃ dvīpānāntu vidhiḥ śubhaḥ
122.104
parimaṇḍalastu dvīpasya
cakravatpariveṣṭitaḥ || surodena samudreṇa dviguṇena samanvitaḥ
122.104.p1
iti śrīmatsye mahāpurāṇe bhuvanakoṣe dvīpavarṇanaṃ nāma dvāviṃśatyadhikaśatata mo'dhyāyaḥ
Linked texts (7)
- Matsyapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Vāyupurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Brahmāṇḍapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Viṣṇupurāṇa (vulgate) — Sanskrit
- Prakriyāpāda — Sanskrit
- Śivatattvaratnākara — Basappa Nāyaka 1684, Sanskrit
- Śivattvaratnākara — Basava, Sanskrit