Pramāṇa · Search · About · API

Matsya 123

Matsya 123

Language
Sanskrit

123.1

cha || || sūta uvāca || || gomedakaṃ pravakṣyāmi ṣaṣṭhaṃ dvīpaṃ tapodhanāḥ || surodakasamudrastu gomedena samāvṛtaḥ

123.2

śālmalasya tu vistārādviguṇastasya vistaraḥ || tasmindvīpe tu vijñeyau parvvatau dvau samāhitau

123.3

prathamaḥ sumanā nāma jātyaanamayo giriḥ
dvitīyaḥ kumudo nāma sarvvauṣadhisamanvitaḥ

123.4

śātakaumbhamayaḥ śrīmān vijñeyaḥ sumahācitaḥ || samudrekṣurasodena vṛto gomedakaśca saḥ

123.5

ṣaṣṭhena tu samudreṇa surodādviguṇena ca || dhātakī kumudaścaiva havyaputrau suvistṛtau

123.6

saumanaṃ prathamaṃ varṣe dhātakīkhaṇḍamucyate || dhāta
kinaḥ smṛtaṃ tadvai prathamaṃ prathamasya tu

123.7

gomedaṃ yatsmṛtaṃ varṣe nāmnā sarvvasukhantu tat || kumudasya dvitīyasya dvitīyaṃ kumudaṃ tataḥ

123.8

etau dvau parvvatau vṛttau śeṣau sarvvasamucchritau || pūrvveṇa tasya dvīpasya sumanāḥ parvvataḥ sthitaḥ

123.9

prākūpaścimāyataiḥ pādairāsamudrāditi sthitaḥ
paścārddhe kumudastasya evameva sthitastu vai

123.10

etaiḥ parvvatapādaistu sa deśo vai dvidhākṛtaḥ || dakṣiṇārddhe tu dvīpasya dhātakīkhaṇḍamucyate

123.11

kumudantūtare tasya dvitīyaṃ varṣamuttamam || etau janapadau dvau tu gomedasya tu vistṛtau

123.12

ataḥ paraṃ pravakṣyāmi saptamaṃ dvīpamuttamam || samudrekṣurasa
ścaiva gomedādviguṇaṃ hi saḥ

123.13

āvṛtya tiṣṭhati dvīpaḥ puṣkaraḥ puṣkarairvṛtaḥ || puṣkareṇa vṛtaḥ śrīmāṃścitrasānurmahāgiriḥ

123.14

kūṭaiścitrairmaṇimayaiḥ
śilājālasamudbhavaiḥ || dvīpasyaiva tu pūrvvārddhe citrasānuḥ sthito mahān

123.15

parimaṇḍalasahasrāṇi vistīrṇaḥ saptaviṃśatiḥ || ūrddhaṃ sa vai caturviṃśadyo
janānāṃ mahābalaḥ

123.16

dvīpārddhasya parikṣitaḥ paścime mānaso giriḥ || sthito velāsamīpe tu pūrvvacandra ivoditaḥ

123.17

yojanānāṃ saha
srāṇi sārddhaṃ pañcāśaducchritaḥ || tasya putro mahāvītaḥ paścimāīsya rakṣitā

123.18

pūrvvārddhe parvvatasyāpi dvidhā deśastu sa smṛtaḥ || svādūdakeno
dadhinā puṣkaraḥ parivāritaḥ

123.19

vistārānmaṇḍalāccaiva gomedādviguṇena tu || triṃśadvarṣasahasrāṇi teṣu jīvanti mānavāḥ

123.20

viparyyayo na
teṣvasti etatsvābhāvikaṃ smṛtam || ārogyaṃ sukhabāhulyaṃ mānasīṃ siddhimāsthitāḥ

123.21

sukhamāyuśca rūpañca triṣu dvīpeṣu sarvvaśaḥ || adhamottamau
na teṣvāstāṃ tulyāste vīryyarūpataḥ

123.22

na tatra vadhyavadhakau nerṣyāsūyā bhayaṃ tathā || na lobho na ca dambho vā na ca dveṣaḥ parigrahaḥ

123.23

satyānṛtena teṣvāstāṃ dharmmādharmmau tathaiva ca || varṇāśramāṇāṃ vārttā ca pāśupālyaṃ vaṇik kṛṣiḥ

123.24

trayīvidyā daṇḍanītiḥ śuśrūṣā daṇḍa eva ca
na tatra varṣa nadyo vā śītoṣṇañca na vidyate

123.25

udbhidānyudakāni syurgiriprasravaṇāni ca || tulyottarakuruṇāntu kālastatra tu sarvvadā

123.26

sarvvataḥ sukhakālo'sau jarākḷśavivarjitaḥ || sargastu dhātakīkhaṇḍe mahāvīte tathaiva ca

123.27

evaṃ dvīpāḥ samudrāstu sapta saptabhirāvṛtāḥ || dvīpasyā
nantaro yastu samudrastatsamastu vai

123.28

evaṃ dvīpasamudrāṇāṃ vṛddhirjñeyā parasparam || apāñcaiva samudrekātsamudra iti saṃjñitaḥ

123.29

ṛṣa
drasantyo varṣeṣu prajā yatra caturvvidhāḥ || ṛṣirityeva ramaṇe varṣantvetena teṣu vai

123.30

udayatīndau pūrve tu samudraḥ pūryyate sadā || prakṣīya
māṇe bahule kṣīyate'stamite ca vai

123.31

āpūryyamāṇo hyudadhirātmanaivābhipūrthyate || tato vai kṣīyamāṇe tu svātmanyeva hyapāṃ kṣayaḥ

123.32

udayātpayasāṃ yogātpuṣṇantyāpo yathā svayam || tathā sa tu samudro'pi varddhate śaśinodaye

123.33

anyūnānatiriktātmā varddhantyāpo hasanti ca
udaye'stamaye cendoḥ pakṣayoḥ śuklakṛṣṇayoḥ

123.34

kṣayavṛddhī samudrasya śaśivṛddhikṣaye tathā || daśottarāṇi pañcāhuraṅgulānāṃ śatāni ca

123.35

apāṃ
vṛddhiḥ kṣayo dṛṣṭaḥ samudrāṇāntu parvvasu || dvirāpatvātsmṛto dvīpo dadhanāñcodadhiḥ smṛtaḥ

123.36

nigīrṇatvācca girayo parvvabandhācca parvvatāḥ || śākadvīpe
tu vai śākaḥ parvvatastena cocyate

123.37

kuśadvīpe kuśastambo madhye janapadasya tu || krauñcadvīpe giriḥ krauñcastasya nāmnā nigadyate

123.38

śālmaliḥ śālma
ladvīpe pūjyate sa mahādrumaḥ || gomedake tu gomedaḥ parvvatastena cocyate

123.39

nyagrodhaḥ puṣkaradvīpe padmavattena sa smṛtaḥ || pūjyate sa mahādevairbrahmāṃśo'vyaktasa
mbhavaḥ

123.40

tasminsa vasati brahmā sādhyaiḥ sārddhaṃ prajāpatiḥ || tatra devā upāsante trayastriṃśanmaharṣibhiḥ

123.41

sa tatra pūjyate devo devairmaharṣisattamaiḥ
jambūdvīpāt pravarttante ratnāni vividhāni ca

123.42

dvīpeṣu teṣu sarvveṣu prajānāṃ kramaśastu vai || ārjavādvala caryyeṇa satyena ca damena ca

123.43

ārogyāyuṣpramāṇābhyāṃ dviguṇaṃ dviguṇaṃ tataḥ || dvīpeṣu teṣu sarvveṣu yathoktaṃ varṣakeṣu ca

123.44

gopāyante prajāstatra sarvvaiḥ sahajapaṇḍitaiḥ || bhojana
ñcāprayatnena sadā svayamupasthitam

123.45

ṣaḍrasaṃ tanmahāvīryyaṃ tatra te bhuñjate janāḥ || pareṇa puṣkarasyātha āvṛttyāvasthito mahān

123.46

svādūdakasamudrastu sa samantādveṣṭayat || svādūdakasya paritaḥ śailastu parimaṇḍalaḥ

123.47

prakāśāścāprakāśaśca lokālokaḥ sa ucyate || āloka
statra cārvāk ca nirālokastataḥ param

123.48

lokavistāramātrantu pṛthivyārddhantu bāhyataḥ || praticchannaṃ samantāttu udakenāvṛtaṃ mahat

123.49

bhūmerdaśaguṇāścāpaḥ samantāt pālayanti gām || addbhyo daśaguṇaścāgniḥ sarvvato dhārayatyapaḥ

123.50

agnerdaśaguṇo vāyurdhārayañjyotirāsthitaḥ || tiryyak
ca maṇḍalo vāyubhūtānyāveṣṭya dhārayan

123.51

daśādhikaṃ tathākāśaṃ bāyorbhūtānyadhārayat || bhūtādi dhārayan vyoma tasmāddaśaguṇastu vai

123.52

bhūtādito daśaguṇaṃ mahadbhūtānyadhārayat || mahattattvaṃ hyanantena avyaktena tu dhāryyate

123.53

ādhārādheyabhāvena vikārāste vikāriṇām || pṛthvyādayo
vikārāste paricchinnāḥ parasparam

123.54

parasparādikāścaiva praviṣṭāśca parasparam || evaṃ parasparotpannā dhāryyante ca parasparam

123.55

yasmāt praviṣṭāste'nyonyaṃ tasmātte sthiratāṃ gatāḥ || āsaṃste hyaviśeṣāśca viśeṣā andhaveśanāt

123.56

pṛthvyādayastu vāyvantāḥ paricchi
nnāstu tatra te || bhūtebhyaḥ paratastebhyo hyalokaḥ sarvvataḥ smṛtaḥ

123.57

tathā hmāloka ākāśe paricchinnāni sarvvaśaḥ || pātre mahati patrāṇi
yathā hyāntargatāni ca

123.58

bhavantyanyonyahīnāni parasparasamāśrayāt || tathāhyāloka ākāśe bhedāstvantargatāgatāḥ

123.59

kṛtānyetāni tattvāni
anyonyasyādhikāni ca || yāvadetāni tattvāni tāvadutpattirucyate

123.60

jantūnāmiha saṃskāro bhūteṣvantargateṣu vai || pratyākhyāyeha bhūtāni
kāryyotpattirna vidyate

123.61

tasmāt parimitā bhedāḥ smṛtāḥ kāryyātmakāstu vai || te kāraṇātmakāścaiva syurbhedā mahadādayaḥ

123.62

ityevaṃ
sanniveśo'yaṃ pṛthvyākrāntastu bhāgaśaḥ || saptadvīpasamudrāṇāṃ yāthātathyena vai mayā

123.63

vistarānmaṇḍalāccaiva prasaṃkhyānena caiva hi || viśvarūpaṃ
pradhānasya parimāṇaikadeśinaḥ

123.64

etāvat sanniveśastu mayā samyak prakāśitaḥ || etāvadeva śrotavyaṃ sanniveśasya pārthiva

123.123

ata
ūrddhaṃ pravakṣyāmi sūryyācandramasorgatim || iti śrīmātsye mahāpurāṇe bhuvanakoṣe saptadvīpaniveśanaṃ nāma trayoviṃśatyadhikaśatatamo'dhyāyaḥ

Linked texts (6)