Matsya 123
Matsya 123
- Language
- Sanskrit
123.1
cha || || sūta uvāca || || gomedakaṃ pravakṣyāmi ṣaṣṭhaṃ dvīpaṃ tapodhanāḥ || surodakasamudrastu gomedena samāvṛtaḥ
123.2
śālmalasya tu vistārādviguṇastasya vistaraḥ || tasmindvīpe tu vijñeyau parvvatau dvau samāhitau
123.3
prathamaḥ sumanā nāma jātyaanamayo giriḥ
dvitīyaḥ kumudo nāma sarvvauṣadhisamanvitaḥ
123.4
śātakaumbhamayaḥ śrīmān vijñeyaḥ sumahācitaḥ || samudrekṣurasodena vṛto gomedakaśca saḥ
123.5
ṣaṣṭhena tu samudreṇa surodādviguṇena ca || dhātakī kumudaścaiva havyaputrau suvistṛtau
123.6
saumanaṃ prathamaṃ varṣe dhātakīkhaṇḍamucyate || dhāta
kinaḥ smṛtaṃ tadvai prathamaṃ prathamasya tu
123.7
gomedaṃ yatsmṛtaṃ varṣe nāmnā sarvvasukhantu tat || kumudasya dvitīyasya dvitīyaṃ kumudaṃ tataḥ
123.8
etau dvau parvvatau vṛttau śeṣau sarvvasamucchritau || pūrvveṇa tasya dvīpasya sumanāḥ parvvataḥ sthitaḥ
123.9
prākūpaścimāyataiḥ pādairāsamudrāditi sthitaḥ
paścārddhe kumudastasya evameva sthitastu vai
123.10
etaiḥ parvvatapādaistu sa deśo vai dvidhākṛtaḥ || dakṣiṇārddhe tu dvīpasya dhātakīkhaṇḍamucyate
123.11
kumudantūtare tasya dvitīyaṃ varṣamuttamam || etau janapadau dvau tu gomedasya tu vistṛtau
123.12
ataḥ paraṃ pravakṣyāmi saptamaṃ dvīpamuttamam || samudrekṣurasa
ścaiva gomedādviguṇaṃ hi saḥ
123.13
āvṛtya tiṣṭhati dvīpaḥ puṣkaraḥ puṣkarairvṛtaḥ || puṣkareṇa vṛtaḥ śrīmāṃścitrasānurmahāgiriḥ
123.14
kūṭaiścitrairmaṇimayaiḥ
śilājālasamudbhavaiḥ || dvīpasyaiva tu pūrvvārddhe citrasānuḥ sthito mahān
123.15
parimaṇḍalasahasrāṇi vistīrṇaḥ saptaviṃśatiḥ || ūrddhaṃ sa vai caturviṃśadyo
janānāṃ mahābalaḥ
123.16
dvīpārddhasya parikṣitaḥ paścime mānaso giriḥ || sthito velāsamīpe tu pūrvvacandra ivoditaḥ
123.17
yojanānāṃ saha
srāṇi sārddhaṃ pañcāśaducchritaḥ || tasya putro mahāvītaḥ paścimāīsya rakṣitā
123.18
pūrvvārddhe parvvatasyāpi dvidhā deśastu sa smṛtaḥ || svādūdakeno
dadhinā puṣkaraḥ parivāritaḥ
123.19
vistārānmaṇḍalāccaiva gomedādviguṇena tu || triṃśadvarṣasahasrāṇi teṣu jīvanti mānavāḥ
123.20
viparyyayo na
teṣvasti etatsvābhāvikaṃ smṛtam || ārogyaṃ sukhabāhulyaṃ mānasīṃ siddhimāsthitāḥ
123.21
sukhamāyuśca rūpañca triṣu dvīpeṣu sarvvaśaḥ || adhamottamau
na teṣvāstāṃ tulyāste vīryyarūpataḥ
123.22
na tatra vadhyavadhakau nerṣyāsūyā bhayaṃ tathā || na lobho na ca dambho vā na ca dveṣaḥ parigrahaḥ
123.23
satyānṛtena teṣvāstāṃ dharmmādharmmau tathaiva ca || varṇāśramāṇāṃ vārttā ca pāśupālyaṃ vaṇik kṛṣiḥ
123.24
trayīvidyā daṇḍanītiḥ śuśrūṣā daṇḍa eva ca
na tatra varṣa nadyo vā śītoṣṇañca na vidyate
123.25
udbhidānyudakāni syurgiriprasravaṇāni ca || tulyottarakuruṇāntu kālastatra tu sarvvadā
123.26
sarvvataḥ sukhakālo'sau jarākḷśavivarjitaḥ || sargastu dhātakīkhaṇḍe mahāvīte tathaiva ca
123.27
evaṃ dvīpāḥ samudrāstu sapta saptabhirāvṛtāḥ || dvīpasyā
nantaro yastu samudrastatsamastu vai
123.28
evaṃ dvīpasamudrāṇāṃ vṛddhirjñeyā parasparam || apāñcaiva samudrekātsamudra iti saṃjñitaḥ
123.29
ṛṣa
drasantyo varṣeṣu prajā yatra caturvvidhāḥ || ṛṣirityeva ramaṇe varṣantvetena teṣu vai
123.30
udayatīndau pūrve tu samudraḥ pūryyate sadā || prakṣīya
māṇe bahule kṣīyate'stamite ca vai
123.31
āpūryyamāṇo hyudadhirātmanaivābhipūrthyate || tato vai kṣīyamāṇe tu svātmanyeva hyapāṃ kṣayaḥ
123.32
udayātpayasāṃ yogātpuṣṇantyāpo yathā svayam || tathā sa tu samudro'pi varddhate śaśinodaye
123.33
anyūnānatiriktātmā varddhantyāpo hasanti ca
udaye'stamaye cendoḥ pakṣayoḥ śuklakṛṣṇayoḥ
123.34
kṣayavṛddhī samudrasya śaśivṛddhikṣaye tathā || daśottarāṇi pañcāhuraṅgulānāṃ śatāni ca
123.35
apāṃ
vṛddhiḥ kṣayo dṛṣṭaḥ samudrāṇāntu parvvasu || dvirāpatvātsmṛto dvīpo dadhanāñcodadhiḥ smṛtaḥ
123.36
nigīrṇatvācca girayo parvvabandhācca parvvatāḥ || śākadvīpe
tu vai śākaḥ parvvatastena cocyate
123.37
kuśadvīpe kuśastambo madhye janapadasya tu || krauñcadvīpe giriḥ krauñcastasya nāmnā nigadyate
123.38
śālmaliḥ śālma
ladvīpe pūjyate sa mahādrumaḥ || gomedake tu gomedaḥ parvvatastena cocyate
123.39
nyagrodhaḥ puṣkaradvīpe padmavattena sa smṛtaḥ || pūjyate sa mahādevairbrahmāṃśo'vyaktasa
mbhavaḥ
123.40
tasminsa vasati brahmā sādhyaiḥ sārddhaṃ prajāpatiḥ || tatra devā upāsante trayastriṃśanmaharṣibhiḥ
123.41
sa tatra pūjyate devo devairmaharṣisattamaiḥ
jambūdvīpāt pravarttante ratnāni vividhāni ca
123.42
dvīpeṣu teṣu sarvveṣu prajānāṃ kramaśastu vai || ārjavādvala caryyeṇa satyena ca damena ca
123.43
ārogyāyuṣpramāṇābhyāṃ dviguṇaṃ dviguṇaṃ tataḥ || dvīpeṣu teṣu sarvveṣu yathoktaṃ varṣakeṣu ca
123.44
gopāyante prajāstatra sarvvaiḥ sahajapaṇḍitaiḥ || bhojana
ñcāprayatnena sadā svayamupasthitam
123.45
ṣaḍrasaṃ tanmahāvīryyaṃ tatra te bhuñjate janāḥ || pareṇa puṣkarasyātha āvṛttyāvasthito mahān
123.46
svādūdakasamudrastu sa samantādveṣṭayat || svādūdakasya paritaḥ śailastu parimaṇḍalaḥ
123.47
prakāśāścāprakāśaśca lokālokaḥ sa ucyate || āloka
statra cārvāk ca nirālokastataḥ param
123.48
lokavistāramātrantu pṛthivyārddhantu bāhyataḥ || praticchannaṃ samantāttu udakenāvṛtaṃ mahat
123.49
bhūmerdaśaguṇāścāpaḥ samantāt pālayanti gām || addbhyo daśaguṇaścāgniḥ sarvvato dhārayatyapaḥ
123.50
agnerdaśaguṇo vāyurdhārayañjyotirāsthitaḥ || tiryyak
ca maṇḍalo vāyubhūtānyāveṣṭya dhārayan
123.51
daśādhikaṃ tathākāśaṃ bāyorbhūtānyadhārayat || bhūtādi dhārayan vyoma tasmāddaśaguṇastu vai
123.52
bhūtādito daśaguṇaṃ mahadbhūtānyadhārayat || mahattattvaṃ hyanantena avyaktena tu dhāryyate
123.53
ādhārādheyabhāvena vikārāste vikāriṇām || pṛthvyādayo
vikārāste paricchinnāḥ parasparam
123.54
parasparādikāścaiva praviṣṭāśca parasparam || evaṃ parasparotpannā dhāryyante ca parasparam
123.55
yasmāt praviṣṭāste'nyonyaṃ tasmātte sthiratāṃ gatāḥ || āsaṃste hyaviśeṣāśca viśeṣā andhaveśanāt
123.56
pṛthvyādayastu vāyvantāḥ paricchi
nnāstu tatra te || bhūtebhyaḥ paratastebhyo hyalokaḥ sarvvataḥ smṛtaḥ
123.57
tathā hmāloka ākāśe paricchinnāni sarvvaśaḥ || pātre mahati patrāṇi
yathā hyāntargatāni ca
123.58
bhavantyanyonyahīnāni parasparasamāśrayāt || tathāhyāloka ākāśe bhedāstvantargatāgatāḥ
123.59
kṛtānyetāni tattvāni
anyonyasyādhikāni ca || yāvadetāni tattvāni tāvadutpattirucyate
123.60
jantūnāmiha saṃskāro bhūteṣvantargateṣu vai || pratyākhyāyeha bhūtāni
kāryyotpattirna vidyate
123.61
tasmāt parimitā bhedāḥ smṛtāḥ kāryyātmakāstu vai || te kāraṇātmakāścaiva syurbhedā mahadādayaḥ
123.62
ityevaṃ
sanniveśo'yaṃ pṛthvyākrāntastu bhāgaśaḥ || saptadvīpasamudrāṇāṃ yāthātathyena vai mayā
123.63
vistarānmaṇḍalāccaiva prasaṃkhyānena caiva hi || viśvarūpaṃ
pradhānasya parimāṇaikadeśinaḥ
123.64
etāvat sanniveśastu mayā samyak prakāśitaḥ || etāvadeva śrotavyaṃ sanniveśasya pārthiva
123.123
ata
ūrddhaṃ pravakṣyāmi sūryyācandramasorgatim || iti śrīmātsye mahāpurāṇe bhuvanakoṣe saptadvīpaniveśanaṃ nāma trayoviṃśatyadhikaśatatamo'dhyāyaḥ
Linked texts (6)
- Matsyapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Vāyupurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Brahmāṇḍapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Critical edition (BORI) — Sanskrit
- Śivapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Prakriyāpāda — Sanskrit