Matsya 125
Matsya 125
- Language
- Sanskrit
Contents
- 125.58 — 1 part
125.1
cha
evaṃ śrutvā kathāṃ divyāmanuvam̐llomaharṣaṇim || sūryyācandramasoścāraṃ grahāṇāñcaiva sarvvaśaḥ
125.2
ṛṣaya ūcuḥ || || bhramanti kathametāni jyotīṃṣi
ravimaṇḍale || avyūhenaiva sarvvāṇi tathā cāsaṅkareṇa vā
125.3
kaśca bhrāmayate tāni bhramanti yadi vā svayam || etadveditumicchāmastato nigada sattama
125.4
sūta uvāca || || bhūtasammohanaṃ hyetadbhavato me nibodhata || pratyakṣapi dṛśyaṃ tat saṃmohayati vai prajāḥ
125.5
yo'sau caturdaśarkṣeṣu śiśumāro
vyavasthitaḥ || uttānapādaputro'sau mer̤hībhūto dhruvo divi
125.6
saiṣa bhraman bhrāmayate candrādityau grahaiḥ saha || bhramantamanusarpanti nakṣatrāṇi ca
cakravat
125.7
dhruvasya manasā yo vai bhramate jyotiṣāṃ gaṇaḥ || vātānīkamayairbandhairdhruve baddhaḥ prasarpati
125.8
teṣāṃ bhedaśca yogaśca tathā kālasya niścayaḥ
astodayāstathotpātā ayane dakṣigottare
125.9
viṣuvadgrahavarṇaśca sarvvametaddhruveritam || jīmūtā nāma te meghā yadebhyo jīvasambhavaḥ
125.10
dvitīya āvahan vāyurmeghāste tvābhisaṃśritāḥ || ito yojanamātrācca adhyarddhavikṛtā api
125.11
vṛṣṭisargastathā teṣāṃ dhārāsāraḥ prakīrttitaḥ
puṣkarāvarttakā nāma ye meghāḥ pakṣasambhavāḥ
125.12
śakreṇa pakṣāñchittvā vai parvvatānāṃ mahaujasā || kāmagānāṃ samṛddhānī bhūtānāṃ nāśamicchatām
125.13
puṣkarā nāma te pakṣā bṛhantastoyadhāriṇaḥ || puṣkarāvarttakā nāma kāraṇeneha śabditāḥ
125.14
nānārūpadharāścaiva mahāghorasvarāśca te
kalpāntavṛṣṭikarttāraḥ kalpāntāgnerniyāmakāḥ
125.15
vāyvādhārā vahante vai sāmudrāḥ kalpasādhakāḥ || yānyasryāṇḍasya bhinnasya prākṛtānyabhavaṃ
stadā
125.16
yasminbrahmā samutpannaścaturvvaktraḥ svayaṃ prabhuḥ || tānyevāṇḍakapālāni sarvve meghāḥ prakīrttitāḥ
125.17
teṣāmāpyāyanaṃ dhūmaḥ sarvveṣāṃmavi
śeṣataḥ || teṣāṃ śreṣṭhaśca parjjanyaścatvāraścaiva diggajāḥ
125.18
gajānāṃ parvvatānāñca meghānāṃ bhogibhiḥ saha || kulamekaṃ dvidhābhūtaṃ yonirukā jalaṃ
smṛtam
125.19
parjjanyo diggajāścaiva hemante śītasambhavam || tuṣāravarṣaṃ varṣanti vṛddhā hyannavivṛddhaye
125.20
ṣaṣṭhaḥ parivaho nāma vāyusteṣāṃ parāyaṇaḥ
yo'sau bibhartti bhagavāngaṅgāmākāśagocarām
125.21
divyāmṛtajalāṃ puṇyāṃ tripathāmiti viśrutām || tasyā vispanditaṃ toyaṃ diggajāḥ pṛthubhiḥ karaiḥ
125.22
śīkarān sampramuñcanti nīhāra iti sa smṛtaḥ || dakṣiṇena giriyoṃ'sau hemakūṭa iti smṛtaḥ
125.23
udagddhimavataḥ śailasyottare caiva dakṣiṇe || puṇḍraṃ
nāma samākhyātaṃ samyagvṛṣṭivivṛddhaye
125.24
tasmin pravarttate varṣaṃ tat tuṣārasamudbhavam || tato himavato vāyurhimaṃ tatra samudbhavam
125.25
ānayatyā
tmavegena siñcamāno mahāgirim || himavantamatikramya vṛṣṭiśeṣaṃ tataḥ param
125.26
ibhāsye ca tataḥ paścādidaṃ bhūtavivṛddhaye || varṣadvayaṃ samākhyātaṃ
samyagvṛṣṭivivṛddhaye
125.27
meghāścāpyāyanañcaiva sarvvametat prakīrttitam || sūrye eva tu vṛṣṭīnāṃ sraṣṭā samupadiśyate
125.28
varṣaṃ gharmaṃ himaṃ rātriṃ
sandhye caiva dinaṃ tathā || śubhāśubhaphalānīha dhruvāt sarvvaṃ pravarttate
125.29
dhruveṇādhiṣṭhitāścāpaḥ sūryyo vai gṛhya tiṣṭhati || sarvvabhūtaśarīreṣu tvāpo
hyanuśritāśrayāḥ
125.30
dahyamāneṣu teṣveha jaṅgamasthāvareṣu ca || dhūmabhūtāstu tā hyāpo niṣkrāmantīha sarvvaśaḥ
125.32
tena cābhrāṇi jāyante
sthānamabhramayaṃ smṛtam || tejobhiḥ sarvvalokebhya ādatte raśmibhirjalam||31||samudrādvāyusaṃyogādvahantyāpo gabhastayaḥ|| tatastvṛtuvaśātkāle parivarttandi
vākaraḥ
125.33
niyacchatyāpo meghebhyaḥ śuklāḥ śuklaistu raśmibhiḥ||abhrasthāḥ prapatantyāpo vāyunā samudīritāḥ
125.35
tato varṣati ṣaṇmāsānsarvvabhūtavivṛ
ddhaye||vāyubhiḥ stanitaścaiva vidyutastvagnijāḥ smṛtāḥ||34||mehenācca miherdhātormeghatvaṃ vyañjayanti ca||na bhraśyante tato hyāpastasmādabhrasya vai sthitiḥ
sraṣṭā'sau vṛṣṭisargasya dhruveṇādhiṣṭhito raviḥ
125.36
dhruveṇādhiṣṭhito vāyurvṛṣṭiṃ saṃharate punaḥ|| grahānevṛttyā sūryyāttu carate ṛkṣamaṇḍalam
125.37
cārasyānte viśatyarkaṃ dhruveṇa samadhiṣṭhitam || ataḥ sūryyarathasyāpi sanniveśaṃ pracakṣate
125.38
sthitena tvekacakreṇa paścāreṇa triṇābhinā
hiraṇmayenāṇunā vai aṣṭacakraikaneminā || cakreṇa bhāsvatā sūryyaḥ syandanena prasarpiṇā
125.39
śatayojanasāhasro vistārāyāma ucyate
dviguṇā ca rathopasthādīṣādaṇḍaḥ pramāṇataḥ
125.40
sa tasya brahmaṇā sṛṣṭo ratho hyarthavaśena tu|| asaṅgaḥ kāñcano divyo yuktaḥ pavanagairhayaiḥ
125.41
chandobhirvājirūpaistairyathācakraṃ samāsthitaiḥ|| vāruṇasya rathasyeha lakṣaṇaiḥ sadṛśaśca saḥ
125.42
tenāsau carati vyomni bhāsvānanudinaṃ divi
athāṅgāni tu sūryyasya pratyaṅgāni rathasya ca|| saṃvatsarasyāvayavaiḥ kalpitāni yathākramam
125.43
aharnābhistu sūryyasya ekacakrasya vai smṛtaḥ
arātsaṃvatsarāstasya nemyaḥ ṣaḍṛtavaḥ smṛtāḥ
125.44
rātrivarūtho dharmaśca dhvaja ūrddhaṃ vyavasthitaḥ|| akṣakoṭyoryugāntasya arttavāhāḥ kalāḥ
smṛtāḥ
125.45
tasya kāṣṭhā smṛtā ghoṇā dantapaṅkiḥ kṣaṇāstu vai || nimeṣaścānukarṣo'sya īṣā cāsya kalā smṛtā
125.46
yugākṣakoṭī te tasya
arthakāmāvubhau smṛtau || saptāśvarūpāñchandāṃsi vahante vāyuraṃhasā
125.47
gāyatrī caiva triṣṭup ca jagatyanuṣṭuptathaiva ca|| paṅkiśca bṛhatī caiva uṣṇageva tu
saptamaḥ
125.48
cakramakṣe nibaddhantu dhruve cākṣaḥ samarpitaḥ || sahacakro bhramatyakṣaḥ sahākṣo bhramati dhruvaḥ
125.49
akṣaḥ sahaiva cakreṇa bhramate'sau dhruve
ritaḥ || evamarthavaśāttasya sanniveśo rathasya tu
125.50
tathā saṃyogabhāgena siddho vai bhāskaro rathaḥ || tenā'sau taraṇirdevo nabhasaḥ sarpate divam
125.52
yugākṣakoṭī te tasya dakṣiṇe syandanasya tu|| bhrakato bhramato raśmī tau cakrayugayostu vai||51||maṇḍalāni bhramete'sya khecarasya rathasya tu|| kulālacakrabhra
mavanmaṇḍalaṃ sarvvatodiśam
125.53
yugākṣakoṭī te tasya vātormī syandanasya tu || saṃkramete dhruvamaho maṇḍale sarvvatodiśam
125.54
bhramatastasya
raśmī te maṇḍale tūttarāyaṇe || barddhate dakṣiṇeṣṣvatra bhramato maṇḍalāni tu
125.55
yugākṣakoṭī sambaddhau dve raśmī syandanasya te || dhruveṇa pragṛhītau tau
raśmī dhārayatā ravim
125.56
ākṛṣyete yadā te tu dhruveṇa samadhiṣṭhite || tadā so'bhyantare sūryyo bhramate maṇḍalāni tu
125.57
aśītimaṇḍala
kṣataṃ kāṣṭhayorubhayoścaran || dhruveṇa mucyamānena punā raśmiyugena ca
125.58
tathaiva bāhyataḥ sūryo bhramate maṇḍalāni tu || udveṣṭayanvai vegena maṇḍalāni
tu gacchati
125.58.p1
iti śrīmātsye mahāpurāṇe bhuvanakoṣe sūryyācandramaścāro nāma pañcaviṃśatyadhikaśatatamo'dhyāyaḥ
Linked texts (6)
- Matsyapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Brahmāṇḍapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Vāyupurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Sāmbapurāṇa — Sanskrit
- Viṣṇupurāṇa (vulgate) — Sanskrit
- Prakriyāpāda — Sanskrit