Pramāṇa · Search · About · API

Matsya 125

Matsya 125

Language
Sanskrit

Contents

125.1

cha
evaṃ śrutvā kathāṃ divyāmanuvam̐llomaharṣaṇim || sūryyācandramasoścāraṃ grahāṇāñcaiva sarvvaśaḥ

125.2

ṛṣaya ūcuḥ || || bhramanti kathametāni jyotīṃṣi
ravimaṇḍale || avyūhenaiva sarvvāṇi tathā cāsaṅkareṇa vā

125.3

kaśca bhrāmayate tāni bhramanti yadi vā svayam || etadveditumicchāmastato nigada sattama

125.4

sūta uvāca || || bhūtasammohanaṃ hyetadbhavato me nibodhata || pratyakṣapi dṛśyaṃ tat saṃmohayati vai prajāḥ

125.5

yo'sau caturdaśarkṣeṣu śiśumāro
vyavasthitaḥ || uttānapādaputro'sau mer̤hībhūto dhruvo divi

125.6

saiṣa bhraman bhrāmayate candrādityau grahaiḥ saha || bhramantamanusarpanti nakṣatrāṇi ca
cakravat

125.7

dhruvasya manasā yo vai bhramate jyotiṣāṃ gaṇaḥ || vātānīkamayairbandhairdhruve baddhaḥ prasarpati

125.8

teṣāṃ bhedaśca yogaśca tathā kālasya niścayaḥ
astodayāstathotpātā ayane dakṣigottare

125.9

viṣuvadgrahavarṇaśca sarvvametaddhruveritam || jīmūtā nāma te meghā yadebhyo jīvasambhavaḥ

125.10

dvitīya āvahan vāyurmeghāste tvābhisaṃśritāḥ || ito yojanamātrācca adhyarddhavikṛtā api

125.11

vṛṣṭisargastathā teṣāṃ dhārāsāraḥ prakīrttitaḥ
puṣkarāvarttakā nāma ye meghāḥ pakṣasambhavāḥ

125.12

śakreṇa pakṣāñchittvā vai parvvatānāṃ mahaujasā || kāmagānāṃ samṛddhānī bhūtānāṃ nāśamicchatām

125.13

puṣkarā nāma te pakṣā bṛhantastoyadhāriṇaḥ || puṣkarāvarttakā nāma kāraṇeneha śabditāḥ

125.14

nānārūpadharāścaiva mahāghorasvarāśca te
kalpāntavṛṣṭikarttāraḥ kalpāntāgnerniyāmakāḥ

125.15

vāyvādhārā vahante vai sāmudrāḥ kalpasādhakāḥ || yānyasryāṇḍasya bhinnasya prākṛtānyabhavaṃ
stadā

125.16

yasminbrahmā samutpannaścaturvvaktraḥ svayaṃ prabhuḥ || tānyevāṇḍakapālāni sarvve meghāḥ prakīrttitāḥ

125.17

teṣāmāpyāyanaṃ dhūmaḥ sarvveṣāṃmavi
śeṣataḥ || teṣāṃ śreṣṭhaśca parjjanyaścatvāraścaiva diggajāḥ

125.18

gajānāṃ parvvatānāñca meghānāṃ bhogibhiḥ saha || kulamekaṃ dvidhābhūtaṃ yonirukā jalaṃ
smṛtam

125.19

parjjanyo diggajāścaiva hemante śītasambhavam || tuṣāravarṣaṃ varṣanti vṛddhā hyannavivṛddhaye

125.20

ṣaṣṭhaḥ parivaho nāma vāyusteṣāṃ parāyaṇaḥ
yo'sau bibhartti bhagavāngaṅgāmākāśagocarām

125.21

divyāmṛtajalāṃ puṇyāṃ tripathāmiti viśrutām || tasyā vispanditaṃ toyaṃ diggajāḥ pṛthubhiḥ karaiḥ

125.22

śīkarān sampramuñcanti nīhāra iti sa smṛtaḥ || dakṣiṇena giriyoṃ'sau hemakūṭa iti smṛtaḥ

125.23

udagddhimavataḥ śailasyottare caiva dakṣiṇe || puṇḍraṃ
nāma samākhyātaṃ samyagvṛṣṭivivṛddhaye

125.24

tasmin pravarttate varṣaṃ tat tuṣārasamudbhavam || tato himavato vāyurhimaṃ tatra samudbhavam

125.25

ānayatyā
tmavegena siñcamāno mahāgirim || himavantamatikramya vṛṣṭiśeṣaṃ tataḥ param

125.26

ibhāsye ca tataḥ paścādidaṃ bhūtavivṛddhaye || varṣadvayaṃ samākhyātaṃ
samyagvṛṣṭivivṛddhaye

125.27

meghāścāpyāyanañcaiva sarvvametat prakīrttitam || sūrye eva tu vṛṣṭīnāṃ sraṣṭā samupadiśyate

125.28

varṣaṃ gharmaṃ himaṃ rātriṃ
sandhye caiva dinaṃ tathā || śubhāśubhaphalānīha dhruvāt sarvvaṃ pravarttate

125.29

dhruveṇādhiṣṭhitāścāpaḥ sūryyo vai gṛhya tiṣṭhati || sarvvabhūtaśarīreṣu tvāpo
hyanuśritāśrayāḥ

125.30

dahyamāneṣu teṣveha jaṅgamasthāvareṣu ca || dhūmabhūtāstu tā hyāpo niṣkrāmantīha sarvvaśaḥ

125.32

tena cābhrāṇi jāyante
sthānamabhramayaṃ smṛtam || tejobhiḥ sarvvalokebhya ādatte raśmibhirjalam||31||samudrādvāyusaṃyogādvahantyāpo gabhastayaḥ|| tatastvṛtuvaśātkāle parivarttandi
vākaraḥ

125.33

niyacchatyāpo meghebhyaḥ śuklāḥ śuklaistu raśmibhiḥ||abhrasthāḥ prapatantyāpo vāyunā samudīritāḥ

125.35

tato varṣati ṣaṇmāsānsarvvabhūtavivṛ
ddhaye||vāyubhiḥ stanitaścaiva vidyutastvagnijāḥ smṛtāḥ||34||mehenācca miherdhātormeghatvaṃ vyañjayanti ca||na bhraśyante tato hyāpastasmādabhrasya vai sthitiḥ
sraṣṭā'sau vṛṣṭisargasya dhruveṇādhiṣṭhito raviḥ

125.36

dhruveṇādhiṣṭhito vāyurvṛṣṭiṃ saṃharate punaḥ|| grahānevṛttyā sūryyāttu carate ṛkṣamaṇḍalam

125.37

cārasyānte viśatyarkaṃ dhruveṇa samadhiṣṭhitam || ataḥ sūryyarathasyāpi sanniveśaṃ pracakṣate

125.38

sthitena tvekacakreṇa paścāreṇa triṇābhinā
hiraṇmayenāṇunā vai aṣṭacakraikaneminā || cakreṇa bhāsvatā sūryyaḥ syandanena prasarpiṇā

125.39

śatayojanasāhasro vistārāyāma ucyate
dviguṇā ca rathopasthādīṣādaṇḍaḥ pramāṇataḥ

125.40

sa tasya brahmaṇā sṛṣṭo ratho hyarthavaśena tu|| asaṅgaḥ kāñcano divyo yuktaḥ pavanagairhayaiḥ

125.41

chandobhirvājirūpaistairyathācakraṃ samāsthitaiḥ|| vāruṇasya rathasyeha lakṣaṇaiḥ sadṛśaśca saḥ

125.42

tenāsau carati vyomni bhāsvānanudinaṃ divi
athāṅgāni tu sūryyasya pratyaṅgāni rathasya ca|| saṃvatsarasyāvayavaiḥ kalpitāni yathākramam

125.43

aharnābhistu sūryyasya ekacakrasya vai smṛtaḥ
arātsaṃvatsarāstasya nemyaḥ ṣaḍṛtavaḥ smṛtāḥ

125.44

rātrivarūtho dharmaśca dhvaja ūrddhaṃ vyavasthitaḥ|| akṣakoṭyoryugāntasya arttavāhāḥ kalāḥ
smṛtāḥ

125.45

tasya kāṣṭhā smṛtā ghoṇā dantapaṅkiḥ kṣaṇāstu vai || nimeṣaścānukarṣo'sya īṣā cāsya kalā smṛtā

125.46

yugākṣakoṭī te tasya
arthakāmāvubhau smṛtau || saptāśvarūpāñchandāṃsi vahante vāyuraṃhasā

125.47

gāyatrī caiva triṣṭup ca jagatyanuṣṭuptathaiva ca|| paṅkiśca bṛhatī caiva uṣṇageva tu
saptamaḥ

125.48

cakramakṣe nibaddhantu dhruve cākṣaḥ samarpitaḥ || sahacakro bhramatyakṣaḥ sahākṣo bhramati dhruvaḥ

125.49

akṣaḥ sahaiva cakreṇa bhramate'sau dhruve
ritaḥ || evamarthavaśāttasya sanniveśo rathasya tu

125.50

tathā saṃyogabhāgena siddho vai bhāskaro rathaḥ || tenā'sau taraṇirdevo nabhasaḥ sarpate divam

125.52

yugākṣakoṭī te tasya dakṣiṇe syandanasya tu|| bhrakato bhramato raśmī tau cakrayugayostu vai||51||maṇḍalāni bhramete'sya khecarasya rathasya tu|| kulālacakrabhra
mavanmaṇḍalaṃ sarvvatodiśam

125.53

yugākṣakoṭī te tasya vātormī syandanasya tu || saṃkramete dhruvamaho maṇḍale sarvvatodiśam

125.54

bhramatastasya
raśmī te maṇḍale tūttarāyaṇe || barddhate dakṣiṇeṣṣvatra bhramato maṇḍalāni tu

125.55

yugākṣakoṭī sambaddhau dve raśmī syandanasya te || dhruveṇa pragṛhītau tau
raśmī dhārayatā ravim

125.56

ākṛṣyete yadā te tu dhruveṇa samadhiṣṭhite || tadā so'bhyantare sūryyo bhramate maṇḍalāni tu

125.57

aśītimaṇḍala
kṣataṃ kāṣṭhayorubhayoścaran || dhruveṇa mucyamānena punā raśmiyugena ca

125.58

tathaiva bāhyataḥ sūryo bhramate maṇḍalāni tu || udveṣṭayanvai vegena maṇḍalāni
tu gacchati

125.58.p1

iti śrīmātsye mahāpurāṇe bhuvanakoṣe sūryyācandramaścāro nāma pañcaviṃśatyadhikaśatatamo'dhyāyaḥ

Linked texts (6)