Pramāṇa · Search · About · API

Matsya 129

Matsya 129

Language
Sanskrit

Contents

129.1

ṛṣaya ūcuḥ || || yadetadbhavatā proktaṃ śrutaṃ sarvvamaśeṣataḥ || kathaṃ devagṛhāṇi syuḥ punarjyotīṃṣi varṇaya

129.2

sūta uvāca
etat sarvvaṃ pravakṣyāmi sūryyācandramasorgatim || yathā devagṛhāṇi syuḥ sūryyācandramasostathā

129.3

agnervṛttau rajanyāṃ vai brahmaṇā'vyaktayoninā
avyākṛtamidantavāsīnniśena tamasāvṛtam

129.4

caturbhūtāvaśiṣṭe'smin brahmaṇā samādhiṣṭhite || svayambhūbhagavānstatra lokatattvārthasādhakaḥ

129.5

khadyotarūpī vicarannāvirbhāvaṃ vyacintayat || jñātvāniṃ kalpakālādāvapaḥ pṛthvauñca saṃśritāḥ

129.6

sa saṃbhṛtya prakāśārthaṃ tridhā tulyo'bhavat punaḥ
pācako yastu loke'smin pārthivaḥ so'gnirucyate

129.7

yaścāsau tapate sūryye śuciragniśca sa smṛtaḥ || vaidyuto jāṭharaḥ saumyo vaidyutaścāpyanindhanaḥ

129.8

tejobhiścāpyate kaścit kaścidevāpyanindhanaḥ || kāṣṭhendhanastu nirmandhyaḥ so'dbhiḥ śāmyanti pāvakaḥ

129.10

arciṣmān pacano'gnistu niṣprabhaḥ saumya
lakṣaṇaḥ||yaścāsau maṇḍale śukle niruṣmā na prakāśate ||9||prabhā saurī tu pādena astaṃ yāti divākare|| agnimāviśate rātrau tasmādagniḥ prakāśate

129.11

udite tu punaḥ sūryye ūṣmāgnestu samāviśat || pādena tejasaścāgnestasmāt santapate divā

129.12

prākāiyañca tathoṣṇyañca sauryāgneye tu tejasī
parasparāyupraveśādāpyāyete divāniśam

129.13

uttare caiva bhūmyarddhaṃ tathā hyasmiṃstu dakṣiṇe || uttiṣṭhati punaḥ sūryye rātrimāviśate hyapaḥ

129.14

tasmāt tāmrā bhavantyāpo divārātripraveśanāt || astaṃ gate punaḥ sūryye aho vai praviśatyapaḥ

129.15

tasmānnaktaṃ punaḥ śuklā hyāpo dṛśyanti bhāsurāḥ
etena kramayogena bhūmyarddhaṃ dakṣiṇottare

129.16

udayāstamaye hyatra ahorātraṃ viśatyapaḥ || yaścāsau tapate sūryyaḥ so'paḥ pibati raśmibhiḥ

129.17

sahasrapādastveṣo'gnī raktakumbhanibhastu saḥ || ādatte sa tu nāḍīnāṃ sahasreṇa samantataḥ

129.18

apo nadīsamudrebhyo hṛdakūpebhya eva ca || tasya
raśmisahasreṇa śītavarṣoṣṇaniḥsravaḥ

129.19

tāsāṃ catuḥśataṃ nāḍyo varṣante citramūrttayaḥ || candanāścaiva medhyāśca ketanāścetanāstathā

129.20

amṛtā jīvanāḥ sarvvā raśmayo vṛṣṭisarjanāḥ || himodbhāvāśca tānyonyaṃ raśmayaṃstriṃśataḥ smṛtāḥ || candratārāgrahaiḥ sarvvaiḥ pītā bhānorgabhastayaḥ

129.21

etā madhyāstathānyāśca hlādinyo himasarjanāḥ || śuklāśca kakubhaścaiva gāvo viśvasṛtaśca yāḥ

129.22

śuklāstā nāmataḥ sarvvāstriṃśatyā gharmmasarjanāḥ
sambibhrati hi tāḥ sarvvā manuṣyāndevatāḥ pitṝn

129.23

manuṣyānauṣadhībhiśca svadhayā ca pitṝnapi || amṛtena surānsarvvānsantataṃ paritarpayan

129.24

vasante caiva grīṣme ca śanaiḥ santapate tribhiḥ || varṣāsu ca śaradyevaṃ caturbhiḥ sampravarṣati

129.25

hemante śiśire caiva himotsargastribhiḥ punaḥ
auṣadhīṣu balaṃ dhatte sudhāñca svadhayā punaḥ

129.26

sūryyo'maratvamamṛte trayastriṣu niyacchati || evaṃ raśmisahasrantu sauraṃ lokārthasādhakam

129.27

bhidyate ṛtumāsādya sahasraṃ bahudhā punaḥ || ityevaṃ maṇḍalaṃ śuklaṃ bhāsvaraṃ lokasaṃjñitam

129.28

nakṣatragrahasomānāṃ pratiṣṭhāyonaIREva ca || candra
ṛkṣagrahāḥ sarvve vijñeyāḥ sūryyasambhavāḥ

129.29

suṣumnā sūryyaraśmiryyā kṣīṇaṃ śaśinamedhate || harikeśaḥ purastāttu yo vai nakṣatrayonikṛt

129.30

dakṣiṇe viśvakarmmā tu raśmirāpyāyayadbudham || viśvāvasuśca yaḥ paścācchukrayoniśca sa smṛtaḥ

129.31

saṃvarddhanastu yo raśmiḥ sa yonilohitasya ca
ṣaṣṭhastu hyaśvabhū raśmiryoniḥ sa hi bṛhaspateḥ

129.32

śanaiśvaraṃ punaścāpi raśmirāpyāyate surāṭ || na kṣīyate yatastāni tasmānnakṣatratā smṛtā

129.33

kṣetrāṇyetāni vai sūryyamāpatanti gabhastibhiḥ || kṣetrāṇi teṣāmādatte sūryyo nakṣatratā tataḥ

129.34

asmāllokādamuṃ lokaṃ tīrṇānāṃ sukṛtātmanām
tāraṇāttārakā hyetāḥ śukkṛtvāccaiva śuktikāḥ

129.35

divyānāṃ pārthivānāñca vaṃśānāñcaiva sarvvaśaḥ || tapanastejaso yogādāditya iti gadyate

129.36

sravātiḥ syandanātheṃ ca dhātureṣa nigadyate || sravaṇāttejasaścaiva tenāsau savitā smṛtaḥ

129.37

bahvarthaścanda ityeṣa pradhāno dhāturucyate || śukkutve hyamṛta
tve ca śītatve hlādane'pi ca

129.38

sūryyācandramasorddivye maṇḍale bhāsvare khage || jalatejomaye śukke vṛttakumbhanibhe śubhe

129.39

vasanti karmmade
vāstu sthānānyetāni sarvvaśaḥ || manvantareṣu sarvveṣu ṛṣisūryyagrahādayaḥ

129.40

tāni devagṛhāṇi syuḥ sthānākhyāni bhavanti hi || sauraṃ sūryyo'vi
śatsthānaṃ saumyaṃ somastathaiva ca

129.41

śaukraṃ śukroviśatsthānaṃ ṣoḍaśāraṃ prabhāsvaram || bṛhaspatirbṛhattattvañca lohitaścāpi lohitaḥ

129.42

śanaiśca
ro'viśatsthānamevaṃ śānaiśvaraṃ tathā || budho'pi vai budhasthānaṃ bhānuṃ svarbhānureva ca

129.43

nakṣatrāṇi ca sarvvāṇi nākṣatrāṇyaviśanti ca || jyotīṃṣi
sukṛtāmete jñeyā devagṛhāstu vai

129.44

sthānānyetāni tiṣṭhanti yāvadbhūtasaṃplavam || manvantareṣu sarvveṣu devasthānāni tāni vai

129.45

abhimāne
na tiṣṭhanti tāni devāḥ punaḥ punaḥ || atītāstu sahātīvairbhāvyā bhāvyaiḥ suraiḥ saha

129.46

varttante varttamānaiśca suraiḥ sārddhantu sthāninaḥ || sūryyo
devo vivasvāṃśca aṣṭamastvaditeḥ sutaḥ

129.47

dyutimāndharmmayuktaśca somo devo vasuḥ smṛtaḥ || śukko daityastu vijñeyo bhārgavo'surayājakaḥ

129.48

bṛhaspatirbṛhattejā devācāryyo'ṅgiraḥsutaḥ || budho manoharaścaiva śaśiputrastu sa smṛtaḥ

129.49

śanaiścaro virūpaśca saṃjñāputro vivasvataḥ || agnivike
iyāṃ jajñe tu yuvāsau lohitādhipaḥ

129.50

nakṣatranāmyaḥ kṣetreṣu dākṣāyaṇyaḥ sutāḥ smṛtāḥ || svarbhānuḥ siṃhikāputro bhūtasaṃsādhano'suraḥ

129.51

candrārkagrahanakṣatreṣvabhimānī prakīrttitaḥ || sthānānyetāni coktāni sthāninyaścaiva devatāḥ

129.52

śuklamagnisamaṃ divyaṃ sahasrāṃśorvivasvataḥ || sahasrām̐
śutviṣaḥ sthānamamayaṃ tejasaṃ tathā

129.53

ājñāsthānaṃ manojasya raviraśmigṛhe sthitam || śukraḥ ṣoḍaśaraśmistu yastu devo hyapomayaḥ

129.54

lohito navaraśmistu sthānamāpantu tasya vai || bṛhaddvādaśaraśmīkaṃ haridrābhantu vedhasaḥ

129.55

aṣṭaraśmiśanestattu kṛṣṇaṃ vṛddhamayasmayam || svarbhāno
stvvāyasaṃ sthānaṃ bhūtasantāpanālayam

129.56

sukṛtāmāśrayāstārā raśmayastu hiraṇmayāḥ || tāraṇāttārakāḥ hyetāḥ śuklatvāccaiva tārakāḥ

129.57

navayojanasāhasro viṣkambhaḥ savituḥ smṛtaḥ || maṇḍalaṃ triguṇañcāsya vistāro bhāskarasya tu

129.58

dviguṇaḥ sūryyavistārādvistāraḥ śaśinaḥ smṛtaḥ
triguṇaṃ maṇḍalañcāsya vaipulyācchaśinaḥ smṛtam

129.59

sarvopari nisṛṣṭāni maṇḍalāni tu tārakāḥ || yojanāddhaipramāṇāni tābhyo'nyāni gaṇāni
tu

129.60

tulyo bhūtvā tu svarbhānustadadhastātprasarpati || uddhṛtya pārthivīṃ chāyāṃ nirmmitāṃ maṇḍalākṛtim

129.61

brahmaṇā nirmmitaṃ sthānaṃ tṛtī
yantu tamomayam || ādityātsa tu niṣkramya somaṃ gacchati parvvasu

129.62

ādityameti somācca punaḥ saureṣu parvvasu || svabhāsā tudate yasmātsvarbhā
nuriti sa smṛtaḥ

129.63

candrataḥ ṣoḍaśo bhāgo bhārgavasya vidhīyate || viṣkambhānmaṇḍalāccaiva yojanānāntu sa smṛtaḥ

129.64

bhārgavātpādahīnaśca vijñeyo
vai bṛhaspatiḥ || bṛhaspateḥ pādahīnau ketuvakrāvubhau smṛtau

129.65

vistāramaṇḍalābhyāntu pādahīnastayorbudhaḥ || tārānakṣatrarūpāṇi vapuṣmantīha yāni
vai

129.66

budhena samarūpāṇi vistārānmaṇḍalāttu vai || tārānakṣatrarūpāṇi hīnāni tu parasparam

129.67

śatāni pañca catvāri trīṇi dve caikameva ca
sarvvopari nisṛṣṭāni maṇḍalāni tu tārakāḥ

129.68

yojanāddhaipramāṇāni tebhyo hrasvaṃ na vidyate || upariṣṭāttu ye teṣāṃ grahā ye krūrasāttvikāḥ

129.69

sauraścāṅgiraso vakro vijñeyā mandacāriṇaḥ || tebhyo'dhastāttu catvāraḥ punaścānye mahāgrahāḥ

129.70

somaḥ sūryyo budhaścaiva bhārgavaśceti śīghragāḥ
yāvanti caiva ṛkṣāṇi kovyastāvanti tārakāḥ

129.71

sarvveṣāntu grahāṇāṃ vai sūryyo'dhastātprasarpati || vistīrṇaṃ maṇḍalaṃ kṛtvā tasyorddhaṃ carate śaśī

129.72

nakṣatramaṇḍalañcāpi somādūrddhaṃ prasarpati || nakṣatrebhyo budhaścorddhaṃ budhāccorddhantu bhārgavaḥ

129.73

vakrastu bhārgavādūrddhaṃ vakrādūrddhaṃ bṛhaspatiḥ
tasmācchanaiścaraścorddhaṃ devācāryyopari sthitaḥ

129.74

śanaiścarāttathā corddhaṃ jñeyaṃ saptarṣimaṇḍalam || saptarṣibhyo dhruvaścorddhaṃ samastaṃ tridivaṃ dhruve

129.75

dviguṇeṣu sahasreṣu yojanānāṃ śateṣu ca || grahāntaramathaikaikamūrddhaṃ nakṣatramaṇḍalāt

129.76

tārāgrahāntarāṇi syuruparyuparyyadhiṣṭhitam || grahāśca
candrasūryyau ca divi divyena tejasā

129.77

nakṣatreṣṣu ca yujyante gacchanto niyatakramāt || candrākaṃgrahanakṣatrā nīcoccagṛhamāśritāḥ

129.78

samāgame ca bhede ca paśyanti yugapatprajāḥ || parasparaṃ sthitā hyevaṃ yujyante ca parasparam

129.79

asaṅkareṇa vijñeyasteṣāṃ yogastu vai budhaiḥ
ityevaṃ sanniveśo vai pṛthivyā jyotiṣāñca yaḥ

129.80

dvīpānāmudadhīnāñca parvvatānāṃ tathaiva ca || varṣāṇāñca nadīnāñca ye ca teṣu vasanti vai

129.81

ityeṣo'rkavaśenaiva sanniveśastu jyotiṣām || āvarttaḥ sāntaro madhye saṃkṣiptaśca dhruvāttu saḥ

129.82

sarvvatasteṣu vistīrṇo vṛttākāra ivocchritaḥ
lokasaṃvyavahārārthamīśvareṇa vinirmitaḥ

129.83

kalpādau buddhipūrvvantu sthāpito'sau svayambhuvā || ityeṣa sanniveśo vai sarvvasya jyotirā
tmakaḥ

129.84

vaiśvarūpaṃ pradhānasya pariṇāho'sya yaḥ smṛtaḥ || teṣāṃ śakyaṃ na saṃkhyātuṃ yāthātathyena kenacit || gatāgataṃ manuṣyeṇa jyotiṣāṃ
māṃsacakṣuṣā

129.84.p1

iti śrīmātsye mahāpurāṇe bhuvanakoṣe devagrahavarṇanaṃ nāmāṣṭaviṃśatyadhikaśatatamo'dhyāyaḥ

Linked texts (8)