Pramāṇa · Search · About · API

Matsya 144

Matsya 144

Language
Sanskrit

Contents

144.1

ṛṣaya ūcuḥ || || kathaṃ tretāyugamukhe yajñasyāsītpravartta
nam || pūrvaṃ svāyambhuve sarge yathāvatprabravīhi naḥ

144.2

antarhitāyāṃ sandhyāyāṃ sārddhaṃ kṛtayugena hi || kālārūpāyāṃ pravṛttāyāṃ prāpte tretāyuge tadā

144.3

oṣadhīṣu ca jātāsu pravṛtte vṛṣṭisarjane || pratiṣṭhitāyāṃ vārttāyāṃ grāmeṣu ca pureṣu ca

144.4

varṇāśramapratiṣṭhānaṃ kṛtvā mantraiśca taiḥ punaḥ || saṃhitāstu
susaṃhṛtya kathaṃ yajñaḥ pravarttitaḥ || etacchrutvābravītsūtaḥ śrūyatāṃ tatpracoditam

144.5

sūta uvāca || || mantrānvai yojayitvā tu ihāmutra ca karmmasu
tathā viśvabhugindrastu yajñaṃ prāvarttayatprabhuḥ

144.6

daivataiḥ saha saṃhṛtya sarvvasādhanasaṃvṛtaḥ || tasyāśvamedhe vitate samājagmurmaharṣayaḥ

144.7

yajñakarmmaṇyavarttanta karmmaṇyagre tathartvijaḥ || hūyamāne devahautre agnau bahuvidhaṃ haviḥ

144.8

sampratīteṣu deveṣu sāmageṣu ca susvaram
parikrānteṣu laghuṣu adhvaryupuruṣeṣu ca

144.9

ālabdheṣu ca madhye tu tathā paśuguṇeṣu vai || āhūteṣu ca deveṣu yajñabhukṣu tatastadā

144.10

ya indriyātmakā devā yajñabhāgabhujastu te || tānyajanti tadā devāḥ kalpādiṣu bhavanti ye

144.11

adhvaryupraiṣakāle tu vyutthitā ṛṣayastathā
maharṣayaśca tān dṛṣṭvā dīnān paśugaṇāṃstadā || viśvabhujaṃ te tvapṛcchan kathaṃ yajñavidhastava

144.12

adharmo balavāneṣa hiṃsā dharmmepsayā tava
navaḥ paśuvidhistviṣṭastava yajñe surottama

144.13

adharmo dharmaghātāya prārabdhaḥ paśubhistvayā || nāyaṃ dharmo hyadharmo'yaṃ na hiṃsā dharma ucyate || āga
mena bhavān dharmaṃ prakarotu yadīcchati

144.14

vidhidṛṣṭena yajñena dharmeṇāvyasanena tu || yajñabījaiḥ suraśreṣṭha trivargaparimoṣitaiḥ

144.15

eṣa yajño mahā
nindraḥ svayambhuvihitaḥ purā || evaṃ viśvabhugindrastu ṛṣibhistattvadarśibhiḥ || ukto na pratijagrāha mānamohasamanvitaḥ

144.16

teṣāṃ vivādaḥ suma
hān jajñe indramaharṣiṇām || jaṅgamaiḥ sthāvaraiḥ kena yaṣṭavyamiti cocyate

144.17

te tu khinnā vivādena śaktyā yuktā maharṣayaḥ || sandhāya samami
ndreṇa papracchuḥ khacaraṃ vasum

144.18

ṛṣaya ūcuḥ || || mahāprājña tvayā dṛṣṭaḥ kathaṃ yajñavidhirnṛpa || auttānapāde prabrūhi saṃśayaṃ nastuda prabho

144.19

sūta uvāca || || śrutvā vākyaṃ vasusteṣāmavicāryya balābalam || vedaśāstramanusmṛtya yajñatattvamuvāca ha

144.20

yatho
panītairyaṣṭavyamiti hovāca pārthivaḥ || yaṣṭavyaṃ paśubhirmedhyairatha mūlaphalairapi

144.21

hiṃsā svabhāvo yajñasya iti me darśanāgamaḥ
tathaite bhāvitā mantrā hiṃsāliṅgā maharṣibhiḥ

144.22

dīrgheṇa tapasā yuktaistārakādinidarśibhiḥ || tatpramāṇaṃ mayā coktaṃ tasmācchamituma
rhatha

144.23

yadi pramāṇaṃ svānyeva mantravākyāni vo dvijāḥ || tathā pravarttatāṃ yajño hyanyathā mā'nṛtaṃ vacaḥ

144.24

evaṃ kṛtottaraste tu
yujyātmānaṃ tato dhiyā || avaśyambhāvinaṃ dṛṣṭvā tamadho hyaśapaṃstadā

144.25

ityuktamātro nṛpatiḥ praviveśa rasātalam || ūrddhvacārī nṛpo
bhūtvā rasātalacaro'bhavat

144.26

vasudhātalācārī tu tena vākyena sobhavat || dharmāṇāṃ saṃśayacchettā rājā vasuradho gataḥ

144.27

tasmānna vācyo hyekena bahujñenāpi saṃśayaḥ || bahudhārasya dharmasya sūkṣmā duranugā gatiḥ

144.28

tasmānna niścayādvaktuṃ dharmaḥ śakyo hi kenacit
devānṛṣīnupādāya svāyambhuvamṛte manum

144.29

tasmānna hiṃsā yajñe syādyaduktamṛṣibhiḥpurā || ṛṣikoṭisahasrāṇi svaistapobhirdivaṃ gatāḥ

144.30

tasmānna hiṃsāyajñañca praśaṃsanti maharṣayaḥ || uñcho mūlaṃ phalaṃ śākamudapātraṃ tapodhanāḥ

144.31

etaddattvā vibhavataḥ svargaloke pratiṣṭhitāḥ || adroha
ścāpyalobhaśca damo bhūtadayā śamaḥ

144.32

brahmacaryyaṃ tapaḥ śaucamanukrośaṃ kṣamā dhṛtiḥ || sanātanasya dharmasya mūlameva durāsadam

144.33

dravyamantrā
tmako yajñastapaśca samatātmakam || yajñaiśca devānāpnoti vairājaṃ tapasā punaḥ

144.34

brahmaṇaḥ karmasaṃnyāsādvairāgyātprakṛterlayam || jñāna|tprāpnoti kaivalyaṃ pañcai
tā gatayaḥ smṛtāḥ

144.35

evaṃ vivādaḥ sumahānyajñasyāsītpravarttane || ṛṣīṇāṃ devatānāñca pūrve svāyambhuve'ntare

144.36

tataste ṛṣayo dṛṣṭvā hataṃ dharmaṃ bale
na tu ||vasorvākyamanādṛtya jagmuste vai yathāgatam

144.37

gateṣu ṛṣisaṅgheṣu devā yajñamavāpnuyuḥ || śrūyante hi tapaḥsiddhā| brahmakṣatrādayo nṛpāḥ

144.38

priyavratottānapādau dhruvo medhātithirvasuḥ || sudhāmā virajāścaiva śaṅkhapādrājasastathā

144.39

prācīnabarhiḥ parjjanyo havirddhānādayo nṛpāḥ || ete
cānye ca bahavaste tapobhirdivaṃ gatāḥ

144.40

rājarṣayo mahātmāno yeṣāṃ kīrttiḥ pratiṣṭhitā || tasmādviśiṣyate yajñāttapaḥ sarvvaistu kāraṇaiḥ

144.41

brahmaṇā tapasā sṛṣṭaṃ jagadviśvamidaṃ purā || tasmānnāpnoti tadyajñāttapo mūlamidaṃ smṛtam

144.42

yajñapravarttanaṃ hyevamāsīttvāyambhuve'ntare || tadāprabhṛti yajño'
yaṃ yugaiḥ sārddhaṃ pravarttitaḥ

144.42.p1

iti śrīmatsye mahāpurāṇe manvantarāttukalpe devarṣisaṃvādo nāma tricatvāriṃśadadhikaśatatamo'dhyāyaḥ

Linked texts (4)