Matsya 144
Matsya 144
- Language
- Sanskrit
Contents
- 144.42 — 1 part
144.1
ṛṣaya ūcuḥ || || kathaṃ tretāyugamukhe yajñasyāsītpravartta
nam || pūrvaṃ svāyambhuve sarge yathāvatprabravīhi naḥ
144.2
antarhitāyāṃ sandhyāyāṃ sārddhaṃ kṛtayugena hi || kālārūpāyāṃ pravṛttāyāṃ prāpte tretāyuge tadā
144.3
oṣadhīṣu ca jātāsu pravṛtte vṛṣṭisarjane || pratiṣṭhitāyāṃ vārttāyāṃ grāmeṣu ca pureṣu ca
144.4
varṇāśramapratiṣṭhānaṃ kṛtvā mantraiśca taiḥ punaḥ || saṃhitāstu
susaṃhṛtya kathaṃ yajñaḥ pravarttitaḥ || etacchrutvābravītsūtaḥ śrūyatāṃ tatpracoditam
144.5
sūta uvāca || || mantrānvai yojayitvā tu ihāmutra ca karmmasu
tathā viśvabhugindrastu yajñaṃ prāvarttayatprabhuḥ
144.6
daivataiḥ saha saṃhṛtya sarvvasādhanasaṃvṛtaḥ || tasyāśvamedhe vitate samājagmurmaharṣayaḥ
144.7
yajñakarmmaṇyavarttanta karmmaṇyagre tathartvijaḥ || hūyamāne devahautre agnau bahuvidhaṃ haviḥ
144.8
sampratīteṣu deveṣu sāmageṣu ca susvaram
parikrānteṣu laghuṣu adhvaryupuruṣeṣu ca
144.9
ālabdheṣu ca madhye tu tathā paśuguṇeṣu vai || āhūteṣu ca deveṣu yajñabhukṣu tatastadā
144.10
ya indriyātmakā devā yajñabhāgabhujastu te || tānyajanti tadā devāḥ kalpādiṣu bhavanti ye
144.11
adhvaryupraiṣakāle tu vyutthitā ṛṣayastathā
maharṣayaśca tān dṛṣṭvā dīnān paśugaṇāṃstadā || viśvabhujaṃ te tvapṛcchan kathaṃ yajñavidhastava
144.12
adharmo balavāneṣa hiṃsā dharmmepsayā tava
navaḥ paśuvidhistviṣṭastava yajñe surottama
144.13
adharmo dharmaghātāya prārabdhaḥ paśubhistvayā || nāyaṃ dharmo hyadharmo'yaṃ na hiṃsā dharma ucyate || āga
mena bhavān dharmaṃ prakarotu yadīcchati
144.14
vidhidṛṣṭena yajñena dharmeṇāvyasanena tu || yajñabījaiḥ suraśreṣṭha trivargaparimoṣitaiḥ
144.15
eṣa yajño mahā
nindraḥ svayambhuvihitaḥ purā || evaṃ viśvabhugindrastu ṛṣibhistattvadarśibhiḥ || ukto na pratijagrāha mānamohasamanvitaḥ
144.16
teṣāṃ vivādaḥ suma
hān jajñe indramaharṣiṇām || jaṅgamaiḥ sthāvaraiḥ kena yaṣṭavyamiti cocyate
144.17
te tu khinnā vivādena śaktyā yuktā maharṣayaḥ || sandhāya samami
ndreṇa papracchuḥ khacaraṃ vasum
144.18
ṛṣaya ūcuḥ || || mahāprājña tvayā dṛṣṭaḥ kathaṃ yajñavidhirnṛpa || auttānapāde prabrūhi saṃśayaṃ nastuda prabho
144.19
sūta uvāca || || śrutvā vākyaṃ vasusteṣāmavicāryya balābalam || vedaśāstramanusmṛtya yajñatattvamuvāca ha
144.20
yatho
panītairyaṣṭavyamiti hovāca pārthivaḥ || yaṣṭavyaṃ paśubhirmedhyairatha mūlaphalairapi
144.21
hiṃsā svabhāvo yajñasya iti me darśanāgamaḥ
tathaite bhāvitā mantrā hiṃsāliṅgā maharṣibhiḥ
144.22
dīrgheṇa tapasā yuktaistārakādinidarśibhiḥ || tatpramāṇaṃ mayā coktaṃ tasmācchamituma
rhatha
144.23
yadi pramāṇaṃ svānyeva mantravākyāni vo dvijāḥ || tathā pravarttatāṃ yajño hyanyathā mā'nṛtaṃ vacaḥ
144.24
evaṃ kṛtottaraste tu
yujyātmānaṃ tato dhiyā || avaśyambhāvinaṃ dṛṣṭvā tamadho hyaśapaṃstadā
144.25
ityuktamātro nṛpatiḥ praviveśa rasātalam || ūrddhvacārī nṛpo
bhūtvā rasātalacaro'bhavat
144.26
vasudhātalācārī tu tena vākyena sobhavat || dharmāṇāṃ saṃśayacchettā rājā vasuradho gataḥ
144.27
tasmānna vācyo hyekena bahujñenāpi saṃśayaḥ || bahudhārasya dharmasya sūkṣmā duranugā gatiḥ
144.28
tasmānna niścayādvaktuṃ dharmaḥ śakyo hi kenacit
devānṛṣīnupādāya svāyambhuvamṛte manum
144.29
tasmānna hiṃsā yajñe syādyaduktamṛṣibhiḥpurā || ṛṣikoṭisahasrāṇi svaistapobhirdivaṃ gatāḥ
144.30
tasmānna hiṃsāyajñañca praśaṃsanti maharṣayaḥ || uñcho mūlaṃ phalaṃ śākamudapātraṃ tapodhanāḥ
144.31
etaddattvā vibhavataḥ svargaloke pratiṣṭhitāḥ || adroha
ścāpyalobhaśca damo bhūtadayā śamaḥ
144.32
brahmacaryyaṃ tapaḥ śaucamanukrośaṃ kṣamā dhṛtiḥ || sanātanasya dharmasya mūlameva durāsadam
144.33
dravyamantrā
tmako yajñastapaśca samatātmakam || yajñaiśca devānāpnoti vairājaṃ tapasā punaḥ
144.34
brahmaṇaḥ karmasaṃnyāsādvairāgyātprakṛterlayam || jñāna|tprāpnoti kaivalyaṃ pañcai
tā gatayaḥ smṛtāḥ
144.35
evaṃ vivādaḥ sumahānyajñasyāsītpravarttane || ṛṣīṇāṃ devatānāñca pūrve svāyambhuve'ntare
144.36
tataste ṛṣayo dṛṣṭvā hataṃ dharmaṃ bale
na tu ||vasorvākyamanādṛtya jagmuste vai yathāgatam
144.37
gateṣu ṛṣisaṅgheṣu devā yajñamavāpnuyuḥ || śrūyante hi tapaḥsiddhā| brahmakṣatrādayo nṛpāḥ
144.38
priyavratottānapādau dhruvo medhātithirvasuḥ || sudhāmā virajāścaiva śaṅkhapādrājasastathā
144.39
prācīnabarhiḥ parjjanyo havirddhānādayo nṛpāḥ || ete
cānye ca bahavaste tapobhirdivaṃ gatāḥ
144.40
rājarṣayo mahātmāno yeṣāṃ kīrttiḥ pratiṣṭhitā || tasmādviśiṣyate yajñāttapaḥ sarvvaistu kāraṇaiḥ
144.41
brahmaṇā tapasā sṛṣṭaṃ jagadviśvamidaṃ purā || tasmānnāpnoti tadyajñāttapo mūlamidaṃ smṛtam
144.42
yajñapravarttanaṃ hyevamāsīttvāyambhuve'ntare || tadāprabhṛti yajño'
yaṃ yugaiḥ sārddhaṃ pravarttitaḥ
144.42.p1
iti śrīmatsye mahāpurāṇe manvantarāttukalpe devarṣisaṃvādo nāma tricatvāriṃśadadhikaśatatamo'dhyāyaḥ
Linked texts (4)
- Matsyapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Brahmāṇḍapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Vāyupurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Prakriyāpāda — Sanskrit