Matsya 16
Matsya 16
- Language
- Sanskrit
Contents
- 16.71 — 1 part
16.1
cha || || sūta uvāca
ataḥ paraṃ pravakṣyāmi viṣṇunā yadudīritam || śrāddhaṃ sādhāraṇaṃ nāma bhuktimuktiphalapradam
16.2
ayane viṣuve yugme sāmānye cārkasaṃkrame || amāvā
syāṣṭakākṛṣṇapakṣa pañcadaśīṣu ca
16.3
ārdā maghā rohiṇīṣu dravyabrāhmaṇasaṅgame || gajacchāyāvyatīpāte viṣṭi vaidhṛtivāsare
16.4
vaiśākhasya
tṛtītāyāṃ navamī kārttikasya ca || pañcadaśī ca māghasya nabhasye ca trayodaśī
16.5
yugādayaḥ smṛtā hyetā dattasyākṣayakārikāḥ || tathā
manvantarādau ca deyaṃ śrāddhaṃ vijānatā
16.6
āśvayuktachukluā navamī dvādaśī kārttike tathā || tṛtīyā caitramāsasya tathā bhādrapadasya ca
16.7
phālgu
nasya hyamāvāsyā pauṣasyaikādaśī tathā || āṣāḍhasyāpi daśamī māghamāsasya saptamī
16.8
śrāvaṇasyāṣṭamī kṛṣṇā tathāṣāḍhī ca pūrṇimā || kārtti
kī phālgunī caitrī jyeṣṭhapañcadaśī sitā || manvantarādayaścaitā dattasyākṣayakārikāḥ
16.9
yasyāṃ manvantarasyādau rathamāste divākaraḥ || māghamā
sasya saptamyāṃ sā tu syādrathasaptamī
16.10
pānīyamapyatra tilairvimiśraṃ dadyātpitṛbhyaḥ prayato manuṣyaḥ || śrāddhaṃ kṛtaṃ tena samāḥ sahasraṃ rahasyametatpi
taro vadanti
16.11
vaiśākhyāmuparāgeṣu tathotsavamahālaye || tīrthāyatanagoṣṭheṣu dīpodyānagṛheṣu ca
16.12
vivikteṣūpalipteṣu śrāddhaṃ deyaṃ vijānatā
viprānpūrve pare cāhni vinītātmā nimantrayet
16.13
śīlavṛttaguṇopetānvayorūpasamanvitān || dvau daive trīṃstathā pitrye ekaikamubhayatra vā
16.14
bhojayetsusamṛddho'pi na prasajjeta vistare || viśvāndevānyavaiḥ puṣpairdhrabhyarcyyāsanapūrvakam
16.15
pūrayetpātrayugmantu sthāpya darbhapavitrakam || śanno
devītyapaḥ kuryyādyavo'sīti yavānāpi
16.16
gandhapuṣpaiśca sampūjya vaiśvadevaṃ prati nyaset || viśvedevāsa ityābhyāmāvāhya vikiredyavān
16.17
gandhapuṣpairalaṅkṛtya yā divyeratyarghyamutsṛjet || abhyarcya tābhyāmutsṛṣṭaṃ pitṛkāryyaṃ samārabhet
16.18
darbhāsanantu dattvādau trīṇi pātrāṇi pūrayet
sapavitrāṇi kṛtvādau śanno devītyapaḥ kṣipet
16.19
tilo'sīti tilānkuryyādgandhapuṣpādikaṃ punaḥ || pātraṃ vanaspatimayaṃ tathā parṇamayaṃ punaḥ
16.20
jalajaṃ vātha kurvvīta tathā sāgarasambhavam || sauvarṇaṃ rajataṃ vāpi pitṝṇāṃ pātramucyate
16.21
rajatasya kathā vāpi darśanaṃ dānameva vā || rajatairbhoja
naireṣāmathavā rajatānvitaiḥ
16.22
vāryyapi śraddhayā dattamakṣayāyopakalpate || tathārghyapiṇḍabhojyādau pitṝṇāṃ rajataṃ matam
16.23
śivanetrodbhavaṃ ya
smāttasmātpitṛvallabham || amaṅgalaṃ tadyatnena devakāryyeṣu varjayet
16.24
evaṃ pātrāṇi saṅkalpya yathālābhaṃ vimatsaraḥ || yā divyeriti
pitṝrnāma gotrairdarbhakaro nyaset
16.25
pitṝnāvāhayiṣyāmi kurvvityukastu taiḥ punaḥ || uśantastveti tathāyantu ṛgbhyāmāvāhayetpitṝn
16.26
yā divyerityarghyamutsṛjya dadyādgandhādikāṃstataḥ || hastāttadudakaṃ pūrvvaṃ dattvā saṃsravamāditaḥ
16.27
pitṛpātre nidhāyātha nyubjamuttarato nyaset
pitṛbhyaḥ sthānamasīti nidhāya pariṣecayet
16.28
tatrāpi pūrvvavatkuryyādagnikāryyaṃ vimatsaraḥ || ubhābhyāmapi hastābhyāmāhṛtya pariveṣayet
16.29
praśāntacittaḥ satataṃ darbhapāṇiraśeṣataḥ || guṇānvaiḥ sūpaśākaistu nānābhakṣyairviśeṣataḥ
16.30
annantu sadadhikṣīraṃ goghṛtaṃ śarkarānvitam || māṃsaṃ
prīṇāti vai sarvvāṃnpitṛnityāha keśavaḥ
16.31
dvau māsau matsyamāṃsena trīnmāsānhāriṇena tu || aurabhreṇātha caturaḥ śākunenātha pañca vai
16.32
ṣaṇmā
saṃ chāgamāṃsena tṛpyanti pitarastathā || sapta pārṣatamāṃsena tathāṣṭāveṇajena tu
16.33
daśa māsāṃstu tṛpyanti varāhamahiṣāmiṣaiḥ || śaśakūrmajamāṃsena
māsānekādaśaiva tu
16.34
saṃvatsarantu gavyena payasā pāyasena ca || rauraveṇa ca tṛpyanti māsānpañcadaśaiva tu
16.35
vārddhāṇasasya māṃsena tṛptirdvā
daśavārṣikī || kālaśākena cānantā khaḍgamāṃsena caiva hi
16.36
yatkiñcinmadhusaṃmiśraṃ gokṣīraṃ ghṛtapāyasam || dattamakṣayamityāhuḥ pitaraḥ pūrvadevatāḥ
16.37
svādhyāyaṃ śrāvayetpitryaṃ purāṇānyakhilāni ca || brahmaviṣṇvarkarudrāṇāṃ sūktāni vividhāni ca
16.38
indrāgnisomasūktāni pāvanāni sva
śaktitaḥ || bṛhadrathantaraṃ tadvajjyeṣṭhasāma sarauhinam
16.39
tathaiva śāntikādhyāyaṃ madhubrāhmaṇameva ca || maṇḍalaṃ brāhmaṇaṃ tadvatprītikāri tu yatpunaḥ
16.40
viprāṇāmātmanaścaiva tatsarvvaṃ samudīrayet || bhuktavatsu tatasteṣu bhojanopāntike nṛpa
16.41
sārvvavarṇikamannādyaṃ saṃnnīyāplāvya vāriṇā || samutsṛje
dbhuktavatāmagrato vikiredbhuvi
16.42
agnidagdhāstu ye jīvā ye'pyadagdhāḥ kule mama || bhūmau dattena tṛpyantu prayāntu paramāṃ gatim
16.43
yeṣāṃ na mātā
na pitā na bandhurna gotraśuddhirna tathānnamāsti || tattṛptaye'nnaṃ bhuvi dattametatprayāntu lokeṣu sukhāya tadvat
16.44
asaṃskṛtapramītānāṃ tyaktānāṃ kulyoṣitā
m || ucchiṣṭabhāgadheyaḥ syāddabhaiṃ vikirayośca yaḥ
16.45
tṛptā jñātvodakaṃ dadyātsakṛdviprakare tathā || upalipte mahīpṛṣṭhe gośakṛnmūtravāriṇā
16.46
nidhāya darbhāṃnvidhivaddakṣiṇāgrānprayatnataḥ || sarvvavarṇaina cānnena piṇḍāṃstu pitryajñavat
16.47
avanejanapūrvvantu nāmagotreṇa mānavaḥ || gandhadhū
pādikaṃ dadyātkṛtvā pratyavanejanam
16.48
jānvācya savyaṃ savyena pāṇinātha pradakṣiṇam || pitryamānīya tatkāryyaṃ vidhivaddarbhapāṇinā
16.49
dīpaprajvālanaṃ tadvatkuryyātpuṣpārccanaṃ budhaḥ || athācānteṣu cācamya vāri dadyātsakṛtsakṛt
16.50
atha puṣpāntarākṣatampaścādakṣayyodakameva ca
satilaṃ nāmagotreṇa dadyācchattyā ca dakṣiṇām
16.51
gobhūhiraṇyavādaṃsāṃsi bhavyāni śayanāni ca || dadyadyādiṣṭaṃ viprāṇāmātmanaḥ pitureva ca
16.52
vittaśāṭhyena rahitaḥ pitṛbhyaḥ prītimāvahan || tataḥ svadhāvācanakaṃ viśvedeveṣu codakam
16.53
dattvāśīḥ pratigṛhṇīyādviśvebhyaḥ prāṅmukho budhaḥ
aghorāḥ pitaraḥ santu santvityuktaḥ punardvijaiḥ
16.54
gotraṃ tathā varddhatāṃ nastathetyuktaśca taiḥ punaḥ || dātāro no'bhivarddhantāmiti caivamudīrayet
16.55
etāḥ satyāśiṣaḥ santu santvityuktaśca taiḥ punaḥ || svastivācanakaṃ kuryyātpiṇḍānuddhṛtya bhaktitaḥ
16.56
uccheṣaṇantu tattiṣṭhedyāvadviprā visarjitāḥ
tato gṛhabaliṃ kuryyāditi dharmmavyavasthitiḥ
16.57
uccheṣaṇaṃ bhūmigatamajihmasyāstikasya ca || dāsavargasya tatpitryaṃ bhāgadheyaṃ pracakṣate
16.58
pitṛbhirnirmimitaṃ pūrvvametadāpyāyanaṃ sadā || aputrāṇāṃ saputrāṇāṃ strīṇāmapi narādhipa
16.59
tatastānagrataḥ sthitvā parigṛhyodapātrakam
vāje vāja iti japankuśāgreṇa visarjayet
16.60
bahiḥ pradakṣiṇānkuryyātpadānyaṣṭāvanuvrajan || bandhuvargeṇa sahitaḥ putrabhāryyāsamānvitaḥ
16.61
nivṛtya praṇipatyātha paryukṣyāgniṃ samantravat || vaiśvadevaṃ prakurvvīta naityakaṃ balimeva ca
16.62
tatastu vaiśvadevānte sabhṛtyasutabāndhavaḥ || bhuñjī
tātithisaṃyuktaḥ sarvvaṃ pitṛniṣevitam
16.63
etaccānupanīto'pi kuryyātsanveṣu parvvasu || śrāddhaṃ sādhāraṇaṃ nāma sarvvakāmaphalapradam
16.64
bhāryyāvirahito'pyetatpravāsastho'pi bhaktimān || śūdro'pyamantravatkuryyādanena vidhinā budhaḥ
16.65
tṛtīyamābhyudayikaṃ vṛddhiśrāddhaṃ taducyate
utsavānandasambhāre yajñodvāhādimaṅgale
16.66
mātaraḥ prathamaṃ pūjyāḥ pitarastadanantaram || tato mātāmahā rājan viśvedevāṃstathaiva ca
16.67
pradakṣiṇopacāreṇa dadhyakṣataphalodakaiḥ || prāṅmukho nirvapetpiṇḍān dūrvvayā ca kuśairyutān
16.68
sampannamityabhyudaye dadyādarghyaṃ dvayordvayoḥ || yu
gmā dvijātayaḥ pūjyā vastrakārttasvarādibhiḥ
16.69
tilārthastu yavaiḥ kāryyo nāndīśabdopapūrvvakaḥ || māṅgalyāni ca sarvvāṇi vācayedvijapuṅgavaiḥ
16.70
evaṃ śūdro'pi sāmānyavṛddhiśrāddhe'pi sarvvadā || namaskāreṇa mantreṇa kuryyādāmātrataḥ sadā
16.71
dānapradhānaḥ śūdraḥ syādityāha bhagavāṃ
nprabhuḥ || dānena sarvvakāmāptirasya sañjāyate yataḥ
16.71.p1
iti śrīmātsye mahāpurāṇe sādhāraṇāmyudayakīrttanaṃ nāma saptadaśo'dhyāyaḥ
Linked texts (7)
- Matsyapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Padmapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Mānava Dharmaśāstra — Manu & Bhṛgu, Sanskrit
- Smṛticandrikā — Devaṇṇabhaṭṭa, Sanskrit
- Śrāddhakaumudī — Govindānanda 1500, Sanskrit
- Śrāddhacandrikā (Divākarabhaṭṭa) — Divākarabhaṭṭa 1655, Sanskrit
- Gūḍhārthadīpikā — Vāmadeva, Sanskrit