Matsya 164
Matsya 164
- Language
- Sanskrit
Contents
- 164.106 — 1 part
164.1
cha || || sūta uvāca || || kharāḥ kharamukhāstaiśca makarāśīviṣānanāḥ|| īhāmṛgamukhāścānye varāhamukhasaṃsthitāḥ
164.2
bālasūryyamukhāścānye dhūmaketumukhāstathā || arddhacandrāīvaktrāśca agnivītamukhāstathā
164.3
haṃsakukkuṭavaktrāśca vyāditāsyā bhayāvahāḥ
siṃhāsyā lelihānāśca kākagṛdhramukhāstathā
164.4
dvijivhakā vakraśīrṣāstatholkāmukhasaṃsthitāḥ || mahāgrāhamukhāstvānye dānavā baladarpitāḥ
164.5
śailasaṃvarṣmaṇastasya śarīre śaravṛṣṭibhiḥ || avadhyasya mṛgendrasya na vyathāṃ cakrurāhave
164.6
evaṃ bhūyo'parān ghorānasṛjandānaveśvarāḥ || mṛgendra
syopari kruddhā niḥśvasanta ivoragāḥ
164.7
te dānavaśarā ghorā dānavendrasamīritāḥ || vilayaṃ jagmurākāśe khadyotā iva parvvate
164.8
tataśca
krāṇi divyāni daityāḥ krodhasamanvitāḥ || mṛgendrāyāsṛjannāśu jvalitāni samantataḥ
164.9
tairāsīdgaganaṃ cakraiḥ sampatadbhiritastataḥ || yugānte
samprākāśādbhiścandrādityagraheriva
164.10
tāni sarvāṇi cakrāṇi mṛgendreṇa mahātmanā || grastānyudīrṇāni tadā pāvakārcciḥsamāni vai
164.11
tāni cakrāṇi vadane viśamānāni bhānti vai || meghodaradarīṣveva candrasūryyarathā iva
164.12
hiraṇyakaśipurdaityo bhūyaḥ prāsṛjadūrjjitām || śaktiṃ
prajvalitāṃ ghorāṃ dhautaśastrataḍitprabhām
164.13
tāmāpatantīṃ samprekṣya mṛgendraḥ śaktimujjvalām || huṅkāreṇaiva raudreṇa babhañja bhagavāṃstadā
164.14
rarāja bhagnā sā śaktirmṛgendreṇa mahītale || savisphuliṅgā jvalitā maholkeva divaścyutā
164.15
nārācapaṅkiḥ siṃhasya prāptā reje vidūrataḥ || nīlo
tpalapalāśānāṃ mālevojjvaladarśanā
164.16
sa garjitvā yathānyāyaṃ vikramya ca yathāsukham || tattaisanyamutsāritavāṃstṛṇāgrānīva mārutaḥ
164.17
tato'śmavarṣaṃ daityendrā vyasṛjanta nabhogatāḥ || nagamātraiḥ śilākhaṇḍairgiriśṛṅgairmahāprabhaiḥ
164.18
tadaśmavarṣaṃ siṃhasya mahanmūrddhani pātitam
diśo daśa vikīrṇā vai khadyotaprakarā iva
164.19
tadāśmaughairdaityagaṇāḥ punaḥ siṃhamarindamam || chādayāñcakrire meghā dhārābhiriva parvvatam
164.20
na ca taṃ cālayāmāsurdaityaughā devasattamam || bhīmavego'calaśreṣṭhaṃ samudra iva mandaram
164.21
tato'śmavarṣe vihate jalavarṣamanantaram || dhārābhi
rakṣamātrābhiḥ prādurāsītsamantataḥ
164.22
nabhasaḥ pracyutā dhārāstigmavegāḥ samantataḥ || āvṛtya sarvvato vyoma diśaścopaddiśastathā
164.23
dhārā divi ca sarvvatra vasudhāyāñca sarvvaśaḥ || na spṛśanti ca tā devaṃ nipatanto'niśaṃ bhuvi
164.24
bāhyato vavṛṣurvarṣaṃ nopariṣṭācca vavṛṣuḥ || mṛgendra
pratirūpasya sthitasya yudhi māyayā
164.25
hate'śmavarṣe tumule jalavarṣe ca śoṣite || so'sṛjaddānavo māyāmagna vāyusamīritām
164.26
mahendrastoyadaiḥ sārddhaṃ sahasrākṣo mahādyutiḥ || mahatā toyavarṣeṇa śamayāmāsa pāvakam
164.27
tasyāṃ pratihatāyāntu māyāyāṃ yudhi dānavaḥ || asṛ
gdorasaṅkāśaṃ tatastīvraṃ samantataḥ
164.28
tamasā saṃvṛte loke daityeṣvattāyudheṣu ca || svatejasā parivṛto divākara ivāvabhau
164.29
triśikhāṃ bhukuṭīñcāsya dadṛśurdānavā raṇe || lalāṭasthāṃ triśūlāṅkāṃ gaṅgāṃ tripathāmiva
164.30
tataḥ sarvvāsu māyāsu hatāsu ditinandanāḥ|| hiraṇyaka
śipuṃ daityaṃ vivarṇāḥ śaraṇaṃ yayuḥ
164.31
tataḥ prajjvalitaḥ krodhātpradahanniva tejasā || tasminkruddhe tu daityendre tamobhūtamabhūjjagat
164.32
āvahaḥ pravahaścaiva vivaho'tha hyudāvahaḥ || parāvahaḥ saṃvahaśca mahāvalaparākramāḥ
164.33
tathā parivahaḥ śrīmānutpātabhayaśaṃsanāḥ || ityevaṃ kṣubhitāḥ
sapta maruto gaganecarāḥ
164.34
ye grahāḥ sarvvalokasya kṣaye prādurbhavanti vai || te sarvve gagane dṛṣṭā vyacaranta yathāsukham
164.35
anyaṃ
gate cāpyacaranmārge niśi niśācaraḥ || sagrahaḥ saha nakṣatrairupapatirarindamaḥ
164.36
vivarṇatāñca bhagavāṅgato divi divākaraḥ || kṛṣṇaṃ
kabandhāñca tathā lakṣyate sumamahaddivi
164.37
amuñcannāciṃṣāṃ vṛndaṃ bhūmivṛttirvibhāvasuḥ || gaganasthaśca bhagavānabhīkṣṇaṃ paridṛśyate
164.38
sapta dhūmranibhā ghorā sūryā divi samutthitāḥ || somasya gaganasthasya grahāstiṣṭhanti śṛṅgagāḥ
164.39
vāmena dakṣiṇe caiva sthitau śukrabṛhaspatī
śanaiścaro lohitāṅgo jvalanāṅgārasamadyutī
164.40
samaṃ samadhirohantaḥ sarvve te gaganecarāḥ || śṛṅkhāni śanakairghorā yugāntāvattino grahāḥ
164.41
candramāśca sanakṣatrairgrahaiḥ saha tamonudaḥ || carācaravināśāya rohiṇīṃ nābhyanandata
164.42
gṛhyate rāhuṇā candra ulkābhirabhihanyate || ulkāḥ
prajvalitāścandre vicaranti yathāsukham
164.43
devānāpi yo devaḥ so'pyavarṣata śoṇitam || apatangaganādulkā vidyudrūpā mahāsvanāḥ
164.44
akāle ca drumāḥ sarvve puṣpanti ca phalanti ca || latāśca saphalāḥ sarvvā ye cāhurdaityanāśanam
164.45
phalaiḥ phalānyajāyanta puṣpaiḥ puṣpaṃ tathaiva ca
unmīlanti nimīlanti hasanti ca rudanti ca
164.46
vikrośanti ca gambhīrā dhūmayanti jvalanti ca || pratimāḥ sarvvadevānāṃ vedayanti mahadbhayam
164.47
āraṇyaiḥ saha saṃsṛṣṭā grāmyāśca mṛgapakṣiṇaḥ || cakruḥ subhairavaṃ tatra mahāyuddhamupasthitam
164.48
nadyaśca pratikūlāni vahanti kaluṣodakāḥ || na
prakāśanti ca diśo raktareṇusamākulāḥ
164.49
vānaspatyo na pūjyante pūjanārhāḥ kathañcana || vāyuvegena hanyante bhajyante praṇamanti ca
164.50
yadā ca sarvvabhūtānāṃ chāyā na parivarttate || aparāhṇagate sūryye lokānāṃ yugasaṃkṣaye
164.51
tadā hiraṇyakaśipordaityasyopari veśmanaḥ || bhāṇḍā
gārāyudhāgāre niviṣṭamabhavanmadhu
164.52
asurāṇāṃ vināśāya surāṇāṃ vijayāya ca || dṛśyante vividyotpātā ghorā ghoranidarśanāḥ
164.53
ete cānye ca bahavo ghorotpātāḥ samutthitāḥ || daityendrasya vināśāya dṛśyante kālanirmitāḥ
164.54
medinyāṃ kampamānāyāṃ daityendreṇa mahātmanā
mahīdharā nāgagaṇā nipeturamitaujasaḥ
164.55
viṣajvālākulairvaktrairvimuñcanto hutāśanam || catuḥśīrṣāḥ pañcaśīrṣāḥ saptaśīrṣāśca pannagāḥ
164.56
vāsukistakṣakaścaiva karkoṭakadhanañjayau || elāmukhaḥ kāliyaśca mahāpadmaśca vīryyavān
164.57
sahasraśīrṣo nāgo vai hematāmadhvajaḥ prabhuḥ
śeṣo'nanto mahābhāgo duṣprakampyaḥ prakampitaḥ
164.58
dīptānyantarjalasthāni pṛthivīdharaṇāni ca || tadā kruddhena mahatā kampitāni samantataḥ
164.59
nāgāstejodharāścāpi pātālatalacāriṇaḥ || hiraṇyakaśipurdaityastadā saṃspṛṣṭavān mahīm
164.60
sandaṣṭauṣṭhapuṭaḥ krodhādvarāha iva pūrvvajaḥ
nadī bhāgīrathī caiva śarayūḥ kauśikī tathā
164.61
yamunā tvatha kāverī kṛṣṇaveṇā ca nimnagā || suveṇā ca mahābhāgā nadī godāvarī tathā
164.62
carmmaṇvatī ca sindhuśca tathā nadanadīpatiḥ || kamalaprabhavaścaiva śoṇo maṇinibhodakaḥ
164.63
narmmadā śubhatoyā ca tathā vetravatī nadī
gomatī gokulākīrṇā tathā pūrvvasarasvatī
164.64
mahī kālamahī caiva tamasā puṣpavāhinī || jambūdvīpaṃ ratnavaṭaṃ sarvvaratnopaśobhitam
164.65
suvarṇaprakaṭañcaiva suvarṇākaramaṇḍitam || mahānadaśca lauhityaṃ śailakānanaśobhitam
164.66
pattanaṃ kośakaraṇaṃ ṛṣivīrajanākaram || māgadhāśca
mahāgrāmā muḍāḥ śuṅgāstathaiva ca
164.67
suhmā mallā videhāśca mālavāḥ kāśikosalāḥ || bhavanaṃ vainateyasya daityendreṇābhikampitam
164.68
kailāsaśikharākāraṃ yat kṛtaṃ viśvakarmmaṇā || raktatoyo mahābhīmo lauhityo nāma sāgaraḥ
164.69
udayaśca mahāśaila uttiṅgataḥ śatayojanam
suvarṇavedikaḥ śrīmān meghapaṅktiniṣevitaḥ
164.70
bhrājamāno'rkasadṛśairjātarūpamayairdrumaiḥ || śālaistālaistamālaiśca karṇikāraiśca puṣpitaiḥ
164.71
ayomukhaśca vikhyātaḥ parvvato dhātumaṇḍitaḥ || tamālavanagandhaśca parvvato malayaḥ śubhaḥ
164.72
surāṣṭrāśca sabāhīkāḥ śūrābhīrāstathaiva ca || bhojāḥ
pāṇḍyāśca vaṅgāśca kaliṅgāstāmraliptakāḥ
164.73
tathaivoṇḍrāśca pauṇḍrāśca vāmacūḍāḥ sakeralāḥ || kṣobhitāstena daityena sadevāścāpsarogaṇāḥ
164.74
agastyabhavanañcaiva yadagamyaṃ kṛtaṃ purā || siddhacāraṇasaṅghaiśca viprakīrṇaṃ manoharam
164.75
vicitranānāvihagaṃ supuṣpitamahādrumam
jātarūpamayaiḥ śṛṅgairgaganaṃ vilikhanniva
164.76
candrasūryyāṃśusaṅkāśaiḥ sāgarāmbusamāvṛtaiḥ || vidyutvātsarvvataḥ śrīmānāyataḥ śatayojanam
164.77
vidyutāṃ yatra saṅghātā nipātyante nagottame || ṛṣabhaḥ parvvataścaiva śrīmānvṛṣabhasaṃjñitaḥ
164.78
kuñjaraḥ parvvataḥ śrīmānyatrāgastyagṛhaṃ śubham || viśā
lākṣaśca durddharṣaḥ sarpāṇāmālayaḥ purī
164.79
tathā bhogavatī cāpi daityendreṇābhikampitā || mahāseno giriścaiva pāriyātraśca parvvataḥ
164.80
cakravāṃśca giriśreṣṭho vārāhaścaiva parvvataḥ || prāgjyotiṣapurañcāpi jātarūpamayaṃ śubham
164.81
yasminvasati duṣṭātmā narako
nāma dānavaḥ || meghaṃśca parvvataśreṣṭho meghagambhīraniḥsvanaḥ
164.82
ṣaṣṭiruttatra sahasrāṇi parvvatānāṃ dvijottamāḥ || taruṇādityasaṅkāśo
merustatra mahāgiriḥ
164.83
yakṣarākṣasagandharvvainityaṃ sevitakandaraḥ || hemagarbho mahāśailastathā hemasaṃkho giriḥ
164.84
kailāsaścaiva
śailendro dānavendreṇa kampitāḥ || hemaṃpuṣkarasaṃchannaṃ tena vaikhānasaṃ saraḥ
164.85
kampitaṃ mānasañcaiva haṃsakāraṇḍavākulam || triśṛṅgaparvvataścaiva
kumārī ca saridvarā
164.86
tuṣāracayasaṃchanno mandaraścāpi parvvataḥ || uśīrabinduśca giriścandraprasthastathādrirāṭ
164.87
prajāpatigiriścaiva
tathā puṣkaraparvvataḥ || devābhraparvvataścaiva tathā vai reṇuko giriḥ
164.88
krauñcaḥ saptarṣiśailaśca dhūmravarṇaśca parvvataḥ || ete cānye ca girayo deśā
janapadāstathā
164.89
nadyaḥ sasāgarāḥ sarvvāḥ so'kampayata dānavaḥ || kapilaśca mahīputro vyāghravāṃścaiva kampitaḥ
164.90
khecarāśca satīputrāḥ pātāla
talavāsinaḥ || gaṇastathā paro raudro meghanāmāṅkuśāyudhaḥ
164.91
ūrddhago bhīmavegaśca sarvva evābhikampitāḥ || gadī śūlī karālaśca hiraṇyakaśipusta
dā
164.92
jīmūtaghana saṅkāśo jīmūtaghananiḥsvanaḥ || jīmūtaghananirghoṣo jīmūta iva vegavān
164.93
devārirdditijo vīro nṛsiṃhaṃ samupādravat
samutpatya tatastīkṣṇairmṛgendreṇa mahānakhaiḥ
164.94
tadoruṅgārasahāyena vidāryya nihato yudhi || mahī ca kālaśca śaśī nabhaśca grahāśca sūryyaśca diśaśca
sarvvāḥ || nadyaśca śailāśca mahārṇavāśca gatāḥ prasādaṃ ditiputranāśāt
164.95
tataḥ pramuditā devā ṛṣayaśca tapodhanāḥ || tuṣṭuvurnāmabhirddibyairādidevaṃ
sanātanam
164.96
yattvayā vihitaṃ deva nārasiṃhamidaṃ vapuḥ || etadevārccayiṣyanti parāvaravido janāḥ
164.97
brahmovāca || || bhavānbrahmā ca
rudraśca mahendro devasattamāḥ || bhavānkarttā vikarttā ca lokānāṃ prabhavāvyayaḥ
164.98
parāñca siddhiñca parañca devaṃ parañca mantraṃ paramaṃ haviśca || parañca dharmma para
mañca viśvaṃ tvāmāhuragryaṃ puruṣaṃ purāṇam
164.99
paraṃ śarīraṃ paramañca brahma parañca yogaṃ paramāñca vāṇīm || paraṃ rahasyaṃ paramāṃ gatiñca tvāmāhuragryaṃ puruṣaṃ purāṇam
164.100
evaṃ parasyāpi paraṃ padaṃ yatparaṃ parasyāpi parañca devam || paraṃ parasyāpi parañca bhūtaṃ tvāmāhuragryaṃ puruṣaṃ purāṇam
164.101
paraṃ parasyāpi paraṃ rahasyaṃ
paraṃ parasyāpi paraṃ mahattvam || paraṃ parasyāpi paraṃ mahadyat tvāmāhuragryaṃ puruṣaṃ purāṇam
164.102
paraṃ parasyāpi paraṃ nidhānaṃ paraṃ parasyāpi paraṃ pavitram || paraṃ para
syāpi parañca dāntaṃ tvāmāhuragryaṃ puruṣaṃ purāṇam
164.103
evamuktvā tu bhagavānsarvvalokapitāmahaḥ || stutvā nārāyaṇaṃ devaṃ brahmalokaṃ gataḥ prabhuḥ
164.104
tato nadatsu tūryeṣu nṛtyantīṣvapsaraḥsu ca || kṣīrodasyottaraṃ kūlaṃ jagāma harirīśvaraḥ
164.105
nārasiṃhaṃ vapurdevaḥ sthāpayitvā sudīptimat || paurāṇaṃ
rūpamāsthāya prayayau garuḍadhvajaḥ
164.106
aṣṭacakreṇa yānena bhūtayuktena bhāsvatā || avyaktaprakṛtirdevaḥ svasthānaṃ gatavān prabhuḥ
164.106.p1
iti śrīmātsye mahāpurāṇe hiraṇyakaśipuvadho nāma triṣaṣṭyadhikaśatatamo'dhyāyaḥ
Linked texts (3)
- Matsyapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Critical edition (BORI) — Sanskrit
- Padmapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit