Matsya 176
Matsya 176
- Language
- Sanskrit
Contents
- 176.75 — 1 part
176.1
matsya uvāca || || tābhyāṃ balābhyāṃ saṃjajñe tumulò vigrahastadā || surāṇāmasurāṇāñca parasparajayaiṣiṇām
176.2
dānavā daivataiḥ sārddhaṃ
nānāpraharaṇodyatāḥ || samīyuryudhyamānā vai parvvatā iva parvvataiḥ
176.3
tatsurāsurasaṃyuktaṃ yuddhamatyadbhutaṃ babhau || dharmmādharmmasamāyuktaṃ darpeṇa
vinayena ca
176.4
tato rathairviprayuktairvāraṇaiśca pracoditaiḥ || utpatadbhiśca gaganamasihastaiḥ samantataḥ
176.5
kṣipyamāṇaiśca musalaiḥ sampatadbhiśca
sāyakaiḥ || cāpairvisphāryyamāṇaiśca pātyamānaiśca mudgaraiḥ
176.6
tadyuddhamabhavaddhoraṃ devadānavasaṅkulam || jagatastrāsajananaṃ yugasaṃvarttakopamam
176.7
hastamuktai
śca parighairviprayuktaiśca parvvataiḥ || dānavāḥ samare jaghnurddevānindrapurogamān
176.8
te vadhyamānā balibhirdānavairjayakāśibhiḥ || viṣaṇṇavadanā devā jagmurārttiṃ parāṃ
mṛdhe
176.9
te'sraśūlapramathitāḥ parighairbhinnamastakāḥ || bhinnoraskā ditisutairvamū raktaṃ vraṇairbahu
176.10
veṣṭitāḥ śarajālaiśca niryyatnāścāsuraiḥ kṛtāḥ
praviṣṭā dānavīṃ māyāṃ na śekuste viceṣṭitum
176.11
astaṃ gatamivābhāti niṣprāṇasadṛśākṛti || balaṃ surāṇāmasurairniṣprayatnāyudhaṃ kṛtam
176.12
daityacāpacyutānghorāṃśchittvā vajreṇa tāñcharān || śakro daityabalaṃ ghoraṃ viveśa bahulocanaḥ
176.13
sa daityapramukhānhatvā taddānavabalaṃ mahat
tāmasenāstrajālena tamobhūtamathākarot
176.14
te'nyonyaṃ nāvabudhyanta devānāṃ vāhanāni ca || ghoreṇa tamasāviṣṭāḥ puruhūtasya tejasā
176.15
māyā
pāśairvimuktāstu yatnavantaḥ surottamāḥ || vapūṃṣi daityasiṃhānāṃ tamobhūtānyapātayan
176.16
apadhvastā visaṃjñāśca tamasā nīlavarcasā || petuste dānava
gaṇāśchinnapakṣā ivādrayaḥ
176.17
tadvanībhūtadaityendramandhakāra ivārṇave || dānavaṃ devakadanaṃ tamobhūtamivābhavat
176.18
tadāsṛjanmahāmāyāṃ mayastāṃ
tāmasīṃ dahana || yugāntodyotajananīṃ sṛṣṭāmaurvvena vahninā
176.19
sā dadāha tataḥ sarvvānmāyā mayavikalpitā || daityāṃścādityavapuṣaḥ sadya uttasthu
rāhave
176.20
māyāmaurvī samāsādya dahyamānā divaukasaḥ || bhejire cendraviṣayaṃ śītāṃśuṃ salilapradam
176.21
te dahyamānā dyaurvvena vahninā naṣṭace
tasaḥ || śaśaṃsurvajriṇaṃ devāḥ santaptāḥ śaraṇaiṣiṇaḥ
176.22
santapte māyayā sainye hanyamāne ca dānavaiḥ || codito devarājena varuṇo vākyamabravīt
176.23
ūrvvo brahmarṣirjaḥ śakra tapastepe sudāruṇam || ūrvvaḥ sapūrvvatejasvī sahasro brahmaṇo guṇaiḥ
176.25
taṃ tapantamivāhityaṃ tapasā jagadavyayam || upatasthurmuni
gaṇā divyā devarṣibhiḥ saha||24||hiraṇyakaśipuścaiva dānavo dānaveśvaraḥ || ṛṣiṃ vijñāpayāmāsuḥ purā paramatejasam
176.26
ūcurbrahmarṣayastantu vacanaṃ dharmma
saṃhitam || ṛṣivaṃśeṣu bhagavaṃśchinnamūlamidaṃ padam
176.27
ekastvamanapatyaśca gotrāṇyānyo na varttate || kaumāraṃ vratamāsthāya kleśamevānuvarttase
176.28
bahūni vipragotrāṇi munīnāṃ bhāvitātmanām || ekadehāni tiṣṭhanti viviktāni vinā prajāḥ
176.29
evamucchinnamūlaiśca putrairno nāsti kāraṇam
bhavāṃstu tapasā śreṣṭho prajāpatisamadyutiḥ
176.30
tatra varttasva vaṃśāya varddhayātmānamātmanā || tvayā dharmmo'rjitastena dvitīyāṃ kuru vai tanum
176.31
sa evamukto munibhirvūrvo marmasu tāḍitaḥ || jagadvai tānṛṣigaṇānvacanañcedamabravīt
176.32
yathāyaṃ vihito dharmmo munīnāṃ śāśvatastu saḥ
ārṣaṃ vai sevataḥ karmma vanyamūlaphalāśinaḥ
176.33
brahmayonau prasūtasya brāhmaṇasyātmadarśinaḥ || brahmacaryyaṃ sucaritaṃ brahmāṇamapi cālayet
176.34
janānāṃ vṛttayastisro gṛhahāśramavāsinām || asmākantu varaṃ vṛttirvanāśramanivāsinām
176.35
abbhakṣā vāyubhakṣāśca dantodūkhalinastathā
aśmakuṭṭā daśaṃtapāḥ pañcātapasahāśca ye
176.36
ete tapasi tiṣṭhanti vratairapi suduṣkaraiḥ || brahmacaryaṃ puraskṛtya prārthayanti parāṃ gatim
176.37
brahma
caryyādbrāhmaṇasya brāhmaṇatvaṃ vidhīyate || evamāhuḥ pare loke brahmacaryyavido janāḥ
176.38
brahmacaryye sthitaṃ dhairye brahmacaryye sthitaṃ tapaḥ || ye sthitā
brahmacaryeṣu brāhmaṇā divi saṃsthitāḥ
176.39
nāsti yogaṃ vinā siddhirna vā siddhaṃ vinā yaśaḥ || nāsti loke yaśomūlaṃ brahmacaryyātparaṃ tapaḥ
176.40
yo nigṛhyendriyagrāmaṃ bhūtagrāmañca pañcakam || brahmacaryye samādhatte kimataḥ paramaṃ tapaḥ
176.41
ayoge keśadharaṇamasaṅkalpavratakriyā || abrahmacaryye
caryyā ca trayaṃ syāddambhasaṃjñakam
176.42
kva dārāḥ kva ca saṃyogaḥ kva ca bhāvaviparyyayaḥ || nanviyaṃ brahmaṇā sṛṣṭā manasā mānasī prajāḥ
176.44
yadyasti
tapaso vīryyaṃ yuṣmākaṃ viditātmanām || sṛjadhvaṃ mānasānputrānprājāpatyena karmmaṇā ||43||manasā nirmmitā yonirādhātavyā tapasvibhiḥ|| na dārayogo
bījaṃ vā vratamuktaṃ tapasvinām
176.46
yadidaṃ lutadharmmārthaṃ yuṣmābhiriha nirbhayaiḥ|| vyāhṛtaṃ sadgiratyarthamasadbhiriva me matam||45||vapurdīptantaraśatmānametatkṛ
tvā manomayam || dārayogaṃ vinā srakṣye putramātmatanūruham
176.48
evamātmānamātmā me dvitīyaṃ janayiṣyati || vanyenānena vidhinā didhikṣantamiva
prajāḥ||47||ūrdhvastu tapasāviṣṭo niveśyoruṃ hutāśane||mamanthaikena darbheṇa sutasya prabhāraṇim
176.49
tasyoruṃ sahasā bhittvā jvālāmālī hyanindhanaḥ
jagato dahanākāṅkṣī putro'gniḥ samapadyata
176.50
ūrdhvasyoruṃ vinirbhidya aurvvo nāmāntako'nalaḥ || didhakṣanniva lokāṃśrīaṅge paramekopanaḥ
176.51
utpannamātraścovāca pitaraṃ kṣīṇayā girā || kṣudhā me bādhate tāta jagadbhakṣye tyajasva mām
176.52
tridivārohibhirjvālairjṛmbhamāṇo diśo daśa
nirdahansarvvabhūtāni vavṛdhe so'ntako'nalaḥ
176.53
etasminnantare brahmā munimūrdhvaṃ sabhājayan || uvāca vāryatāṃ putro jagataśca dayāṃ kuru
176.54
asyāpatyasya te vipra kariṣye sthānamuttamam || tathyametadvacaḥ putra śṛṇu tvaṃ vadatāṃ vara
176.55
ūrdhva uvāca || || dhanyo'smyanugṛhīto'ham
yanme'dya bhagavāñchiśoḥ || matimetāṃ dadātīha paramānugrahāya vai
176.56
prabhātakāle samprāpte kāṅkṣitavye samāgame || bhagavaṃstarpitaḥ putraḥ kairhavyaiḥ
prāpsyate sukham
176.57
kutra cāsya nivāsaḥ syādbhojanaṃ vā kimātmakam || vidhāsyatīha bhagavānvīryyatulyaṃ mahaujasaḥ
176.58
brahmovāca
vaḍavāmukhesya vasatiḥ samudre vai bhaviṣyati || mama yonirjalaṃ vipra tasya pītavataḥ sukham
176.59
yatrāhamāsa niyataṃ pibanvārimayaṃ haviḥ || tadvavistava
putrasya visṛjāmyālayañca tat
176.60
tato yugānte bhūtānāmeṣa cāhañca putraka || sahitau vicariṣyāvo niṣputrāṇāmṛṇāpahaḥ
176.61
eṣo'gnirantakāle tu
salilāśī mayā kṛtaḥ|| dahanaḥ sarvvabhūtānāṃ sadevāsurarakṣasām
176.62
evamastviti taṃ so'gniḥ saṃvṛtajvālamaṇḍalaḥ || praviveśārṇavamukhaṃ prakṣipya pitari
prabhām
176.63
pratiyātastato brahmā ye ca sarvve maharṣayaḥ || ūrdhvasyāgneḥ prabhāṃ jñātvā svāṃ svāṃ gatimupāśritāḥ
176.64
hiraṇyakaśipurdṛṣṭvā tadā tanmaha
dadbhutam || uccaiḥ praṇatasarvāṅgo vākyametaduvāca ha
176.65
bhagavannadbhutamidaṃ saṃvṛtaṃ lokasākṣikam || tapasā te muniśreṣṭhaḥ parituṣṭaḥ pitāmahaḥ
176.66
ahantu
tava putrasya tava caiva mahāvrata || bhṛtya ityavagantavyaḥ sādhyo yadiha karmmaṇā
176.67
tanmāṃ paśya samāpannaṃ tavaivārādhane ratam || yadi sīde muniśreṣṭha
tavaiva syātparājayaḥ
176.68
ūrvva uvāca || || dhanyo'smyanugṛhīto'smi yasya te'haṃ guruḥ sthitaḥ || nāsti me tapasānena bhayamadyeha suvrata
176.69
tāmeva māyāṃ gṛhṇīṣva mama putreṇa nirmitām || nirindhanāmagnimayīṃ durddharṣāṃ pāvakairapi
176.70
eṣā te svasya vaṃśasya vaśagārivinigrahe || saṃrakṣatyātmapakṣaṃ
ñca vipakṣañca pradharṣati
176.71
evamastviti tāṃ gṛhya praṇamya munipuṅgavam || jagāma tridivaṃ hṛṣṭaḥ kṛtārtho dānaveśvaraḥ
176.72
eṣā durviṣahā māyā
devairapi durāsadā || aurveṇa nirmitā pūrvvaṃ pāvakenorvvasūnunā
176.73
tasmiṃstu vyutthite daitye nirvīryyaiṣā na saṃśayaḥ || śāpo hyasyāḥ purā dattaḥ
sṛṣṭvā yenaiva tejasā
176.74
yadyeṣā pratihantavyā karttavyo bhagavānmukhī || dīyatāṃ me sakho śakra toyayoniniśākaraḥ
176.75
tenāhaṃ saha saṃgamya yādo
bhiśca samāvṛtaḥ || māyāmetāṃ haniṣyāmi tvatprasādānna saṃśayaḥ
176.75.p1
iti śrīmātsye mahāpurāṇe tārakāmayasaṃgrāme pañcasaptatyadhikaśatata mo'dhyāyaḥ
Linked texts (2)
- Matsyapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Critical edition (BORI) — Sanskrit