Matsya 184
Matsya 184
- Language
- Sanskrit
Contents
- 184.104 — 1 part
184.1
cha
devyuvāca || || himavantaṃ giriṃ tyaktvā mandaraṃ gandhamādanam || kailāsaṃ niṣadhañcaiva meruśṛṣṭhaṃ mahādyuti
184.2
ramyaṃ triśikharañcaiva mānasaṃ sumahāgirim
devodyānāni ramyāṇi nandanaṃ vanameva ca
184.3
surasthānāni mukhyāni tīrthānyāyadhanāni ca || tāni sarvāṇi santyajya avimukte ratiḥ
katham
184.4
kimatra sumahatpuṇyaṃ paraṃ guhyaṃ vadasva me || yena tvaṃ ramase nityaṃ bhūtasaṅghagaṇairyutaḥ
184.5
kṣetrasya pravaratvañca ye ca tatra nivāsinaḥ
teṣāmanugrahaḥ kaścittatsarvvaṃ brūhi śaṅkara
184.6
śaṅkara uvāca || || atyadbhutamimaṃ praśnaṃ yattvaṃ pṛcchasi bhāmini || tatsarvvaṃ sampravakṣyāmi tanme
nigadataḥ śṛṇu
184.7
vārāṇasyāṃ nadī puṇyā siddhagandharvvasevitā || praviṣṭā tripathā gaṅgā tasminkṣetre mama priye
184.8
māmeva prītisantuṣṭā
kṛttivāsañca sundari || sarvveṣāmeva sthānānāṃ sthānaṃ tattu yathādhikam
184.9
tena kāryeṇa suśroṇi tasminsthāne ratirmama || tasmim̐lliṅge ca sānni
dhyaṃ mama devi sureśvari
184.10
kṣetrasya ca pravakṣyāmi guṇānguṇavatāṃ vare || yāñchrutvā sarvvapāpebhyo mucyate nātra saṃśayaḥ
184.11
yadi pāpo yadi
śaṭho yadi vādhārmiko naraḥ || mucyate sarvvapāpebhyo hyavimuktaṃ vrajedyadi
184.12
pralaye sarvvabhūtānāṃ loke sthāvarajaṅgame || na hi
tyakṣyāmi tatsthānaṃ mahāgagaṇaśatairvṛtaḥ
184.13
yatra devāḥ sagandharvvāḥ sayakṣoragarākṣasāḥ || vaktraṃ mama mahābhāge praviśanti yugakṣaye
184.14
teṣāṃ sākṣādahaṃ pūjāṃ pratigṛhṇāmi pārvvati || sarvvaguhyottamaṃ sthānaṃ mama priyatamaṃ śubham
184.15
dhanyāḥ praviṣṭāḥ suśroṇi mama bhaktā dvijātayaḥ
madbhaktiparamā nityaṃ ye madbhaktāstu te narāḥ
184.16
tasminprāṇānparityajya gacchanti paramāṃ gatim || sadā yajati rudreṇa sadā dānaṃ prayacchati
184.17
sadā tapasvī bhavati avimuktasthito naraḥ || yo māṃ pūjayate nityaṃ tasya tuṣyāmyahaṃ priye
184.18
sarvvadānāni yo dadyātsarvvayajñeṣu dīkṣitaḥ
sarvvatīrthābhiṣiktaśca sa prapadyeta māmiha
184.19
avimuktaṃ sadā devi ye japanti suniścitāḥ || te tiṣṭhantīha suśroṇi tvadbhaktāśca triviṣṭape
184.20
matprasā
dāttu te devi dīvyanti śubhalocane || durddharāścaiva durddharṣā bhavanti vigatajvarāḥ
184.21
avimuktaṃ śubhaṃ prāpya madbhaktāḥ kṛtaniścayāḥ || nirddhūtapāpa
vimalā bhavanti vigatajvarāḥ
184.22
pārvvatyuvāca || || dakṣayajñastvayā deva matpriyārthe niṣūditaḥ || avimuktaguṇānāntu na tṛptiriha jāyate
184.23
īśvara uvāca || || krodhena dakṣayajñastu tvatpriyārthe vināśitaḥ || mahāpriye mahābhāge nāśito'yaṃ varānane
184.24
avimukte yajante
tu madbhaktāḥ kṛtaniścayāḥ || na teṣāṃ punarāvṛttiḥ kalpakoṭiśatairapi
184.25
devyuvāca || || durlabhāstu guṇā deva avimukte tu kīrttitāḥ
sarvvāstānmama tattvena kathayasva maheśvara
184.26
kautūhalaṃ mahādeva hṛdisthaṃ mama varttate || tatsarvvaṃ mama tattvena ākhyāhi parameśvara
184.27
īśvara uvāca || || akṣayā hyamarāścaiva hṛdehāśca bhavanti te || matprasādādvarārohe māmeva praviśanti vai
184.28
brūhi brūhi viśālākṣi kimanya
cchrotumarhasi
184.29
devyuvāca || || avimukte mahākṣetre aho puṇyamaho guṇāḥ || na tṛptimadhigacchāmi brūhi deva punarguṇān
184.30
īśvara uvāca || || maheśvari varārohe śṛṇu tāṃstu mama priye || avimukte guṇā ye tu tathānyānapi tacchṛṇu
184.31
śākaparṇāśino
dāntāḥ saṃprakṣālyā marīcipāḥ || dantolūkhalinaścānye aśmakuṭṭāstathāpare
184.32
māsi māsi kuśāgreṇa jalamāsvādayanti vai || vṛkṣamū
laniketāśca śilāśayyāstathāpare
184.33
ādityavapuṣaḥ sarvve jitakrodhā jitendriyāḥ || evaṃ bahuvidhairdharmmairanyatra caritavratāḥ
184.34
trikālamapi bhuñjānā ye'vimuktanivāsinaḥ || tapaścaranti vānyatra kalāṃ nārhanti ṣoḍaśīm || ye'vimukte vasantīha svarge prativasanti te
184.35
matsamaḥ puruṣo nāsti tvatsamā nāsti yoṣitām || avimuktasamaṃ kṣetraṃ na bhūtaṃ na bhaviṣyati
184.36
avimukte paro yogo hyavimukte parā gatiḥ
avimukte paro mokṣaḥ kṣetraṃ naivāsti tādṛśam
184.37
paraṃ guhyaṃ pravakṣyāmi tattvena varavarṇini || avimukte mahākṣetre yaduktaṃ hi mayā purā
184.38
janmāntaraśatairdevi yogo'yaṃ yadi labhyate || mokṣaḥ śatasahasreṇa janmanā labhyate na vā
184.39
avimukte na sandeho madbhaktaḥ kṛtaniścayaḥ
ekena janmanā so'pi yogaṃ mokṣañca vindati
184.40
avimukte narā devi ye vrajanti suniścittāḥ || te viśanti paraṃ sthānaṃ mokṣaṃ paramadurlabham
184.41
pṛthivyāmīdṛśaṃ kṣetraṃ na bhūtaṃ na bhaviṣyati || catummūrttiḥ sadā dharmmo tasminsannihitaḥ priye || caturṇāmapi varṇānāṃ gatistu paramā smṛtā
184.42
devyuvāca || || śrutā guṇāste kṣetrasya iha cānyatra ye prabho || vadasva bhuvi viprendrāḥ kaṃ vā yajñairyajanti te
184.43
īśvara
uvāca || || ijyayā caiva mantreṇa māmeva hi yajanti ye || na teṣāṃ bhayamastīti bhavaṃ rudraṃ yajanti yat
184.44
amantro mantrako devi dvividho vidhi
rucyate || sāṃkhyaścaivātha yogaśca dvividho yoga ucyate
184.45
sarvvabhūtasthitaṃ yo māṃ bhajatyekatvamāsthitaḥ || sarvvathā varttamāno'pi sa yogī
mayi varttate
184.46
ātmaupamyena sarvvatra sarvvañca mayi paśyati || tasyāhaṃ na praṇaśyāmi sa ca me na praṇaśyati
184.47
nirguṇaḥ saguṇo vāpi
yogaśca kathito bhuvi || saguṇaścaiva vijñeyo nirguṇo manasaḥ paraḥ
184.48
etatte kathitaṃ devi yanmāṃ tvaṃ paripṛcchasi
184.49
devyuvāca
yā bhaktistrividhā proktā bhaktānāṃ bahudhā tvayā || tāmahaṃ śrotumicchāmi tattvataḥ kathayasva me
184.50
īśvara uvāca || || śṛṇu pārvvati
deveśi bhaktānāṃ bhaktivatsale || prāpya sāṃkhyañca yogañca duḥkhāntañca niyacchati
184.51
sadā yaḥ sevate bhikṣāṃ tato bhavati rañjitaḥ || rañjanāttanmayo
bhūtvā līyate sa tu bhaktimān
184.52
śāstrāṇāntu varārohe bahukāraṇadarśinaḥ || na māṃ paśyanti te devi jñānavākyavivādinaḥ
184.53
paramārthaṃ
jñānatṛptā yuktā jānanti yoginaḥ || vidyayā viditātmāno yogasya ca dvijātayaḥ
184.54
pratyāhāreṇa śuddhātmā nānyathā cintayecca tat || tuṣṭiśca
paramāṃ prāpya yogaṃ mokṣaṃ paraṃ tathā || tribhirguṇaiḥ samāyukto jñānavānpaśyatīha mām
184.55
etatte kathitaṃ devi kimanyacchrotumarhasi || bhūya eva
varārohe kathayiṣyāmi suvrate
184.56
guhyaṃ pavitramathavā yaccāpi hṛdi varttate || tatsarvvaṃ kathayiṣyāmi śṛṇuṣvaikamanāḥ priye
184.57
devyuvāca
tvadrūpaṃ kīdṛśaṃ deva yuktāḥ paśyanti yoginaḥ || paśyanme saṃśayaṃ brūhi namaste surasattama
184.58
śrībhagavānuvāca || || amūrttaścaiva mūrttañca jyotīrū
paṃ hi tatsmṛtam || tasyopalabdhimanvicchandyataḥ kāryo vijānatā
184.59
guṇairviyukto bhūtātmā evaṃ vaktuṃ na śakyate || śakyate yadi vaktuṃ vai divyairva
rṣaśatairna vā
184.60
devyuvāca || || kiṃpramāṇantu tatkṣetraṃ samantātsarvvatodiśam || yatra nityaṃ sthito devo mahādevo gaṇairyutaḥ
184.61
īśvara uvāca || || dviyojanantu tatkṣetraṃ pūrvvapaścimarataḥ smṛtam || arddhayojanavistīrṇaṃ tatkṣetraṃ dakṣiṇottaram
184.62
vārāṇasī tadīyā ca
yāvacchukkunadī tu vai || bhīṣmacaṇḍikamārabhya parvvateśvaramantike
184.63
gaṇā yatrāvatiṣṭhanti sanniyuktā vināyakāḥ || kūṣmāṇḍarājaḥ śambhośca
jayantaśca madotkaṭāḥ
184.64
siṃhavyāghramukhāḥ kecidrikaṭāḥ kubjavāmanāḥ || yatra nandī mahākālaścaṇḍaghaṇṭo maheśvaraḥ
184.65
daṇḍacaṇḍeśvara
ścaiva ghaṇṭākarṇo mahābalaḥ || ete cānye ca bahavo gaṇāścaiva gaṇeśvarāḥ
184.66
mahodarā mahākāyā vajraśaktidharāstathā || rakṣanti satataṃ devi hyavimuktaṃ
tapovanam || dvāre dvāre ca tiṣṭhanti śūlamudgarapāṇayaḥ
184.67
suvarṇaśṛṅgīṃ raupyakhurāṃ cailājinapayasvinīm || vārāṇasyāntu yo dadyāttrivarṇī kañjalo
cane
184.68
gāṃ dattvā tu varārohe brāhmaṇe vedapārage || āsaptamaṃ kulaṃ tena tāritaṃ nātra saṃśayaḥ
184.69
yo dadyādbrāhmaṇe kiñcit tasmin kṣetre varā
nane || kanakaṃ rajataṃ vastramannādyaṃ bahuvistaram || akṣayyañcāvyayañcaiva syātāṃ tasya sulocane
184.70
śṛṇu tattvena tīrthasya vibhūtiṃ vyuṣṭimeva ca
tatra snātvā mahābhāge bhavanti nīrujā narāḥ
184.71
daśānāmaśvamedhānāṃ phalaṃ prāpnoti mānavaḥ || tadavāpnoti dharmmātmā tatra snātvā varānane
184.72
bahusvalpe ca yo dadyādbrāhmaṇe vedapārage || śubhāṃ gatimavāpnoti agnivaccaiva dīpyate
184.73
vārāṇasījāhnavībhyāṃ saṅgame lokaviśrute
dattvānnañca vidhānena na sa bhūyo'bhijāyate
184.74
etatte kathitaṃ devi tīrthasya phalamuttamam
184.75
upavāsantu yaḥ kṛtvā viprān santarpayennaraḥ
sautrāmaṇeśca yajñasya phalaṃ prāpnoti mānavaḥ
184.76
ekāhārastu yastiṣṭhenmāsaṃ tatra varānane || yāvajjīvakṛtaṃ pāpaṃ sahasā tasya naśyati
184.77
agnipra
veśe ye kuryuśvimukte vidhānataḥ || praviśanti mukhaṃ te me niḥsandigdhaṃ varānane
184.78
daśasauvarṇikaṃ puṣpaṃ'yo vimukte prayacchati || agnihotraphalaṃ
dhūpe gandhadāne tathā śṛṇu || bhūmidānena tattulyaṃ gandhadānaphalaṃ smṛtam
184.79
saṃmārjane pañcaśataṃ sahastramanulepane || mālayā śatasāhasrama
nantaṃ gītavādyataḥ
184.80
devyuvāca || || atyadbhutamidaṃ deva sthānametat prakīrttitam || rahasyaṃ śrotumicchāmi yadarthaṃ tvaṃ na muñcasi
184.81
īśvara uvāca || || āsīt pūrvvaṃ varārohe brahmaṇastu śiro varam||pañcamaṃ śṛṇu suśroṇi jātaṃ kāñcanasaprabham
184.82
jvalat tat pañcamaṃ śīrṣaṃ jātaṃ
tasya mahātmanaḥ||tadevamabravīddevi janma jānāmi te hyaham
184.83
tataḥ krodhaparītena saṃraktanayanena ca||vāmāṅguṣṭhanakhāgreṇa cchinnaṃ tasya śiro mayā
184.84
brahmovāca || || yadā niraparādhasya śiraśchinnaṃ tvayā mama || tasmācchāpasamāyuktaḥ kapālī tvaṃ bhaviṣyasi || brahmahatyākulo bhūtvā
cara tīrthāni bhūtale
184.85
tato'haṃ gatavān devi himavantaṃ śiloccayam || tatra nārāyaṇaḥ śrīmān mayā bhikṣāṃ prayācitaḥ
184.86
tatastena svakaṃ pārśvaṃ nakhāgreṇa vidāritam || sravato mahatī dhārā tasya raktasya niḥsṛtā
184.87
prayātā sātivistīrṇā yojanāīśataṃ
tadā || na sampūrṇaṃ kapālantu ghoramadbhutadarśanam
184.88
divyaṃ varṣasahastrantu sā ca dhārā pravāhiṇī || provāca bhagavān viṣṇuḥ kapālaṃ kuta īdṛśam
184.89
āścaryyabhūtaṃ deveśa saṃśayo hṛdi varttate || kutaśca sambhavo deva sarvvaṃ me brūhi pṛcchataḥ
184.90
devadeva uvāca || || śrūyatāmasya he deva kapālasya tu
sambhavaḥ || śataṃ varṣasahasrāṇāṃ tapastaptvā sudāruṇam
184.91
brahmāsṛjadvapurdivyamadbhutaṃ lomaharṣaṇam || tapasaśca prabhāveṇa divyaṃ kāñcanasannibham
184.92
jvalat tat pañcamaṃ śīrṣaṃ jātaṃ tasya mahātmanaḥ nikṛttaṃ tanmayā deva tadidaṃ paśya durjjayam
184.93
yatra yatra ca gacchāmi kapālaṃ tatra gacchati
evamuktastato devaḥ provāca puruṣottamaḥ
184.94
śrībhagavānuvāca || || gaccha gaccha svakaṃ sthānaṃ brahmaṇastvaṃ priyaṃ kuru||tasmin sthāsyati bhadraṃ te kapālaṃ
tasya tejasā
184.95
tataḥ sarvvāṇi tīrthāni puṇyānyāyatanāni ca || gato'smi pṛthulaśroṇi na kācitpratyatiṣṭhata
184.96
tato'haṃ samunuprāpto hyavimukte
mahāśaye||avasthitaḥ svake sthāne śāpaśca vigato mama
184.97
viṣṇuprasādātsuśroṇi kapālaṃ tatsahasradhā||sphuṭitaṃ bahudhā jātaṃ svapnalabdhaṃ dhanaṃ yathā
184.98
brahmahatyāpahaṃ tīrthaṃ kṣetrametanmayā kṛtam || imaśānametadbhadraṃ me devānāṃ varavarṇini
184.99
kālo bhūtvā jagatsarcaṃ saṃharāmi sṛjāmi ca || deveśi sarvve
guhyānāṃ sthānaṃ priyataraṃ mama
184.100
madbhaktāstatra gacchanti viṣṇubhaktāstathaiva ca || ye bhaktā bhāskare devi lokanāthe divākare || tatrastho yastyaje
dehaṃ māmeva praviśettu saḥ
184.101
devyuvāca || || atyadbhutamidaṃ deva yaduktaṃ padmayoninā || tripurāntakarasthānaṃ guhyametanmahādyute
184.102
sannidhānāttu
te sarvve kalāṃ nārhanti ṣoḍaśīm || yatra tiṣṭhati deveśo yatra tiṣṭhati śaṅkaraḥ
184.103
gaṅgā tīrthasahasrāṇāṃ tulyā bhavati vā na vā || tvameva bhaktirdeveśa
tvameva gatiruttamā
184.104
brahmādīnāntu te deva gatiruktā sanātanī || śrāvyate yaddvijātīnāṃ bhaktānāmanukampayā
184.104.p1
iti śrīmatsye mahāpu rāṇe'vimuktamāhātmye tryaśītyadhikaśatatamo'dhyāyaḥ
Linked texts (6)
- Kūrmapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Tīrthakāṇḍa — Lakṣmīdhara, Sanskrit
- Tristhalīsetu (Nārāyaṇa) — Nārāyaṇa (Mahiṣamaṅgalam) 1513, Sanskrit
- Tīrthacintāmaṇi — Vācaspatimiśra, Sanskrit
- Kūrmapurāṇa (Ananta Gokhale) — Ananta Gokhale, Sanskrit
- Kṛtyasārasamuccaya (Amṛtanātha Jhā Śarman) — Amṛtanātha Jhā Śarman 1800, Sanskrit