Pramāṇa · Search · About · API

Matsya 218

Matsya 218

Language
Sanskrit

Contents

218.1

cha
matsya uvāca || || rājā sahāyasaṃyuktaḥ prabhūtayavasendhanam || ramyamānatasāmantaṃ madhyamaṃ deśamāvaset

218.2

vaiśyaśūdrajanaprāyamanāhāyyam̐
tathāparaḥ|| kiñcidbrāhmaṇasaṃyuktaṃ bahukarmmakaraṃ tathā

218.3

adevamātṛkaṃ ramyamanuraktajanānvitam || karairapīḍitañcāpi bahupuṣpaphalaṃ tathā

218.4

agamyaṃ
paracakrāṇāṃ tadvāsagṛhamāpadi || samaduḥkhasukhaṃ rājñaḥ satataṃ priyamāsthitam

218.5

sarīsṛpavihīnañca vyāghrataskaravarjjitam || evaṃvidhaṃ yathālābhaṃ rājā
viṣayamāvaset

218.6

tatra durgaṃ nṛpaḥ kuryyāt ṣaṇṇāmekatamaṃ budhaḥ || dhanurdurgaṃ mahīdurgaṃ naradurgaṃ tathaiva ca

218.7

vārkṣañcaivāmbudurgañca giridurgañca pārthiva || sarvve
ṣāmeva durgāṇāṃ giridurgaṃ praśasyate

218.8

durgañca parikhopetaṃ vaprāhvālakasaṃyutam || śataghniyantramukhaiśca śataśaśca samāvṛtam

218.9

gopuraṃ sakapāṭañca tatra
syātsumanoharam || sapatākaṃ gajārūḍho yena rājā viśet puram

218.10

catasraśca tathā tatra kāryāstvāyatavīthayaḥ || ekasmiṃstatra vīthyagre devaveśma bhave
ddṛḍham

218.11

vīthyagre ca dvitīye ca rājaveśma vidhīyate || dharmmādhikaraṇaṃ kāryyaṃ vīthyagre ca tṛtīyake

218.12

caturthe tvatha vīthyagre gopurañca vidhīyate
āyataṃ caturasraṃ vā vṛttaṃ vā kārayet puram

218.13

muktihīnaṃ trikoṇañca yavamadhyaṃ tathaiva ca || arddhacandraprakārañca vajrākārañca kārayet

218.14

arddhacandraṃ praśaṃ
santi nadītīreṣu tadbhavan || anyattra na karttavyaṃ prayatnena vijānatā

218.15

rājñā kośagṛhaṃ kāryyaṃ dakṣiṇe rājaveśmanaḥ || tasyāpi dakṣiṇe bhāge gajasthānaṃ
vidhīyate

218.16

gajānāṃ prāṅmukhī śālā karttavyā vāpyudaṅmukhī || āgneye ca tathā bhāge āyudhāgāramiṣyate

218.17

mahānasañca dharmmajña karmmaśālāsta
thāparāḥ || gṛhaṃ purodhasaḥ kāryyaṃ vāmato rājaveśmanaḥ

218.18

mantrivedavidāñcaiva cikitsākarttureva ca || tatraiva ca tathā bhāge koṣṭhāgāraṃ vidhīyate

218.19

gavāṃ
sthānaṃ tathaivātra turagāṇāṃ tathaiva ca || uttarābhimukhā śreṇī turagāṇāṃ vidhīyate

218.20

dakṣiṇābhimukhā vātha pariśiṣṭāstu garhitāḥ || turagāste tathā
dhāryyāḥ pradīpaiḥ sārvvarātrikaiḥ

218.21

kukkuṭānvānarāṃścaiva markaṭāṃśca viśeṣataḥ || dhārayedaśvaśālāsu savatsāṃ dhenumeva ca

218.22

ajāśca dhāryyā yatnena
turagāṇāṃ hitaiṣiṇā || gogajāśvādiśālāsu tatpurīṣasya nirgamaḥ

218.23

astaṃ gate na karttavyo devadeve divākare || tatra tatra yathāsthānaṃ rājā vijñāya
sārathīn

218.24

dadyādāvasathasthānaṃ sarvveṣāmanupūrvvaśaḥ|| yodhānāṃ śilpināñcaiva sarvveṣāmaviśeṣataḥ

218.25

dadyādāvasathāndurge kālamantravidāṃ śubhān
govaidyānaśvavaidyāṃśca gajavaidyāṃstathaiva ca

218.26

āhareta bhṛśaṃ rājā durge hi prabalā rujaḥ || kuśilavānāṃ viprāṇāṃ durge sthānaṃ vidhīyate

218.27

na
bahūnāmato durge vinākāryyaṃ tathā bhavet || durge ca tatra karttavyā nānāpraharaṇānvitāḥ

218.28

sahastraghātino rājaṃstaistu rakṣā vidhīyate || durge dvārāṇi
guptāni kāryāṇyapi ca bhūbhujā

218.29

sañcayaścātra sarvveṣāmaāyudhānāṃ praśasyate || dhanuṣāṃ kṣepaṇīyānāṃ tomarāṇāñca pārthiva

218.30

śarā
ṇāmatha khaḍgānāṃ kavacānāṃ tathaiva ca || laguḍānāṃ guḍānāñca huḍānāṃ parighaiḥ saha

218.31

aśmanāñca prabhūtānāṃ mudgarāṇāṃ tathaiva ca || triśūlānāṃ
paṭṭiśānāṃ kuṭhārāṇāñca pārthiva

218.32

prāsānāñca saśūlānāṃ śaktīnāñca narottama || paraśvathānāṃ cakrāṇāṃ varmmaṇāṃ carmmabhiḥ saha

218.33

kuddā
larajjuvetrāṇāṃ pīṭhakānāṃ tathaiva ca || tuṣāṇāñcaiva dātrāṇāmaṅgārāṇāñca sañcayaḥ

218.34

sarvveṣāṃ śilpibhāṇḍānāṃ sañcayaścātra ceṣyate || vāditrāṇāñca
sarvveṣāmoṣadhīnāṃ tathaiva ca

218.35

yavasānāṃ prabhūtānāmindhanasya ca sañcayaḥ || guḍasya sarvvatailānāṃ gorasānāṃ tathaiva ca

218.36

vasānāmatha majjānāṃ snāyūnāmasthibhiḥ saha || gocarmmapaṭahānāñca dhānyānāṃ sarvvatastathā

218.37

tathaivābhrapaṭānāñca yavagodhūmayorapi || ratnānāṃ sarvva
vastrāṇāṃ lohānāmapyaśeṣataḥ

218.38

kalāyamudgamāṣāṇāṃ caṇakānāṃ tilaiḥ saha || tathā ca sarvvasasyānāṃ pāṃśugomayayorapi

218.39

śaṇasarjrarasaṃ
bhūrjaṃ jatu lākṣā ca ṭaṅkaṇam || rājā sañcinuyāddurge yaccānyadapi kiñcana

218.40

kumbhāścāśīviṣaiḥ kāryyā vyālāṃsihādayastathā || mṛgāśca pakṣiṇaścaiva
rakṣyāste ca parasparam

218.41

sthānāni ca viruddhānāṃ suguptāni pṛthak pṛthak || karttavyāni mahābhāga yatnena pṛthivīkṣitā

218.42

uktāni cāpya
nuktāni rājadravyāṇyaśeṣataḥ || suguptāni pure kuryyājjanānāṃ hitakāmyayā

218.43

jīvakarṣabhakā kolamāmalakañcāṭarūṣakam || śālaparṇī pṛśniparṇī mudga
parṇī tathaiva ca

218.44

māṣaparṇī ca madadde śārive dve balātrayam || vārā śvasantī vṛṣyā ca bṛhatī kaṇṭakārikā

218.45

śṛṅgī śṛṅgāṭakī droṇo
varṣābhūrdarbhareṇukā || madhuparṇī vidāryyau dve mahākṣīrā mahātapāḥ

218.46

dhanvanaḥ sahadevāhvā kaṭukairaṇḍakaṃ viṣaḥ || parṇī śatāhvā mṛdvīkā phalgulajjūra
yaṣṭikāḥ

218.47

śukātiśukāśmaryyacchatrāticchatravīraṇāḥ || ikṣurikṣuvikārāśca phāṇitādyāśca saptama

218.49

siṃhī ca sahadevī ca viśvedevāśca
rodhakam || madhukaṃ puṣpahaṃsākhyā śatapuṣpā madhūlikā ||48||śatāvarīmadhūke ca pippalaṃ tālameva ca||ātmaguptā kaṭphalāruyā dārvīkā rājaśīrṣakī

218.50

rājasarṣapadhānyākamuṣyaproktā tathotkaṭā || kālaśākaṃ padmabījaṃ govallī madhuvallikā

218.51

śītapākī kuliṅgākṣī kākajihvorupuṣpikā || parvvatatrapusau
cobhau guñjāta kapunarnave

218.52

kaserukā tu kāśmīrī bilva śālūkakesaram || tuṣadhānyāni sarvvāṇi śamīdhānyāni caiva hi

218.54

kṣīraṃ kṣaudraṃ tathā takraṃ tailaṃ
majjā vasāghṛtam || nīpaścāriṣṭakakṣoḍavātāmasomavāṇakam ||53||evamādīni cānyāni vijñeyo madhuro gaṇaḥ||rājā sañcinuyātsarvvaṃ pure niravaśeṣataḥ

218.55

dāḍimāmrātakau caiva tintiḍīkāmlavetasam || bhavyakarkandhulakucakaramardakarūpakam

218.56

bījapūrakakaṇḍūre mālatī rājabandhukam || kolakradrayapa
rṇāni dvayorāmrātayorapi

218.57

pārāvataṃ nāgarakaṃ prācīnārukameva ca || kapitthāmalakaṃ cukraphalaṃ dantaśaṭhasya ca

218.58

jāmbavaṃ navanītañca sauvīraṃ
karupodake || surāsavañca madyāni maṇḍatakradadhīni ca

218.59

śuklāni caiva sarvvāṇi jñeyamāmlagaṇaṃ dvija || evamādīni cānyāni rājā sañcinuyāt
pure

218.60

saindhavodbhidapāṭheyapākyasāmudralomakam || kupyasauvarcalaviḍaṃ bālakeyaṃ yavāhvakam

218.61

aurvva kṣāraṃ kālabhasma vijñeyo lavaṇo
gaṇaḥ || evamādīni cānyāni rājā sañcinuyātpure

218.62

pippalī pippalīmūlacavyacitrakanāgaram || kuberakaṃ ca marikaṃ śigrubhallātasarṣapāḥ

218.63

kuṣṭhājamodākiṇihīhiṅgumūlakadhānyakam || kāravīkuñcikā yājyā sumukhā kālamālikā

218.64

phaṇijjaṅko'tha laśunaṃ bhūstṛṇaṃ surasaṃ
tathā || kāyasthā ca vayaḥsthā ca haritālaṃ manaḥśilā

218.65

amṛtā ca rudantī ca rohiṣaṃ kuṅkumaṃ tathā || jayā eraṇḍakāṇḍīraṃ śallakī hañjikā
tathā

218.66

sarvvapittāni mūtrāṇi prāyo haritakāni ca || phalāni caiva hi tathā sūkṣmailā hiṅgupatrikā

218.67

evamādīni cānyāni gaṇaḥ kaṭu
kasaṃjñitaḥ || rājā sañcinuyāddurge prayatnena nṛpottama

218.68

mustaṃ candanahrīberakṛtamālakadāravaḥ || haridrānaladośīranaktamālakadambakam

218.69

dūrvvā paṭolakaṭukā dantītvak patrakaṃ vacā || kirātatiktabhūtambī viṣā cātiviṣā tathā

218.70

tālīśapatratagaraṃ saptaparṇavikaṅkatāḥ || kāko
ḍumbarikā divyāstathā caiva surodbhavā

218.71

ṣaḍgranthā rohiṇī māṃsī parpaṭakaśca dantikā || rasāñjanaṃ bhṛṅgarājaṃ pataṅgī paripelavam

218.72

duḥsparśā guruṇī kāmā śyāmākaṃ gandhanākulī || rūpaparṇī vyāghranakhaṃ mañjiṣṭhā caturaṅgulā

218.73

rambhā caivāṅkurāsphotā tālāsphotā
hareṇukā || vetrāyavevatasastumbī viṣāṇī lodhrapuṣpiṇī

218.74

mālatīkarakṛṣṇākhyā vṛścikā jīvitā tathā || parṇikā ca guḍūcī ca sa
gaṇastiktasaṃjñakaḥ

218.75

evamādīni cānyāni rājā sañcinuyāt pure || abhayāmulake cobhe tathaiva ca vibhītakam

218.76

priyaṅgu
dhātakīpuṣpaṃ mocākhyā cārjunyāsanāḥ || anantā strī tuvarikā iyonākaṃ kaṭphalaṃ tathā

218.77

bhūrjjapatraṃ śilāpatraṃ pāṭalāpatralomakam
samaṅgātrivṛtāmūlakārpāsagairikāñjanam

218.78

vidrumaṃ samadhūcchiṣṭaṃ kumbhikā kumudotpalam || nyagrodhoḍumbarāśvatthakiṃśukāḥ śiṃśapā śamī

218.79

priyālapīlukāsāriśirīṣāḥ padmakaṃ tathā || bilvoḍagnimanthaḥ plakṣaśca śyāmākañca bako ghanam

218.80

rājādanaṃ karīrañca dhānyakaṃ priyakastathā
kaṅkolāśokabadarāḥ kadambakhadiradvayam

218.81

eṣāṃ patrāṇi sārāṇi mūlāni kusumāni ca || evamādīni cānyāni kaṣāyākhyo gaṇo mataḥ

218.82

prayatnena nṛpaśreṣṭha rājā sañcinuyātpure || kīṭāśca māraṇe yogyā vyaṅgatāyāṃ tathaiva ca

218.83

vātadhūmāmbumārgāṇāṃ dūṣaṇāni tathaiva ca || dhāryāṇi
pārthivairdurge tāni vakṣyāmi pārthiva

218.84

viṣāṇāṃ dhāraṇaṃ kāryyaṃ prayatnena mahībhujā || vicitrāścāṅgadā dhāryyā viṣasya śamanāstathā

218.85

rakṣobhūtapiśācaghnāḥ pāpaghnāḥ puṣṭivarddhanāḥ || kalāvidaśca puruṣāḥ pure dhāryyāḥ prayatnataḥ

218.86

bhītān pramattānkupitāṃstathaiva ca vimānitān
kubhṛtyānpāpaśīlāṃśca na rājā vāsayetpure

218.87

yantrāyudhāhālacayopapannaṃ samagradhānyauṣadhisamprayuktam || vaṇigjanaiścāvṛtamāvaseta durge suguptaṃ
nṛpatiḥ sadaiva

218.87.p1

iti śrīmatsye mahāpurāṇe rājñāmauṣadhyādisañcayakathanaṃ nāma saptadaśādhikadviśatatamo'dhyāyaḥ

Linked texts (6)