Matsya 23
Matsya 23
- Language
- Sanskrit
Contents
- 23.71 — 1 part
23.1
cha || || sūta uvāca || tataḥ saṃvatsarasyānte dvādaśādityasannibhaḥ || divyapītāmbaradharo divyābharaṇabhūṣitaḥ
23.2
tārodarādviniṣkrāntaḥ kumāraścandrasannibhaḥ || sarvvārthaśāstraviddhīmānhastiśāstrapravarttakaḥ
23.3
nāma yadrājaputrīyaṃ viśrutaṃ gajavaidyakam || rājñaḥ soma
sya putratvādrājaputro budhaḥ smṛtaḥ
23.4
jātamātraḥ sa tejāṃsi sarvvāṇyevājayadvalī || brahmādyāstatra cājagmurdevā devarṣibhiḥ saha
23.5
bṛhaspatigṛhe
sarvve jātakarmotsave tadā || apṛcchaṃste surāstārāṃ kena jātaḥ kumārakaḥ
23.6
tataḥ sā lajjitā teṣāṃ na kiñcidvadattadā || punaḥ punastadā pṛṣṭā
lajjayantī varāṅganā
23.7
somasyeti cirādāha tato'gṛhṇādvidhuḥ sutam || budha ityakaronnāmnā prādādrājyañca bhūtale
23.8
abhiṣekaṃ tataḥ kṛtvā praṃ
dhānamakarodvibhuḥ || grahasāmyaṃ pradāyātha brahmā brahmarṣisaṃyutaḥ
23.9
paśyatāṃ sarvvadevānāṃ tatraivāntaradhīyata || ilodare ca dharmmiṣṭhaṃ budhaḥ putramajījanat
23.10
aśvamedhaśataṃ sāgramakarodyaḥ svatejasā || purūravā iti khyātaḥ sarvvalokanamarakṛtaḥ
23.11
himavacchikhare ramye samārādhya janārddanam || lokaiśva
ryyamagādrājā saptadvīpapatistadā
23.12
keśiprabhṛtayo daityāḥ koṭiśo yena dāritāḥ || urvvaśī yasya patnītvamagamadrūpamohitā
23.13
saptadvīpā vasumatī saśailavanakānanā || dharmmeṇa pālitā tena sarvvalokahiteṣiṇā
23.14
cāmaragrāhiṇī kīrttiḥ sadā caivāṅgavāhikā
viṣṇoḥ prasādāddevendro dadāvarddhāsanaṃ tadā
23.15
dharmmārthakāmāndharmmeṇa samamevābhyapālayat || dharmmārthakāmāḥ sandraṣṭumājagmuḥ kautukātpurā
23.16
jijñāsavastaccaritaṃ kathaṃ paśyati naḥ samam || bhaktyā cakre tatasteṣāmarghyapādyādikaṃ nṛpaḥ
23.17
āsanatrayaScreeningānīya divyaṃ kanakabhūṣitam
niveśyāthākarotpūjāṃmaṣiddhamme'dhikāṃ punaḥ
23.18
jagmatustena kāmārthāvatikopaṃ nṛpaṃ prati || arthaḥ śāpamadāttasmai lobhāttvaṃ nāśameṣyasi
23.19
kāmo'pyāha tavonmādo bhavitā gandhamādane || kumāravanamāśritya viyogādurvvaśībhavāt
23.20
dharmmo'pyāha cirāyustvaṃ dhārmmikaśca bhaviṣyasi
santatistava rājendra yāvaccandrārkatārakam
23.21
śataśo vṛddhimāyātu na nāśaṃ bhuvi yāsyati || ityuktvāntardadhuḥ sarvve rājā rājyaṃ tadanvabhūt
23.22
ahranyahani devendraṃ draṣṭuṃ yāti sa rājarāṭ || kadācidāruhya rathaṃ dakṣiṇāmbaracāriṇam
23.23
sārddhamarkeṇa so'paśyannīyamānāmathā
mbare || keśinā dānavendreṇa citralekhāmathorvvaśīm
23.24
taṃ vinirjitya samare vividhādhudhapāṇinā || budhaputreṇa vāyavyamastraṃ muktvā yaśo'rthi
nā
23.25
tathā śakro'pi samare yena caivaṃ vinirjitaḥ || mitratāmagamaddevairdadāvindrāya corvvaśīm
23.26
tataḥprabhṛti mitratvamagamatpāka
śāsanaḥ || sarvvalokātiśāyitvaṃ balamūrjo yaśaḥ śriyam
23.27
prādādvratīti santuṣṭo geyatāṃ bharatena ca || sā purūravasaḥ prītyā gāyantī caritaṃ m
hat
23.28
lakṣmīsvayaṃvaraṃ nāma bharatena pravarttitam || menakāmurvvaśīṃ rambhāṃ nṛtyateti tadādiśat
23.29
nanartta sakhyaṃ tatra lakṣmīrūpeṇa co
rvvaśī || sā purūravasaṃ dṛṣṭvā nṛtyantī kāmapīḍitā
23.30
vismṛtābhinayaṃ sarvvaṃ yatpurā bharatoditam || śaśāpa bharataḥ krodhādviyogādasya bhū
tale
23.31
pañcapañcāśadabdāni latā sūkṣmā bhaviṣyasi || purūravāḥ piśācatvaṃ tatraivānubhaviṣyati
23.32
tatastamurvvaśī gatvā bharttāramakarości
ram || śāpānte bharatasyātha urvvaśī budhasūnutaḥ
23.33
ajījanatsutānaṣṭau nāmatastānnibodhata || āyurdṛḍhāyuścāyurdhanāyurdhṛtimānvasuḥ
23.34
śucividyaḥ śatāyuśca sarvve divyabalaujasaḥ || āyuṣo nahuṣaḥ putro vṛddhaśarmmā tathaiva ca
23.35
rajirdambho vipāpmā ca vīrāḥ pañca mahārathāḥ || rajeḥ
putraśataṃ jajñe rājeyamiti viśrutam
23.36
rajirārādhayāmāsa nārāyaṇamakalmaṣam || tapasā toṣito viṣṇurvvarānprādānmahīpateḥ
23.37
de
vāsuramanuṣyāṇāmabhūtsa vijayī tadā || atha devāsuraṃ yuddhamabhūdvarṣaśatatrayam
23.38
prahlādaśakrayorbhīmaṃ na kaścidvijayī tayoḥ || tato devāsuraiḥ
pṛṣṭaḥ prāha devaścaturmukhaḥ
23.39
anayorvijayī kaḥ syādrajiryatreti so'bravīt || jayāya prārthito rājā sahāyastvaṃ bhavasva naḥ
23.40
daityaiḥ prāha yadi svāmī vo bhavāmi tatastvalam || nāsuraiḥ pratipannaṃ tatpratipannaṃ suraistathā
23.41
svāmī bhava tvamasmākaṃ saṃgrāme nāśaya dviṣaḥ
tato vināśitāḥ sarvve ye'vadhyā vajrapāṇinā
23.42
putratvaṃmagamattuṣṭastasyendraḥ karmaṇā vibhuḥ || dattvendrāya tadā rājyaṃ jagāma tapase rajiḥ
23.43
rajiputraistadācchinnaṃ balādindrasya vaibhavam || yajñabhāgaśca rājyañca tapobalaguṇānvitaiḥ
23.44
rājyabhraṣṭastadā śakro rajiputrairnipīḍitaḥ || prāha
vācaspatiṃ dīnaḥ pīḍito'smi rajeḥ sutaiḥ
23.45
na yajñabhāgo rājyaṃ me nirjitaśca bṛhaspate || rājyalābhāya me yatnaṃ vidhatsva dhiṣaṇādhipa
23.46
tato bṛhaspatiḥ śakramakaroddhvaladarpitam || grahaśāntividhānena pauṣṭikena ca karmaṇā
23.47
gatvātha mohayāmāsa rajiputrānbṛhaspatiḥ || jinadha
rmma samāsthāya vedavāhyaṃ sa vedavit
23.48
vedatrayīparibhraṣṭāṃścakāra dhiṣaṇādhipaḥ || vedabāhyānparikṣāya hetuvādasamanvitān
23.49
jaghāna śa
kro vajreṇa sarvvāndharmmabahiṣkṛtān || nahuṣasya pravakṣyāmi putrānsaptaiva dhārmikān
23.50
yatiryayātiḥ saṃyātirudbhavaḥ pācireva ca || śaryā
tirmeghajātiśca saptaite vaṃśavarddhanāḥ
23.51
yatiḥ kumārabhāve'pi yogī vaikhānaso'bhavat || yayātiścākarodrājyaṃ dharmmaka śaraṇaḥ sadā
23.52
śarmiṣṭhā tasya bhāryyābhūdduhitā vṛṣaparvvaṇaḥ || bhārgavasyātmajā tadvaddevayānī ca suvratā
23.53
yayāteḥ pañca dāyādāstānpravakṣyāmi nāmataḥ
devayānī yaduṃ putraṃ turvvasuñcāpyajījanat
23.54
tathādruhyamanuṃ pūruṃ śarmmiṣṭhājanayatsutān || yaduḥ pūruścābhavatāṃ teṣāṃ vaṃśavivarddhanau
23.55
yayātirnāhuṣaścāsīdrājā satyaparākramaḥ || pālayāmāsa sa mahīmīje ca vividhairmakhaiḥ
23.56
atibhaktyā pitṝnarcca devāṃśrca prayataḥ sadā || athā
jayatprajāḥ sarvvā yayātiraparājitaḥ
23.57
sa śāśvatīḥ samā rājā prajā dharmeṇa pālayat || jarāmācchenmahāghorā nāhuṣo rūpanāśinīm
23.58
jarābhibhūtaḥ putrānsa rājā vacanamabravīt || yaduṃ pūruṃ turvvasuñca druhyañcānuñca pārthivaḥ
23.59
yauvanena calanānkāmānyuvā yuvatibhiḥ saha || vi
harttumahamicchāmi sāhāyyaṃ kurutātmajāḥ
23.60
taṃ putro devayāneyaḥ pūrvvajo yadurabravīt || sāhāyyaṃ bhavataḥ kāryyamasmābhiryauvanena kim
23.61
yayātirabravītputrāṃarā me pratigṛhyatām || yauvanenātha bhavatāṃ careyaṃ viṣayānham
23.62
yajato dīrghasatrairme śāpācchośanaso muneḥ || kāmārthaḥ parihī
no me'tṛpto'haṃ tena putrakāḥ
23.63
svakīyena śarīreṇa jarāmenāṃ praśāstu vaḥ || ahaṃ tanvā'bhinavayā yuvā kāmānavāpnuyām
23.64
na
te'sya pratyagṛhṇanta yaduprabhṛtayo jarām || caturastānsa rājarṣiraśapacceti naḥ śrutam
23.65
tamabravīttataḥ pūruḥ kanīyānsatyavikramaḥ || jarāṃ mā
dehi navayā tanvā me yauvanātsukhī
23.66
ahaṃ jarāṃ tavādāya rājye sthāsyāmi cājñayā || evamuktaḥ sa rājarṣistapovīryyaṃsamāśrayāt
23.67
saṃsthāpayāmāsa jarāṃ tadā putre mahātmani || pauraveṇātha vayasā rājā yauvanamāsthitaḥ
23.68
yayāteścātha vayasā rājyaṃ pūrurakārayat || tato
varṣasahasrānte yayātiraparājitaḥ
23.69
atṛpta iva kāmānāṃ pūruṃ putramuvāca ha || tvayā dāyādavānasmi tvaṃ me vaṃśakaraḥ sutaḥ
23.70
paura
vo vaṃśa ityeṣa khyātiṃ loke gamiṣyati || tataḥ sa nṛpaśārdūlaḥ pūruṃ rājye'bhiṣicya ca
23.71
kālena mahatā paścātkāladharmamupeyivān
pūruvaṃśaṃ pravakṣyāmi śṛṇudhvamṛṣisattamāḥ || yatra te bhāratā jātā bharatānvayavarddhanāḥ
23.71.p1
iti śrīmātsye mahāpurāṇe somavaṃśe yayāti carite caturviṃśo'dhyāyaḥ
Linked texts (4)
- Matsyapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Padmapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Critical edition (BORI) — Sanskrit
- Kedārakhaṇḍa — Sanskrit