Pramāṇa · Search · About · API

Matsya 24

Matsya 24

Language
Sanskrit

Contents

24.1

ṛṣaya ūcuḥ || || kimarthaṃ pauravo vaṃśaḥ śreṣṭhatvaṃ prāpa bhūtale || jyeṣṭhasyāpi yadorvaṃśaḥ kimarthaṃ hīyate
śriyā

24.2

anyadyayāticaritaṃ sūta vistarato vada || yasmāttatpuṇyamāyuṣyamabhinandyaṃ surairapi

24.3

sūta uvāca || || etadeva purā
pṛṣṭaḥ śatānīkena śaunakaḥ || puṇyaṃ pavitramāyuṣyaṃ yayāticaritaṃ mahat

24.4

śatānīka uvāca || || yayātiḥ pūrvvajo'smākaṃ daśamo yaḥ
prajāpateḥ || kathaṃ sa śukratanayāṃ lebhe paramadurlabhām

24.5

etadicchāmyahaṃ śrotuṃ vistareṇa tapodhana || ānupūrvyāñca me śaṃsa pūrorvaṃśadharānnṛpān

24.6

śaunaka uvāca || || yayātirāsīdrājarṣirdevarājasamadyutiḥ || taṃ śukravṛṣaparvvāṇau vavrāte vai yathā purā

24.7

tatte'haṃ sampravakṣyāmi pṛcchato
rājasattama || devayānyāśca saṃyogaṃ yayāternāhuṣasya ca

24.8

surāṇāmasurāṇāñca samajāyata vai mithaḥ || aiśvaryya prati saṅgharṣastrailokye sacarā
care

24.9

jigīṣayā tato devā vavuraṅgirasaṃ munim || paurohitye ca yajñārthaṃ kāvyantūśanasaṃ pare

24.10

brāhmaṇau tāvubhau nityamanyonyaṃ
sparddhinau bhṛśam || tatra devā nijaghnuryāndāvanānyudhi saṅgatān

24.11

tānpunarjīvayāmāsa kāvyo vidyābalāśrayāt || tataste punarutthā
ya yodhayāñcakire surān

24.12

asurāstu nijaghnuryānsurānsamaramūrddhani || na tānsañjīvayāmāsa bṛhaspatirudāradhīḥ

24.13

na hi veda
sa tāṃ vidyāṃ yāṃ kāvyo veda vīryyavān || sañjīvanīṃ tato devā viṣādamagamanparam

24.14

atha devā bhayodvignāḥ kāvyāduśanasastadā
ūcuḥ kacamupāgamya jyeṣṭhaṃ putraṃ bṛhaspateḥ

24.15

bhajamānānabhajasvāsmānkuru sāhāyyamuttamam || yāsau vidyā nivasati brāhmaṇe'mitatejasi

24.16

śukre tāmāhara kṣipraṃ bhāgabhāgno bhaviṣyasi || vṛṣaparvaṇaḥ samīpe'sau śakyo draṣṭuṃ tvayā dvijaḥ

24.17

rakṣate dānavāṃstatra na sa rakṣatyadānavān || tamā
rādhayituṃ śakto nānyaḥ kaścidṛte tvayā

24.18

devayānī ca dayitā sutā tasya mahātmanaḥ || tāmārādhayituṃ śakto nānyaḥ kaścana vidyate

24.19

śīladākṣiṇyamādhuryyairācāreṇa damena ca || devayānyāntu tuṣṭāyāṃ vidyāṃ tāṃ prāpsyasi dhruvam

24.20

tadā hi preṣito devaiḥ samīpe vṛṣaparvaṇaḥ
tathetyuktvā tu sa prāyādbṛhaspatisutaḥ kacaḥ

24.21

sa gatvā tvarito rājandaivaiḥ sampūjitaḥ kacaḥ || asurendrapure śukraṃ praṇamyedamuvāca ha

24.22

ṛṣeraṅgirasaḥ pautraṃ putraṃ sākṣādbṛhaspateḥ || nāmnā kaceti vikhyātaṃ śiṣyaṃ gṛhṇātu māṃ bhavān

24.23

brahmacaryyaṃ cariṣyāmi tvayyahaṃ paramaṃ gurau
anumanyasva māṃ brahmansahasraparivatsarān

24.24

śukra uvāca || || kaca susvāgataṃ te'stu pratigṛhṇāmite vacaḥ || arccayiṣye'hamarcyaṃ tvāmarcci
to'stu bṛhaspatiḥ

24.25

śaunaka uvāca || || kacastu taṃ tathetyuktvā pratijagrāha tadvratam || ādiṣṭaṃ kaviputreṇa śukreṇośanasā svayam

24.26

vratañca vratakālañca yathoktaṃ pratyagṛhṇata || ārādhayannupādhyāyaṃ devayānīñca bhārata

24.27

nityamārādhayiṣyaṃstāṃ yuvā yauvanagocarām
gāyannṛtyanvādayaṃśca devayānīmatoṣayat

24.28

saṃśīlayandevayānīṃ kanyāṃ samprāptayauvanām || puṣpaiḥ phalaiḥ preṣaṇaiśca toṣayāmāsa bhārgavīm

24.29

devayānyapi taṃ vipraṃ niyamavratacāriṇam || anugāyantī lalanā rahaḥ paryyacarattadā

24.30

pañcavarṣaśatānyevaṃ kacasya carato bhṛśam || tattattīvraṃ vrataṃ buddhvā
dānavāstaṃ tataḥ kacam

24.31

gā rakṣantaṃ vane dṛṣṭvā rahasyenamamarṣitāḥ || jaghnurbṛhaspaterdveṣātniṃjarakṣārthameva ca

24.32

hatvā śālāvṛkebhyaśca prāyacchaṃstitalaśaḥ
kṛtam || tato gāvo nivṛttāstā agopāḥ svaniveśanam

24.33

tā dṛṣṭvā rahitā gāstu kacenābhyāgatā vanāt || uvāca vacanaṃ kāle devayānyatha bhārga
vam

24.34

hutaścaivāgnihotraṃ te sūryyāścāstaṃ gataḥ prabho || agopāścāgatā gāvaḥ kacastāta na dṛśyate

24.35

vyaktaṃ hato mṛto vāpi kacastāta
bhaviṣyati || taṃ vinā naiva jīvāmi vacaḥ satyaṃ bravīmyaham

24.36

śukra uvāca || || athehyehīti śabdena mṛtaṃ saṃjīvayāmyaham || tataḥ
sañjīvanīṃ vidyāṃ prayuktvā kacamāhvayat

24.37

āhūtaḥ prādravaddūrātkacaḥ śukraṃ nanāma saḥ || hato'hamiti cācaṣṭa rākṣasairviṣaṇā
tmajaḥ

24.38

sa punardevayānyuktaḥ puṣpāhāre yadṛcchayā || vanaṃ yayau kaco vipraḥ paṭhanbrahma ca śāśvatam

24.39

vane puṣpāṇi
cinvantaṃ dadṛśurdānavāśca tam || tato dvitīye taṃ hatvā dagdhvaṃ kṛtvā ca cūrṇavat || prāyacchanbrāhmaṇāyaiva surāyāmasurāstadā

24.40

devayānyatha bhūyo'pi pitaraṃ vākyamabravīt || puṣpāhārapreṣaṇakṛtakacastāta na dṛśyate

24.41

vyaktaṃ hato mṛto vāpi kacastāta bhaviṣya
ti || taṃ vinā naiva jīvāmi vacaḥ satyaṃ bravīmi te

24.42

śukra uvāca || || bṛhaspateḥ sutaḥ putrikacaḥ pretagatiṃ gataḥ || vidyayā jīvite'
pyevaṃ hanyate karavāṇi kim

24.43

mainaṃ śuco mā ruda devayāni na tvādṛśī marttyamanu praśocet || yasyāstava brahma ca brāhmaṇāśca sendrā devā vasa
vo'śvinau ca

24.44

suradviṣaścaiva jagacca sarvvamupasthitaṃ mattapasaḥ prabhāvāt || aśakyo'yaṃ jīvayituṃ dvijātiḥ sajīvito yo vadhyate caiva bhūyaḥ

24.45

devayānyuvāca || || yasyāṅgirā vṛddhatamaḥ pitāmaho bṛhaspatiścāpi pitā taponidhiḥ || ṛṣeḥ suputraṃ tamathāpi pautraṃ kathaṃ na śoce yama
haṃ na rudyām

24.46

sa brahmacārī ca tapodhanaśca sadotthitaḥ karmmasu caiva dakṣaḥ || kacasya mārgaṃ pratipatsye na bhokṣye priyo hi me tāta kaco'
bhirūpaḥ

24.47

śaunaka uvāca || || sa tvevamukto devayānyā maharṣiḥ saṃrambheṇa vyājahārātha kāvyaḥ || asaṃśayaṃ māmasurā dviṣanti
ye me śiṣyānāgatānasūdayanti

24.48

abrāhmaṇaṃ karttumicchanti raudrā abhityarthaṃ prastuto dānavairhi || tatkarmmaṇāpyasya bhavedihāntaḥ kaṃ brahmahatyā
na dahedapīndram

24.49

sa tenāpṛṣṭo vidyayā copahūto śanairvācaṃ jaṭhare vyājahāra || tamabravītkena cehopanīto mamodare tiṣṭhasi brūhi vatsa

24.50

kaca uvāca || || bhavatprasādānna jahāti māṃ smṛtiḥ sarvvaṃ smareyaṃ yacca yathā ca vṛttam || na tvevaṃ syāttapasaḥ kṣayo me tataḥ kleśaṃ ghorataraṃ sma
rāmi

24.51

asuraiḥ surāyāṃ bhavato'smi datto hatvā dagdhvā cūrṇayitvā ca kāvya || brāhmīṃ māyāntvāsurī tvatra māyā tvayi sthite kathamevābhibha
dhate

24.52

śukra uvāca || || kiṃ te priyaṃ karavāṇyadya vatse vinaiva me jīvitaṃ syātkacasya || nānyatra kukṣerama bhedanācca dṛśyetkaco madgate
devayāni

24.53

devayānyuvāca || || dvau māṃ śokāvagnikalpau dahetāṃ kacasya nāśastava caivopaghātaḥ || kacasya nāśe mama nāsti śarmma
tavopaghāte jīvituṃ nāsmi śaktā

24.54

śukra uvāca || || saṃsiddharūpo'si bṛhaspateḥ suta yattvāṃ bhaktaṃ bhajate devayānī || vidyāmimāṃ prāpnuhi
jīvanīṃ tvaṃ na cedindraḥ kacarūpī tvamadya

24.55

na nirvvartetpunarjīvankaścidanyo mamodarāt || brāhmaṇaṃ varjayitvaikaṃ tasmādvidyāmavāpnuhi

24.56

putro bhūtvā
niṣkramasvodarānme bhittvā kukṣiṃ jīvaya māñca tāta || avekṣyeḍatho dharmavatīmavekṣāṃ guroḥ sakāśātprāpya vidyāṃ savidyaḥ

24.57

śaunaka uvāca || || guroḥ
sakāśātsamavāpya vidyāṃ bhittvā kukṣiṃ nirvvicakrāma vipraḥ || prāleyādreḥ śuklamurudriya śṛṅgaṃ rātryāgame paurṇamāsyāminduḥ

24.58

dṛṣṭvā ca taṃ patitaṃ
vedarāśimutthāpayāmāsa tataḥ kaco'pi || vidyāṃ siddhāṃ tāmavāpyābhivādya tataḥ kacastaṃ gurumityuvāca

24.59

nidhiṃ nidhīnāṃ varadaṃ varāṇāṃ ye nādriyante
gurumarcanīyam || prāleyādriprojjvaladrālasaṃsthaṃ pāpām̐llokāṃste vrajantyapratiṣṭhāḥ

24.60

śaunaka uvāca || || surāpānādvañcanātprāpayitvā saṃjñānāśaṃ
cetasaścāpi ghoram || dṛṣṭvā kacañcāpi tathābhirūpaṃ pītaṃ tathā surayā mohitena

24.61

samanyurutthāya mahānubhāvastaddoṣanā viprahitaṃ cikīrṣuḥ || kāvyaḥ
svayaṃ vākyamidaṃ jagāda surāpānaṃ pratyasau jātaśaṅkaḥ

24.62

śukra uvāca || || yo brāhmaṇo'dyaprabhṛtīha kaścinmohātsurāṃ pāsyati mandabuddhiḥ
apetadharmmā brahmahā caiva sa syādasmim̐lloke garhitaḥ syātpare ca

24.63

mayā cemāṃ vipradharmmaukasīmā maryādāṃ vai sthāpitāṃ sarvvaloke || santo
viprāḥ śuśruvāṃso gurūṇāṃ devā daityāścāpiśṛṇvantu sarvve

24.64

śaunaka uvāca || || itīdamuktvā sa mahāprabhāvastaponidhīnāṃ nidhiraprame
yaḥ || tāndānavāṃścaiva nigūḍhabuddhīnidaṃ samāhūya vaco'bhyuvāca

24.65

śukra uvāca || || ācakṣe1 vo dānavā bāliśāḥ stha śiṣyaḥ kaco vatsya
ti matsamīpe || sañjīvanīṃ prāpya vidyāṃ mayāyaṃ tulyaprabhāvo brāhmaṇo brahmabhūtaḥ

24.66

śaunaka uvāca || || guroruṣya sakāśe ca daśa varṣaśatā
ni saḥ || anujñātaḥ kaco gantumiyeṣa tridaśālayam

24.66.p1

iti śrīmātsye mahāpurāṇe somavaṃśe yayāticarite pañcaviṃśo'dhyāyaḥ

Linked texts (2)