Matsya 241
Matsya 241
- Language
- Sanskrit
241.1
ch || || manuruvāca || || idānīṃ sarvvadharmmajña
sarvvaśāstraviśārada || yātrākālavidhānaṃ me kathayasva mahīkṣitām
241.2
matsya uvāca || || yadā manyeta nṛpatirākrandena balīyasā || pārṣṇi
grāhābhibhūto'ristadā yātrāṃ prayojayet
241.3
yodhanmatvā prabhūtāṃśca prabhūtañca balaṃ mama || mūlarakṣāsamartho'smi tadā yātrāṃ prayojayet
241.4
aśuddhapā
rṣṇirnṛpatirna tu yātrāṃ prayojayet || pārṣṇigrāhādhikaṃ sainyaṃ mūle nikṣipya ca vrajet
241.5
caitryāṃ vā mārgaśīrṣyāṃ vā yātrāṃ yāyānnarādhipaḥ || caitryāṃ paśye
cca naidāghaṃ hanti puṣṭiñca śāradīm
241.6
etadeva viparyyastaṃ mārgaśīrṣyāṃ narādhipaḥ || śatrorvā vyasane yāyātkāla eva sudurlabhaḥ
241.7
divyāntarikṣākṣi
tijairutpātaiḥ pīḍitaṃ param || ṣaḍaṅgapīḍāsantaptaṃ pīḍitañca tathā grahaiḥ
241.8
jvalantī ca tathaivolkā diśaṃ yāñca prapadyate || bhūkampolkā diśaṃ yāti yāñca
ketuḥ prasūyate
241.9
nirghātaśca patedyatra tāṃ yāyādvasudhādhipaḥ || sa balavyasanopetaṃ tathā durbhikṣapīḍitam
241.10
sambhūtāntarakopañca kṣipraṃ prāyādariṃ nṛpaḥ
yūkāmākṣīkabahulaṃ bahupaṅkaṃ tathābilam
241.11
nāstikaṃ bhinnamaryyādaṃ tathāmaṅgalavādinam || apetaprakṛtiñcaiva niḥsārañca tathā jayet
241.12
vidviṣṭanāyakaṃ sainyaṃ tathā bhinnaṃ parasparam || vyasanāsatṛnṛpatiṃ balaṃ rājābhiyojayet
241.13
sainikānāṃ na śastrāṇi sphurantyaṅgāni yatra ca
duḥsvapnāni ca paśyanti balaṃ tadabhiyojayet
241.14
utsāhabalasampannaḥ svānuraktabalastathā || tuṣṭapuṣṭabalo rājā parānabhimukho vrajet
241.15
śarīrasphuraṇe dhanye tathā duḥsvapnanāśane || nimitte śakune dhanye jāte śatrupuraṃ vrajet
241.16
ṛkṣeṣu ṣaṭsu śuddheṣu graheṣvanuguṇeṣu ca || praśnakāle
śubhe jāte parānthāyānnarādhipaḥ
241.17
evantu daivasampannastathā pauruṣasaṃyutaḥ || deśakālopapannāntu yātrāṃ kuryyānnarādhipaḥ
241.18
sthale nakrastu
nāgasya tasyāpi sajale vaśe || ulūkasya niśi dhvāṅkṣaḥ sa ca tasya divā vaśe
241.19
evaṃ deśañca kālañca jñātvā yātrāṃ prayojayet || padātināgabahulāṃ
senāṃ prāvṛṣi yojayet
241.20
hemante śiśire caiva rathavājisamākulām || kharoṣṭrabahulāṃ senāṃ tathā grīṣme narādhipaḥ
241.22
caturaṅgabalopetāṃ vasante vā
śaradyatha || senā padātibahulā yasya syātpṛthivīpateḥ ||21||abhiyojyo bhavettena śatruurviṣamamāśritaḥ || gamye vṛkṣāvṛte deśe sthitaṃ śatruṃ tathaiva ca
241.24
kiñcitpaṅke tathā yāyādbahūnāgo narādhipaḥ || rathāśvabahulo yāyācchatruṃ samapathasthitam||23||tamāśrayanto bahulāstāṃstu rājā prapūjayet||kharoṣṭrabahulo
rājā śatrurvandhena saṃsthitaḥ
241.25
vandhanastho'bhiyojyo'ristathā prāvṛṣi bhūbhujā || himapātayute deśe sthitaṃ grīṣme'bhiyojayet
241.26
yavase
ndhanasaṃyuktaḥ kālaḥ pārthiva haimanaḥ || śaradvasantau dharmmajña kālau sādhāraṇau smṛtau
241.27
vijñāya rājā hitadeśakālau daivaṃ trikālañca tathaiva
buddhvā || yāyātparaṃ kālavidāṃ matena sañcintya sārddhaṃ dvijamantravidbhiḥ
Linked texts (3)
- Matsyapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Agnipurāṇa (Nag Publishers edition, Delhi) — Sanskrit
- Rājanītiprakāśa (Mitramiśra) — Mitramiśra, Sanskrit