Matsya 246
Matsya 246
- Language
- Sanskrit
Contents
- 246.90 — 1 part
246.1
cha|| || śaunaka uvāca || || nistejaso'surāndṛṣṭvā samastāna sureśvaraḥ || prahrādamatha
papraccha baliratnatpitāmaham
246.2
baliruvāca || || tāta nistejaso daityā nirdagdhā iva vahninā || kimete sahasaivādya brahmadaṇḍahatā iva
246.3
ariṣṭaṃ kiṃ nu daityānāṃ kiṃ kṛtyā vairibhirmmitā || nāśāyaiṣā samudbhūtā yayā nistejaso'surāḥ
246.4
śaunaka uvāca || || iti daityapatirddhīraḥ pṛṣṭaḥ
pautreṇa pārthiva||ciraṃ dhyātvā jagādainamasurendraṃ baliṃ tadā
246.5
prahlāda uvāca || || calanti girayo bhūmirjahāti sahajāṃ dhṛtim || sarvve samudrāḥ kṣubhitā
daityā nistejasaḥ kṛtāḥ
246.6
sūryyodaye yathā pūrvvaṃ tathā gacchanti na grahāḥ || devānāñca parā lakṣmīḥ kāraṇairanumīyate
246.7
mahadetanmahābāho kāraṇaṃ
dānaveśvara || na hyalpamiti mantavyaṃ tvayā kāryyaṃ surārddana
246.8
śaunaka uvāca || ityuktvā dānavapatiṃ prahlādaḥ so'surottamaḥ || atyantabhakto
deveśaṃ jagāma manasā harim
246.9
sa dhyānayogaṃ kṛtvātha prahlādaḥ sumanoharam || vicārayāmāsa tato yato devo janārddanaḥ
246.10
sa dadarśodare'dityāḥ
prahlādo vāmanākṛtim || antaḥsthānbibhrataṃ saptalokānādiprajāpatim
246.11
tadantaḥsthānvasūnrudrānaśvinau marutastathā || sādhyānviśvaum̐
stathādityāngandharvvoragarākṣasān
246.12
virocanaṃ svatanayaṃ baliścāsuranāyakam || jambhaṃ kujambhaṃ narakaṃ bāṇamanyāṃstathāsurān
246.13
ātmā
namurvvīṃ gaganaṃ vāyumambho hutāśanam || samudrānvai drumasaritsarāṃsi ca paśūn mṛgān
246.14
vayomanuṣyānakhilāṃstathaiva ca sarīsṛpān || samastalo
kasraṣṭāraṃ brahmāṇaṃ bhavameva ca || grahanakṣatranāgāṃśca dakṣādyāṃśca prajāpatīn
246.15
sa paśyanvismayāviṣṭaḥ prakṛtisthaḥ kṣaṇātpunaḥ || prahlādaḥ prāha daityendraṃ
baliṃ vairocaniṃ tadā
246.16
prahlāda uvāca || || vatsa jñātaṃ mayā sarvvaṃ yadarthaṃ bhavatāmiyam || tejaso hānirutpannā tacchṛṇu tvamaśeṣataḥ
246.17
devadevo jagadyonirayonirjagadādikṛt || anādirādirviśvasya vareṇyo varado hariḥ
246.18
paramparāṇāṃ paramaḥ paraḥ paravatāmapi || pramāṇañca pramāṇānāṃ
saptalokagurorguruḥ
246.19
prabhuḥ prabhūṇāṃ paramaḥ parāṇāmanādimadhyo bhagavānanantaḥ|| trailokyamaṃśena sanāthameṣa kartuṃ mahātmā'ditijo'vatīrṇaḥ
246.20
na tasya rudro na ca padmayonirnaindro na sūryyendumarīcimukhyāḥ|| jānanti daityādhipa yatsvarūpaṃ sa vāsudevaḥ kalayā'vatīrṇaḥ
246.21
yo'sau kalāṃśena
nṛsiṃhyarūpī jaghāna pūrvvaṃ pitaraṃ mameśaḥ || yaḥ sarvvayogīśamanonivāsaḥ sa vāsudevaḥ kalayā'vatīrṇaḥ
246.22
yamakṣaraṃ vedavido viditvā viśanti yaṃ
jñānavidhūtapāpāḥ || yasminpraviṣṭā na punarbhravanti taṃ vāsudevaṃ praṇamāmi nityam
246.23
bhūtānyaśeṣāṇi yato bhavanti yathormmayastoyanidherajasram
layañca yasminpralaye prayānti taṃ vāsudevaṃ praṇamāmyacintyam
246.24
na yasya rūpaṃ na balaprabhāvau na yasya bhāvaḥ paramasyaḥ puṃsaḥ || vijñāyate śarvva
pitāmahādyaistaṃ vāsudevaṃ praṇamāmyajasram
246.25
rūpasya cakṣurgrahaṇe tvagiṣṭā sparśaṃ grahītrī rasanā rasasya || śrotrañca śabdagrahaṇe narāṇāṃ ghrāṇañca gandhagra
haṇe niyuktam
246.26
yenaikadaṃṣṭrāgrasamuddhṛtaiyaṃ dharācalāndhārayatīha sarvvān || yasmiṃśca śete sakalaṃ jagacca tamīśamādyaṃ praṇato'smi viṣṇum
246.27
na ghrāṇacakṣuḥ śravaṇādibhiryaḥ sarvveśvaro veditumakṣayātmā || śakyastamīḍyaṃ manasaiva devaṃ grāhyaṃ nato'haṃ harimīśitāram
246.28
aṃśāvatīrṇena ca yena
garbhe hṛtāni tejāṃsi mahāsurāṇām || namāmi taṃ devamanantamīśamaśeṣasaṃsārataroḥ kuṭhāram
246.29
devo jagadyonirayaṃ mahātmā sa ṣoḍaśāṃśena
mahāsurendra || sa devamāturjaṭharaṃ praviṣṭo hṛtāni vastena balādrapūṃṣi
246.30
baliruvāca || || tāta ko'yaṃ harirnāma yato no bhayamāgatam || santi
me śataśo daityā vāsudevabalādhikāḥ
246.31
vipracittiḥ śiviḥ śaṅkurayaḥ śaṅkustathaiva ca || ayaḥśirāśvāśvaśirā bhaṅgakārī mahāhanuḥ
246.32
pratāpaḥ
pravasaḥ śumbhaḥ kukuraśca sudurjjayaḥ || ete cānye ca me santi daiteyā dānavāstathā
246.33
mahābalā mahāvīryyā bhūbhāroddharaṇakṣamāḥ || eṣāmekaikaśaḥ
kṛṣṇo na vīryyārddhena sammitaḥ
246.34
śaunaka uvāca || || pautrasyaitadvacaḥ śrutvā prahlādo daityapuṅgavaḥ || dhigdhigityāha sa baliṃ vaikuṇṭhākṣepavā
dinam
246.35
prahlāda uvāca || || vināśamupayāsyanti manye daiteya dānavāḥ|| yeṣāṃ tvamīdṛśo rājā durbuddhiravivekavān
246.36
devadevaṃ
mahābhāgaṃ vāsudevamajaṃ vibhum||tvāmṛte pāpasaṅkalpaḥ ko'nya evaṃ vadiṣyati
246.37
ya ete bhavatā proktāḥ samastā daityadānavāḥ || sabrahmakāstathā
devāḥ sthāvarānantabhūmayaḥ
246.38
tvañcāhañca jagaccedaṃ sādridrumanadīnadam || samudradvīpalokāśrca na samaṃ keśavasya hi
246.39
yasyātivandyava
nyasya vyāpinaḥ paramātmanaḥ || ekāṃśena jagatsarvvaṃ kastamevaṃ pravakṣyati
246.40
ṛte vināśābhimukhaṃ tvāmekamavivekinam || kubuddhimajitātmānaṃ
vṛddhānāṃ śāsanātigam
246.41
śocyo'haṃ yasya me gehe jātastava pitā'dhamaḥ || yasya tvamīdṛśaḥ putro devadevasya nindakaḥ
246.42
tiṣṭhatveṣā hi
saṃsārasambhūtāvavināśinī || kṛṣṇe bhaktirahaṃ tāvadavekṣyo bhavatā na kim
246.43
na me priyatamaḥ kṛṣṇādapi deho mahātmanaḥ || iti jānātyayaṃ loko
na bhavānditijādhama
246.44
jānannapi priyataraṃ prāṇebhyo'pi hariṃ mama || nindāṃ karoṣi tasya tvamakurvvangauravaṃ mama
246.45
virocanastava guru
rgurustasyāpyahaṃ bale || mamāpi sarvvajagatāṃ gurornārāyaṇo guruḥ
246.46
nindāṃ karoṣi yastasminkṛṣṇe gurugurorgurau || yasmāttasmādihaiśvaryā
dacirādbhraṃśameṣyasi
246.47
mama devo jagannātho bale tāvajjanārddanaḥ || bhavatvahamupekṣyaste prītimānastu me guruḥ
246.48
etāvanmā
tramapyevaṃ ninditastrijagadguruḥ || nāvekṣitaṃ tvayā yasmāttasmācchāpaṃ dadāmi te
246.49
yathā me śirasrchedādidaṃ gurutaraṃ vacaḥ || tvayoktamacyutākṣepaṃ
rājyabhraṣṭastathā pata
246.50
yathā ca kṛṣṇāttra paraṃ paritrāṇaṃ bhavārṇave || tathācireṇa paśyeyaṃ bhavantaṃ rājyavicyutam
246.51
śaunaka uvāca
iti daityapatiḥ śrutvā gurorvacanamapriyam || prasādayāmāsa guruṃ praṇipatya punaḥ punaḥ
246.52
baliruvāca || || prasīda tāta mā kopaṃ kuru moha
hate mayi || balāvalepamattena mayaitadvākyamīritam
246.53
mohopahatavijñānaḥ pāpo'haṃ ditijottama || yacchaṅkato'smi durācārastatsādhu bhavatā
kṛtam
246.54
rājyabhraṃśaṃ vasubhraṃśaṃ samprāpsyāmīti na tvaham || viṣaṇṇo'smi yathā tāta tavaivāvinaye kṛte
246.55
trailokyarājyamaiśrvaryamanyadvā nāti
durlabham || saṃsāre durlabhāste tu guravo ye bhavadvidhāḥ
246.56
tatprasīda na me kopaṃ karttumarhasi daityapa || tvatkopahaṣṭayā tātāhaṃ paritapye na śāpataḥ
246.57
prahlāda uvāca || || vatsa kopo na mohena janitastena te mayā || śāpo datto vivekaśca mohenāpahato mama
246.58
yadi mohena me jñānaṃ na
kṣiptaṃ syānmahāsura || tatkathaṃ sarvvagaṃ jānanhariṃ kiñcicchapāmyaham
246.59
yo'yaṃ śāpo mayā datto bhavato'surapuṅgava || bhāvyametena nūnaṃ te tasmā
nmā tvaṃ viṣādi vai
246.60
adyaprabhṛti deveśe bhagavatyacyute harau || bhavethā bhaktimānīśe sa te trātā bhaviṣyati
246.61
śāpaṃ prāpyātha māṃ vīra saṃsma
rethāḥ smṛtastvayā || yathā tathā yatiṣye'haṃ śreyasā yojyate yathā
246.62
evamuktvā sa daityendraṃ virarāma mahāmatiḥ || ajāyata sa govindo bhagavā
nvāmanākṛtiḥ
246.63
avatīrṇa jagannāthe tasminsarvāmeśrvare || devāśca mumucurduḥkhaṃ devamātā'ditistathā
246.64
vavurvvātāḥ sukhasparśā virajaskama
bhūnnabhaḥ || dharmmaṃ ca sarvvabhūtānāṃ tadā matirajāyata
246.65
nodvegaścāpyabhūttatra manujendrāsureṣvapi || tadādi sarvvabhūtānāṃ bhūmyambaradivaukasām
246.66
taṃ jātamātraṃ bhagavānbrahmā lokapitāmahaḥ || jātakamrmādikaṃ kṛtvā kṛṣṇaṃ dṛṣṭvā ca pārthiva || tuṣṭāva devadeveśamṛṣīṇāñcaiva śṛṇvatām
246.68
brahmo
vāca || || jayādyeśa jayājeya jaya sarvvātmakātmaka || jaya janmajarāpeta jayānanta jayācyuta||67||jayājita jayāmeya jayāvyaktasthite jaya || paramārthārtha
sarvvajña jñānajñeyātmaniḥsṛta
246.69
jayāśeṣa jagatsākṣiñjagatkarttarjagadguro || jagato'sya jayānte ca sthito pālayituṃ jaya
246.70
jaya śeṣa jayāśeṣa
jayākhilahṛdisthita || jayādimadhyānta jaya sarvvajñānanidhe jaya
246.71
mumukṣubhiranirdeśya svayaṃdṛṣṭa jayeśvara||yogināṃ muktiphalada damādiguṇabhūṣaṇa
246.72
jayātisūkṣma durjñeya jaya sthūla jaganmaya || jaya sthūlātisūkṣma tvaṃ jayātīndriya sendriya
246.73
jaya svamāyāyogastha śeṣabhogaśayākṣara
jayaikadaṃṣṭra prāntāgrasamuddhṛtavasundhara
246.74
nṛkesarin jayārātivakṣaḥsthalavidāraṇa || sāmprataṃ jaya viśvātman jaya vāmana keśava
246.75
nijamā
yāpaṭacchanna jaganmūrtte janārddana || jayācintya jayānekasvarūpaikavidha prabho
246.76
varddhasva varddhitāśeṣavikāraprakṛte hare || tvayyeṣaṇā jagatāmīśe
saṃsthitā dharmmapaddhatiḥ
246.77
na tvāmahaṃ na ceśāno nendrādyāstridaśā hare || na jñātumīśā munayaḥ sanakādyā na yoginaḥ
246.78
tvanmāyāpaṭa
saṃvīte jagatyatra jagatpate || kastvavāṃ vetsyati sarvveśa tvatprasādaṃ vinā naraḥ
246.79
tvamevārādhito yena prasādasumukha prabho || sa eva kevalo deva vetti
tvāṃ netare janāḥ
246.80
nandīśvareśvareśāna prabhavasva prabhāvan || prabhavāyāsya viśvasya viśvātman pṛthulocana
246.81
śaunaka uvāca
evaṃ stuto hṛṣīkeśaḥ sa tadā vāmanākṛtiḥ || prahasya bhāvagambhīramuvācābjasamudbhavam
246.82
stuto'haṃ bhavatā pūrvvamindrādyaiḥ kaśyapena ca || mayā
ca vaḥ pratijñātamindrasya bhuvanatrayam
246.83
bhūyaścāhaṃ stuto'dityā tasyāścāpi pratiśrutam || yathā śakrāya dāsyāmi trailokyaṃ hatakaṇṭakam
246.84
so'haṃ tathā kariṣyāmi mahendro jagataḥ patiḥ || bhaviṣyati sahasrākṣaḥ satyametadbravīmi vaḥ
246.85
tataḥ kṛṣṇājinaṃ brahmā hṛṣīkeśāya datta
vān || yajñopavītaṃ bhagavān dadau tasmai bṛhaspatiḥ
246.86
āṣāḍhamadadāddaṇḍaṃ marīcirbrahmaṇaḥ sutaḥ || kamaṇḍaluṃ vasiṣṭhaśca kauśaṃ vedamathāṅgirāḥ
246.87
akṣasūtrañca pulahaḥ pulastyaḥ sitavāsasī || upatasthuśca taṃ vedāḥ praṇavasvarabhūṣaṇāḥ
246.88
śāstrāṇyaśeṣāṇi tathā sāṃkhyayogoktayaśca yāḥ || sa
vāmano jaṭī daṇḍī chatrī dhṛtakamaṇḍaluḥ
246.89
sarvvadevamayo bhūpa baleradhvaramabhyagāt || yatra yatra padaṃ bhūyo bhūbhāge vāmano dadau
246.90
dadāti bhūmivivaraṃ tatra tatrātipīḍitā || sa vāmano jaḍagatirmṛdugacchansaparvvatām || sāndhidvīpāvatīṃ sarvvī cālayāmāsa medinīm
246.90.p1
iti śrīmātsye mahāpurāṇe vāmanaprādurbhāve vāmanotpattirnāma pañcacatvāriṃśadadhikadviśatatamo'dhyāyaḥ
Linked texts (6)
- Viṣṇudharma — Sanskrit
- Saromāhātmya — Sanskrit
- Vāmanapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Brahmapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Toḍararāja — Nīlakaṇṭha Dīkṣita, Sanskrit
- Ṭoḍarānanda — Ṭoḍaramalla 1564, Sanskrit