Matsya 250
Matsya 250
- Language
- Sanskrit
Contents
- 250.82 — 1 part
250.1
cha|| ||ṛṣaya ūcuḥ|| ||nārāyaṇasya māhātmyaṃ śrutvā
sūta yathākramam || na tṛptirjāyate'smākamataḥ punarihocyatām
250.2
kathaṃ devā gatāḥ pūrvvamamaratvaṃ vicakṣaṇāḥ || tapasā karmmaṇā vāpi prasādātkasya tejasā
250.3
sūta uvāca || || yatra nārāyaṇo devo mahādevaśca śūladhṛk || tatrāmaratve sarvveṣāṃ sahāyau tatra tau smṛtau
250.4
purā devāsure yuddhe hatāśca śataśaḥ
surāḥ || punaḥ sañjīvanīṃ vidyāṃ pryojya bhṛgunandanaḥ
250.5
jīvāpayati daityendrānnyathā suptotthitāniva || tasya tuṣṭena devena śaṅkareṇa mahātmanā
250.6
mṛtasañjīvanī nāma vidyā dattā mahāprabhā || tāntu māheśvarīṃ vidyāṃ maheśvaramukhodgatām
250.7
bhārgave saṃsthitāṃ dṛṣṭvā yuyudhuḥ sarvvadānavāḥ || tato'maratvaṃ
daityānāṃ kṛtaṃ śukreṇa dhīmatā
250.8
yā nāsti sarvvalokānāṃ devānāṃ sarvvarakṣasām || na nāgānāmṛṣīṇāñca na ca brahmendraviṣṇuṣu
250.9
tāṃ labdhvā
śaṅkarācchukraḥ parāṃ nirvṛptimāgataḥ || tato daivāsuro ghoraḥ samaraḥ sumahānābhūt
250.10
tatra devairhatāndaityāñchukro vidyābalena ca || utthāpayati daityendraॉ
llīlayaiva vicakṣaṇaḥ
250.11
evaṃvidhena śakrastu bṛhaspatirudāradhīḥ || hanyamānāstato devāḥ śataśo'tha sahasraśaḥ
250.12
viṣaṇṇavadanāḥ sarvve babhūvu
rvikalendriyāḥ || tatasteṣu viṣaṇṇeṣu bhagavānkamalodbhavaḥ || merusurface surendrāṇāmidamāha jagatpatiḥ
250.13
brahmovāca || || devāḥ śṛṇuta madvākyaṃ
tattathaiva nirūpyatām || kṣipatāṃ dānavaiḥ sārddhaṃ sakhyamatra pravarttatām
250.14
kriyatāmamṛtodyogo mathyatāṃ kṣīravāridhiḥ || sahāyaṃ varuṇaṃ kṛtvā cakrapā
ṇirvibodhyatām
250.16
manthānaṃ mandaraṃ kṛtvā śeṣanetreṇa veṣṭitam || dānavendro baliḥ svāmī stokakālaṃ nivedyatām ||15||prārthyatāṃ kūrmarūpaśca pātāle
viṣṇuravyayaḥ || prārthyatāṃ mandaraḥ śailo manthakāryye pravarttyatām
250.17
tacchrutvā vacanaṃ devā jagmurdānavamandiram || alaṃ virodhena vayaṃ bhṛtyāstava bale'
dhunā
250.18
kriyatāmamṛtodyogo dhriyatāṃ śeṣanetrakam || tvayā cotpādite daitya amṛte'mṛtamanthane
250.19
bhaviṣyāmo'marāḥ sarvve tvatprasādānna saṃśayaḥ
evamuktastadā devaiḥ parituṣṭaḥ sa dānavaḥ
250.20
yathā vadata he devāstathā kāryyaṃ mayā'dhunā || śakto'hameka evātra mathituṃ kṣīravāridhim
250.21
āhariṣye'mṛtaṃ divyamamṛtatvāya vo'dhunā || sudūrādāśrayaṃ prāptānapraṇatānapi vairiṇaḥ
250.22
yo na pūjayate bhaktyā pretya ceha vinaśyati || pālavi
ṣyāmi vaḥ sarvvānadhunā snehamāsthitaḥ
250.23
evamuktvā sa daityendro devaiḥ saha yayau tadā || mandaraṃ prārthayāmāsa sahāyatve dharādharam
250.24
manthā bhava tvamasmākamadhunāmṛtamanthane || surāsurāṇāṃ sarvveṣāṃ mahatkāryyamidaṃ jagat
250.25
tatheti mandaraḥ prāha yadyādhāro bhavenmama || yatra sthitvā
bhramiṣyāmi mathiṣye varuṇālayam
250.26
kalpyatāṃ netrakāryye yaḥ śaktaḥ syādveṣṭane mama || tatastu nirgatau devau kūrmaśeṣau mahābalau
250.27
viṣṇorbhāgau caturthīśāddharaṇyā dhāraṇe sthitau || ūcaturgarvvasaṃyuktaṃ vacanaṃ śeṣakacchapau
250.28
kūrma uvāca || || trailokyadhāraṇenāpi na glāni
rmama jāyate || kimu mandarakātkṣudrāddhaṭikāsannibhādiha
250.29
śeṣa uvāca || || brahmāṇḍaveṣṭanenāpi brahmāṇḍamathanena vā || na me glānirbhaveddehe
kimu mandaravarttane
250.30
tata utpāṭya taṃ śailaṃ tatkṣaṇātkṣīrasāgare || cikṣepa līla yā nāgaḥ kūrmaścādhaḥ sthitastadā
250.31
nirādhāraṃ yadā
śailaṃ na śekurdevadānavāḥ || mandarabhrāmaṇaṃ karttuṃ kṣīrodamathane tathā
250.32
nārāyaṇanivāsaṃ te jagmurbalisamanvitāḥ || yatrāste devadeveśaḥ svayameva
janārddanaḥ
250.33
tatrāpaśyanta taṃ devaṃ sitapadmaprabhaṃ śubham || yoganidrāsunirataṃ pītavāsasamacyutam
250.34
hārakeyūranaddhāṅgamahiparyyaṅkasaṃ
sthitam || pādapadmena padmāyāḥ spṛśantaṃ nābhimaṇḍalam
250.35
svapakṣavyajanenātha vījyamānaṃ garutmatā || stūyamānaṃ samantācca siddhacāraṇaki
nnaraiḥ
250.36
āmnāyairmūrttimadbhiśca stūyamānaṃ samantataḥ || savyavāhūpadhānaṃ taṃ tuṣṭuvurdevadānavāḥ || kṛtāñjalipuṭāḥ sarvve praṇatāḥ sarvvatodiśam
250.37
devadānavā ūcuḥ|| || namo lokatrayādhyakṣa tejasā jitabhāskara || namo viṣṇo namo jiṣṇo namaste kaiṭabhārddana
250.38
namaḥ
sargakriyākartre jagatpālayate namaḥ|| rudrarūpāya śarvvāya namaḥ saṃhārakāriṇe
250.39
namaḥ śūlāyudhādhṛṣya namo dānavaghātine || namaḥ kramatrayākrānta
trailokyāyābhavāya ca
250.40
namaḥ pracaṇḍadaityendrakulakālamahānala || namo nābhihradodbhūtapadmagarbhamahācala
250.41
padmabhūta mahābhūta
kartre hartre jagatpriya || janitā sarvvalokeśa kriyākāraṇakāriṇe
250.42
amarārivināśāya mahāsamaraśāline || lakṣmīmukhābjamadhupa namaḥ kīrtti
nivāsine
250.43
asmākamamaratvāya dhriyatāṃ dhriyatāmayam || mandaraḥ sarvvaśailānāmayutāyutavistṛtaḥ
250.44
anantabalabāhubhyā
mavaṣṭabhyaikapāṇinā || madhyatāmamṛtaṃ deva svadhāsvāhāthaikāminām
250.45
tataḥ śrutvā sa bhagavānstotrapūrvvaṃ vacastadā || vihāyayoganidrāṃ tāmruvāca
madhusūdanaḥ
250.46
śrībhagavānuvāca || || svāgataṃ vibudhāḥ sarvve kimāgamanakāraṇam || yasmātkāryyādiha prāptāstadbrūta vigatajvarāḥ
250.47
nārā
yaṇenaivamuktāḥ procustatra divaukasaḥ || amaratvāya deveśa madhyamāne mahodadhau
250.48
yathāmṛtatvaṃ deveśa tathā naḥ kuru mādhava || tvayā vinā na taccha
kyamasmābhiḥ kaiṭabhārddana
250.49
prāptuṃ tadamṛtaṃ nātha tato'gre bhava no vibho || ityuktaśca tato viṣṇurpradhṛṣyo'rimarddanaḥ
250.50
jagāma devaiḥ sahito
yatrāsau mandarācalaḥ || veṣṭito bhogibhogena dhṛtaścāmaradānavaiḥ
250.51
viṣabhītāstato devā yataḥ pucchaṃ tataḥ sthitāḥ || mukhato daityasaṅghāstu
saiṃhikeyapuraḥsarāḥ
250.52
sahasravadanasyāsya śiraḥ savyena pāṇinā || dakṣiṇena balirdehaṃ nāgasyākṛṣṭāṃstathā
250.53
dadhārāmṛtamanthānaṃ mandaraṃ
cārukandaram || nārāyaṇaḥ sa bhagavānbhujayugmadvayena tu
250.54
tato devāsuraiḥ sarvvairjayaśabdapuraḥsaram || divyaṃ varṣaśataṃ sāgraṃ mathitaḥ kṣīrasāgaraḥ
250.55
tataḥ śrāntāstu te sarvve devā daityapuraḥsarāḥ || śrānteṣu teṣu devendro megho bhūtvāmbuśīkarān
250.56
vavarṣābhṛtakalpāṃstānvavau vāyuśca śītalaḥ
bhagnaprāyeṣu deveṣu śānteṣu kamalāsanaḥ
250.57
madhyatāṃ madhyatāṃ sindhurityuvāca punaḥpunaḥ || avaśyamudyogavatāṃ śrīrapārā bhavetsadā
250.58
brahmapro
tsāhitā devā mamanthuḥ punarambudhim || bhrāmyamāṇe tataḥ śaile yojanāyutaśekhare
250.59
nipeturhastiyūthāni varāhaśarabhādayaḥ || śvāpadāyutalakṣāṇi
tathā puṣpaphalā drumāḥ
250.60
tataḥ phalānāṃ vīryyeṇa puṣpauṣadhirasena ca || kṣīramambudhijaṃ sarvvaṃ dadhirūpamajāyata
250.61
tatastu sarvvajīveṣu cūrṇiteṣu
sahasraśaḥ || tadambumedasotsargādvaruṇī samapadyata
250.62
vāruṇīgandhamāghrāya mumududdevadānavāḥ || tadāsvādena balino devadaityādayo'bhavan
250.63
tato'tivegājjagṛhurnāgendraṃ sarvvato'surāḥ || manthānaṃ manthayaṣṭirastu merustatrācalo'bhavat
250.64
abhavaccāyato viṣṇurbhujamandarabandhanaḥ || sa
vāsukiphaṇālagnapāṇiḥ kṛṣṇo vyarājata
250.65
yathā nīlotpalairyukto brahmadaṇḍo'tivistaraḥ || dhvanirmeghasahasrasya jaladherutthitastadā
250.66
bhāge
dvitīye maghavānādityastu tataḥ param || tato rudrā mahotsāhā vasavo guhyakādayaḥ
250.67
purato vipracittiśca namucirvṛtraśambarau || dvimūrddhā vajradaṃṣṭraśca
saiṃhikeyo balistathā
250.68
ete cānye ca bahavo mukhabhāgamupasthitāḥ || mamanthurambudhiṃ dṛptā balatejovibhūṣitāḥ
250.69
babhūvātra mahāghoṣo mahāmeghara
vopamaḥ || udadhermathyamānasya mandareṇa surāsuraiḥ
250.70
tatra nānājalacarā vinirdhūtā mahādriṇā || vilayaṃ samupājagmuḥ śataśotha sahasraśaḥ
250.71
vāruṇāni ca bhūtāni vividhāni mahīdharaḥ || pātālatalavāsīni vilayaṃ samupānayat
250.72
tasmiṃśca bhrāmyamāṇe'drau saṃghṛṣṭāśca parasparam
nyapatanpatagopetāḥ parvvatāgrānmahādrumāḥ
250.73
teṣāṃ saṃgharṣaṇāccāgnirarcirbhiḥ prajvalanmuhuḥ || vidyudbhiriva nīlābhramāvṛṇonmandaraṃ girim
250.74
dadāha kuñjarāṃścaiva siṃhāṃścaiva viniḥsṛtān || vigatāsūni sarvvāṇi sattvāni vividhāni ca
250.75
tamagnimamaraśreṣṭhaḥ pradahantamitastataḥ || vāriṇā
meghajenendraḥ śamayāmāsa sarvvataḥ
250.76
tato nānārasāstatra susruvuḥ sāgarāmbhasi || mahādrumāṇāṃ niryāsā bahavaścauṣadhīrasāḥ
250.77
teṣāmamṛta
vīryyāṇāṃ rasānāṃ payasaiva ca || amaratvaṃ surā jagmuḥ kāñcanacchavisannibhāḥ
250.78
atha tasya samudrasya tajjātamūdakaṃ payaḥ || rasāntarairvimiśraśca
tataḥ kṣīrādabhūdghṛtam
250.79
tato brahmāṇamāsīnaṃ devā vacanamabruvan || śrāntāḥ sma subhṛśaṃ brahmannodbhavatyamṛtañca yat
250.80
ṛte nārāyaṇātsarvve
daityā devottamāstathā || cirāyitamidañcāpi sāgarasya tu manthanam
250.81
tato nārāyaṇaṃ devaṃ brahmā vacanabravīt || vidhatsvaiṣāṃ balaṃ viṣṇo bhavāneva
parāyaṇam
250.82
viṣṇuruvāca || || balaṃ dadāmi sarvveṣāṃ karmmaitadye samāsthitāḥ || kṣubhyatāṃ kramaśaḥ sarvvairmandaraḥ parivartyatām
250.82.p1
iti śrīmātsye mahāpurāṇe'mṛtamanthane ekonapañcāśadadhikadviśatatamo'dhyāyaḥ
Linked texts (3)
- Matsyapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Southern recension — Sanskrit
- Smṛtitattva — Raghunandana Bhaṭṭācārya 1520, Sanskrit