Matsya 255
Matsya 255
- Language
- Sanskrit
Contents
- 255.44 — 1 part
255.1
cha || || sūta uvāca || || catuḥśālaṃ pravakṣyāmi svarūpaṃ nāmatastathā || catuḥśālaṃ caturdvārairalindaiḥ sarvvatomukham
255.2
nāmnā tatsarvvatobhadraṃ śubhaṃ devanṛpālaye || paścimadvārahīnañca nandyāvartta pracakṣate
255.3
dakṣiṇadvārahīnantu varddhamānamudāhṛtam || pūrvvadvāravihīnaṃ tatsva
stikaṃ nāma viśrutam
255.4
rucakañcottaradvāravihīnaṃ tatpracakṣate || saumyaśālāvihīnaṃ yattriśālaṃ dhanyakañca tat
255.5
kṣemavṛddhikaraṃ nṛṇāṃ bahuputraphalapradam
śālayā pūrvvayā hīnaṃ sukṣetramiti viśrutam
255.6
dhanyaṃ yaśasyamāyuṣyaṃ śokamohavināśanam || śālayā yāmyayā hīnaṃ yadidvālantu śālayā
255.7
kulakṣa
yakaraṃ nṛṇāṃ sarvvavyādhibhayāvaham || hīnaṃ paścimayā yattu pakṣaghnaṃ nāma tatpunaḥ
255.8
mitrabandhusutānhanti tathā sarvvabhayāvaham || yāmyāparābhyāṃ śālābhyāṃ
dhanadhānyaphalapradam
255.9
kṣemavṛddhikaraṃ nṛṇāṃ tathā putraphalapradam || yamasūryyañca vijñeyaṃ paścimottaraśālikam
255.10
rājāgnibhayadaṃ nṛṇāṃ kulakṣayakarañca
yat || udakpūrvvai tu śālehaṃ daṇḍākhyaṃ yatra tadbhavet
255.11
akālamṛtyubhayadaṃ paracakrabhayāvaham || dhanārakhyaṃ pūrvvayāmyāmyāṃ śālābhyāṃ yadviśālakam
255.12
tacchastrabhayadaṃ nṛṇāṃ parābhavabhayāvaham || cullī pūrvvāparāmyāntu sā bhavenmṛtyusūcanī
255.13
vaidhavyadāyakaṃ strīṇāmanekabhayakārakam || kāryyamuttara
yāmyāmyāṃ śālābhyāṃ bhayadaṃ nṛṇām
255.14
siddhārthavajravarjjyāṇi viśālāni sadā budhaiḥ || athātaḥ sampravakṣyāmi bhavanaṃ pṛthivīpateḥ
255.15
pañcaprakāraṃ tatproktamuttamādivibhedataḥ || aṣṭottaraṃ hastaśataṃ vistaraścottamo mataḥ
255.16
caturṣvanyeṣu vistāro hīyate cāṣṭabhiḥ karaiḥ || catu
rthāṃśādhikaṃ dairghyaṃ pañcasvapi nigadyate
255.17
yuvarājasya vakṣyāmi tathā bhavanapañcakam || ṣaḍbhiḥ ṣaḍbhistathāśītirhīyate tatra vistarāt
255.18
tryaṃśena cādhikaṃ dairghyaṃ pañcasvapi nigadyate || senāpateḥ pravakṣyāmi tathā bhavanapañcakam
255.19
catuḥṣaṣṭiratu vistārāttaṣaḍbhiḥ ṣaḍbhistu hīyate
pañcasveteṣu dairghyañca ṣaḍbhāgenādhikaṃ bhavet
255.20
mantriṇāmatha vakṣyāmi tathā bhavanapañcakam || catuścaturbhirhīnā syātkaraṣaṣṭiścavistare
255.21
aṣṭāṃśenādhikaṃ dairghyaṃ pañcasvapi nigadyate || sāmantāmātyalokānāṃ vakṣye bhavanapañcakam
255.22
catvāriṃśattathāṣṭau ca caturbhirhīyate kramāt || catu
rthāṃśādhikaṃ dairghyaṃ pañcasveteṣu śasyate
255.23
śilpināṃ kañcukīnāñca veśyānāṃ gṛhapañcakam || aṣṭāviṃśatkarāṇāntu vihīnaṃ vistare kramāt
255.24
dviguṇaṃ dairghyamevoktaṃ madhyameṣvevameva tat || dūtīkarmāntikādīnāṃ vakṣye bhavanapañcakam
255.25
caturthāṃśādhikaṃ dairghyaṃ vistāro dvādaśaiva tu
arddhāddhekarahāniḥ syādvistārātpañcaśaḥ kramāt
255.26
daivajñaguruvaidyānāṃ sabhāstārapurodhasām || teṣāmapi pravakṣyāmi tathā bhavanapañcakam
255.27
catvāriṃśattu vistārāccaturbhirhīyate kramāt || pañcasveteṣu dairghyañca ṣaḍbhāgenādhikaṃ bhavet
255.28
caturvarṇasya vakṣyāmi sāmānyaṃ gṛhapañcakam
dvātriṃśatikarāṇāntu caturbhirhīyate kramāt
255.29
āpoḍaśāditi paraṃ nūnamantevasāyinām || daśāṃśenāṣṭabhāgena tribhāgenātha pādikam
255.30
adhikaṃ dairghyamityāhurbrāhmaṇādeḥ praśasyate || senāpaternṛpasyāpi gṛhayorantareṇa tu
255.31
nṛpavāsagṛhaṃ kāryyaṃ bhāṇḍāgāraṃ tathaiva ca || senāpatergṛha
syāpi cāturvarṇyasya cāntare || vāsaya ca gṛhaṃ kāryyaṃ rājapūjyeṣu sarvvadā
255.32
antaraprabhavāṇāñca svapiturgṛhamiṣyate || tathā hastaśatādarddhaṃ gaditaṃ
vanavāsinām
255.33
senāpaternṛpasyāpi saptatyā sahite'nvite || caturdaśahate vyāse śālānyāsaḥ prakīrttitaḥ
255.34
pañcatriṃśānvite tasminna
lindaḥ samudāhṛtaḥ || tathā ṣaṭtriṃśaddhastā tu saptāṅgulasamanvitā
255.35
viprasya mahatī śālā na dairghyaṃ parato bhavet || daśāṅgulādhikā tadvat kṣatri
yasya na vidyate
255.36
pañcatriṃśatkarā vaiśye hyaṅgulāni trayodaśa || tāvatkaraiva śūdrasya yutā pañcadaśāṅgulaḥ
255.37
śālāyāstu tribhāgena yasyāgre
vīthikā bhavet || soṣṇīṣaṃ nāma tadvāstu paścācchreyocchrayaṃ bhavet
255.38
pārśvayorvīthikā yatra sāvaṣṭambhaṃ taducyate || samantādvīthikā yatra susthitaṃ
tadihocyate
255.39
śubhadaṃ sarvvametat syāccāturvarṇye caturvidham || vistarāt ṣoḍaśo bhāgastathā hastacatuṣṭayam
255.40
prathamo bhūmikocchrāya
upariṣṭāt prahīyate || dvādaśāṃśena sarvvāsu bhūmikāsu tathocchrayaḥ
255.41
pakkeṣṭakā bhavedbhittiḥ ṣoḍaśāṃśena vistarāt || dāruvairapi kalpyā syāt tathā
mṛnmayabhittikā
255.42
garbhamānena mānantu sarvvavāstuṣu śasyate || gṛhavyāsasya pañcāśadaṣṭādaśabhiraṅgulaiḥ
255.43
saṃyuto dvāraviṣkambho dviguṇaśco
cchrayo bhavet || dvāraśākhāsu bāhulyamucchrāyakarasammitaḥ
255.44
aṅgulaiḥ sarvvavāstūnāṃ pṛthutvaṃ śasyate budhaiḥ || udumbarottamāṅgañca tadarddhārddhapravista
rāt
255.44.p1
iti śrīmātsye mahāpurāṇe vāstuvidyāsu gṛhamānanirṇayo nāma catuḥpañcāśadadhikadviśatatamo'dhyāyaḥ
Linked texts (3)
- Kṛtyakalpataru — Lakṣmīdhara Bhaṭṭa, Sanskrit
- Vāstumaṇḍana — Maṇḍana, Sanskrit
- Vāstumaṇḍana (Sūtradhāra Maṇḍana) — Sūtradhāra Maṇḍana, Sanskrit